به گزارش گروه دين و انديشه "مهر" به نقل از رسا، كرسي نظريهپردازي با موضوع «بطن قرآن»، 6 اسفندماه 83 در پژوهشكده فرهنگ و انديشه اسلامي با حضور آيت الله معرفت برگزار شد.
در اين مراسم كه با حضور اساتيد و صاحبنظران قرآني و به همت انجمن علمي قرآنپژوهي حوزه علميه قم، نهضت توليد علم و آزادانديشي و پژوهشگاه فرهنگ و انديشه برگزار شده بود، آيت الله معرفت به تبيين نظريه خود درباره بطن قرآن پرداخت.
آيت الله معرفت گفت : مسئله تأويل از ديرباز مطرح بوده و گاهي مورد سوء استفاده قرار گرفته است. در اين زمينه تحقيقاتي انجام شده و من نيز از ابتدا به اين موضوع حساسيت نشان دادم و بيش از 15 سال به اين فكر بودم كه مقصود از بطن قرآن چيست.
وي ادامه داد : عدهاي خود را راحت ميكردند و ميگفتند كسي از بطن قرآن خبر ندارد و بطن مخصوص كساني است كه با وحي رابطه داشته باشند. اما اگر اين طور بود پيامبر اين مسئله را مكرراً در ملاء عام مطرح نميكردند. قطعاً انگيزه اي در كار بوده است كه همه انسانها را مورد خطاب قرار دادهاند. اين روايتها كه از پيامبر نقل شده همه در راستاي «افلا تدبرون في القرآن» است.
آيت الله معرفت توضيح داد : بطن يعني دروننگري و تعمق، كه اين معنا براي انديشمندان جهان اسلام امكانپذير است. البته نميخواهيم نقش اهل بيت(ع) را ناديده بگيريم. نقش ائمه (ع) در تفسير كليدي است و راه كشف معاني ظاهر و باطن و روش استنباط را به ما تعليم ميدهند. ايشان ما را به دقت در ظرافتهاي آيات دعوت ميكردند و از سطحي نگري باز ميداشتند. يك مفسر بايد اين مفاهيم را استخراج كند نه آن كه معاني كلمات عربي قرآن را از لغتنامه دربياورد. تابعين هم در تفسير و مشكلات قرآن به امام باقر (ع) مراجعه ميكردند و به همين خاطر، ابن نديم ميگويد اكثريت تابعين، شيعه اهل بيت (ع) بودند.
اين استاد علوم قرآني با اشاره به روايتي، علت ظهر و بطن داشتن قرآن را نزول تدريجي و بالمناسبه آيات دانست و اظهار داشت : قرآن به صورت يك كتاب مدون نازل نشده بلكه به مدت 20 سال و در مناسبتهاي مختلف نازل شده است و اگر به مسئله بطن توجه نشود قرآن، قيد تاريخ ميشود در حالي كه قرآن براي هدايت همه بشريت در طول تاريخ آمده است. لذا دغدغه پيامبر اين بود كه مسلمانان، بطن و رسالت داخلي و ابدي قرآن را بفهمند و به ظاهر قرآن كه مشكلات خاصي را حل كرده است، اكتفا نكنند.
وي با اشاره به آيه «واسئلوا اهل الذكر» و برداشت قاعده رجوع به عالم گفت : همان طور كه تفسير قرآن ضابطه دارد، دستيابي به بطن قرآن هم بايد ضابطه داشته باشد تا از تأويلات غيرعلمي جدا شود. در اين آيه، مشركان به خاطر جهلشان مخاطب هستند و نه شرك و نيز هر مسئلهاي در اصول و فروع، موضوع آيه است نه فقط مسئله نبوت، همچنين اهل كتاب به خاطر علم به مسئله مطرح شدهاند نه به خاطر اهل كتاب بودن، لذا با القاي خصوصيت و كنار هم گذاشتن اين موارد پيام آيه به دست ميآيد كه جاهل بايد به عالم رجوع كند.
آيت الله معرفت در پايان، ضابطه به دست آوردن بطن قرآن را تشريح كرد و گفت : نسبت اين پيام (كه بعد از القاي خصوصيت به دست ميآيد) به ظاهر آيه بايد نسبت كبري و صغري باشد. به عبارت ديگر، اين طور معنا ميشود كه اي مشركان در مسئله نبوت بشر به اهل كتاب مراجعه كنيد زيرا بر هر جاهلي است كه به عالم رجوع كند. پس رابطه بطن با ظاهر، رابطه كبري و صغري است.
در ادامه اين جلسه، اساتيد علوم قرآني و صاحبنظران به نقد نظريه آيت الله معرفت پرداختند و ايشان با توجه به كمبود وقت پاسخ كوتاهي به اين انتقادها ارائه دادند.
برخي از اشكالات وارد بر اين نظريه به اين شرح بود: آيا روش ارائه شده در اين نظريه همان تفسير نيست؟ آيا از روايات فهميده نميشود كه كل آيات ظهر و بطن دارند و آيا اين روش ميتواند بطن همه آيات را استخراج كند؟ آيا تأويل قرآن عميقتر از اين نظريه و منحصر در خدا و راسخون در علم نيست؟ آيا نبايد طبق روايات مسئله ظهر و بطن را مختص به آيات قرآني دانست، در حالي كه اين روش يك ضابطه كلي براي برداشت بطن از هر نوع متني است؟ اكتفا به مدلول التزامي با القاي خصوصيت و دلالت فحوي جزو معناي ظاهري است در حالي كه معناي باطني بايد غير از اين باشد. آيات تكراري چگونه بطنگيري ميشود؟ مفهوم «للبطن بطن» چگونه توضيح داده ميشود؟
گفتني است در آغاز جلسه، حجت الاسلام رضايي اصفهاني با ابراز خرسندي از حضور اساتيد علوم قرآني در اين برنامه، ديدگاههاي عمده درباره تأويل و بطن را تقسيمبندي كرد.
وي گفت : صوفيه و اسماعيليه، قرآن را به بطن آن منحصر ميكنند، اهل ظاهر و ابن تيميه به ظاهر قرآن اكتفا ميكنند. اهل بيت ( ع ) نيز بين ظاهر و باطن جمع كردهاند كه مرحوم علامه طباطبايي ( ره )، حضرت امام (ره) ، دكتر ذهبي و آيت الله معرفت اين ديدگاه را قبول دارند اما نظريه آيت الله معرفت تفاوتهايي با ديدگاه ديگران دارد.
در ادامه سلسله كرسيهاي نقد و نظريهپردازي كه به همت پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي در قم برگزار مي شود كرسي نظريهپردازي با موضوع «بطن قرآن» با حضور آيت الله محمدهادي معرفت در قم برگزار شد.
کد مطلب 160804
نظر شما