چهارشنبه سوری از یک رسم دیرینه تا بدعتی خطرناک/ لزوم احیای رسم های کهن

به گزارش خبرنگار مهر، یکی از آئینهای سالانه ایرانیان چهارشنبه سوری یا به عبارتی دیگر چارشنبه سوری است. ایرانیان شب آخرین سه شنبه سال خورشیدی را به استقبال نوروز می روند، تمامی آیین ها و یادمان هایی که مردم ایران در هنگامه گوناگون بر پا می داشتند و بخشی از آنها همچنان در فرهنگ این سرزمین پایدار شده است.

 

اما اکنون با تحریف این آیین کهن ایرانی، رفتار خشونت آمیز و مغایر با عرف و منش جامعه نظیر آنچه که امروزه تحت نام چهارشنبه سوری شاهد آن هستیم، رواج یافته و از آیینهای زیبای ما ایرانیان چهره ای زشت از خود به جای گذاشته است.

 

چهارشنبه سوری، یک جشن بهاری است که پیش از رسیدن نوروز برگزار می شود و مردم در این روز برای دفع شر و بلا و برآورده شدن آرزوهایشان مراسمی را برگزار می کنند که ریشه اش به قرن ها پیش باز می گردد.

از مراسم های این شب باستانی مراسم کوزه‌شکنی بوده است، به طوری که مردم پس از آتش‌افروزی مقداری زغال به نشانه سیاه‌بختی، کمی نمک به علامت شورچشمی و یکی سکه 10 ‌شاهی به نشانه تنگدستی در کوزه‌ای سفالین می‌انداختند و هر یک از افراد خانواده یک بار کوزه را دور سر خود می‌چرخاند و آخرین نفر، کوزه را بر سر بام خانه می‌برد و آن را به کوچه پرتاب می‌کرد و می‌گفت: "درد و بلای خانه را ریختم به توی کوچه" و باور دارند که با دور افکندن کوزه، تیره بختی، شوربختی و تنگدستی را از خانه و خانواده دور می‌کنند.

فال‌گوش نشینی نیز از دیگر مراسم موجود در چهارشنبه‌سوری بوده است، یا آرزوی زیارت و مسافرت، غروب شب چهارشنبه نیت می‌کردند و از خانه بیرون می‌رفتند و در سر گذر یا سر چهارسو می‌ایستادند و گوش به صحبت رهگذران می‌سپردند. اگر سخنان دلنشین و شاد از رهگذران می شنیدند، برآمدن حاجت و آرزوی خود را برآورده می‌پنداشتند ولی اگر سخنان تلخ و اندوه زا می شنیدند، رسیدن به مراد و آرزو را در سال نو ممکن نمی دانستند.

در شب چهارشنبه‌ آخر سال زنان و دختران آرزومند و حاجت‌دار، قاشقی با کاسه‌ای مسین برمی‌داشتند و شب هنگام در کوچه و گذر راه می‌افتادند و در برابر هفت خانه می‌ایستادند و بی‌آنکه حرفی بزنند آجیل، برنج یا مبلغی پول در کاسه‌های آنان می‌گذارد و اگر قاشق‌زنان در قاشق‌زنی چیزی به دست نیاورند، از برآمدن آرزو و حاجت خود ناامید خواهند شد.

خانواده‌هایی که بیمار یا حاجتی داشتند برای برآمدن حاجت و بهبود یافتن بیمارشان نذر می‌کردند و در شب چهارشنبه آخر سال «آش ابودردا» یا «آش بیمار» می‌پختند و آن را اندکی به بیمار می‌خوراندند و بقیه را هم در میان فقرا پخش می‌کردند.

این نکته نیز حائز اهمیت است که یافته‌های پژوهشی نشان می‌دهد که همه آیین‌ها و یادمان‌هایی که مردم ایران در هنگامه گوناگون برپا می‌داشتند و بخشی از آن‌ها همچنان در فرهنگ این سرزمین پایدار شده است، با منش، اخلاق و خرد نیاکان در آمیخته بود و در همه آن‌ها، اعتقاد به پروردگار، امید به زندگی در قالب نمادها، نمایش‌ها و آیین‌های گوناگون نمایشی گنجانده شده بود و باید گفت که رفتار خشونت‌آمیز و مغایر با عرف و منش جامعه نظیر آنچه که امروزه تحت نام چهارشنبه‌سوری شاهد آن هستیم، در هیچ‌کدام از این آیین‌ها دیده نمی‌شد.