بررسی وضعیت رسوبی دریاچه مهارلو طی 50سال/ رسوبات اثری از دریاچه نمی گذارند

شیراز - خبرگزاری مهر: محققان و کارشناسان با بررسی وضعیت رسوبی دریاچه مهارلوی شیراز طی 50 سال دریافته اند که اگر روند رسوب گذاری در دریاچه مهارلو به شکل کنونی ادامه داشته باشد زمان پر شدت دریاچه خیلی کوتاه تر شده و با وارد شدن اين میزان رسوب به مهارلو، طي چند دهه آينده ديگر اثري از درياچه باقي نخواهد ماند.

به گزارش خبرنگار مهر، آبخيز مهارلو يكي از مهمترين حوزه‌هاي آبخيز استان فارس به شمار مي‌رود . اهميت اين حوضه بيشتر به دليل در بر گرفتن شهر‌هاي شيراز، سروستان و صدرا و بيشترين تراكم جمعيتي در بين حوضه‌هاي استان است. مرز شمال غرب آن از گردنه شول در مسير شيراز- سپيدان، شروع شده و مرز جنوب شرق آن در گردنه میان جنگل فسا، در مسير سروستان- فسا، به پايان مي‌رسد.

درياچه‌ي مهارلو(نمک شیراز) که در10 كيلومتري جنوب شرقي شيراز واقع شده و محل تخليه‌ تمام سيلاب‌ها و زه ‌آب‌هاي دو رود خشك شيراز و راهدار و مسيل‌هاي نظرآباد و ميان جنگل، است.

این چاله را به دليل نبود تداوم در تغذيه و همچنين تبخير فوق‌العاده زياد، ناشي از عمق كم و سطح وسيع، نمي‌توان درياچه‌اي دائمي به شمار آورد.

عضو هيئت علمي مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي فارس در گفتگو با خبرنگار مهر پيرامون درياچه مهارلو گفت: در پژوهشي كه از سوي اين مركز از سال 83 آغاز و نتيجه آن در سال 1390 به وسیله پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری کشور چاپ شد، وضعیت رسوبي آن بررسی شد.

سيد حميد مصباح اظهار داشت: در اين تحقيقات روند ورود رسوب سالانه به اين درياچه با کاربرد ردیاب‌های رادیواکتیوی چون سزیوم، توريم و راديوم، بررسي شد.

وي افزود: در اين راستا ميزان رسوبات وارد شده به درياچه مهارلو از 50 سال قبل تا سال 83 با فرض اينكه هر سال به يك ميزان رسوب وارد درياچه شود، برآورد شد. بر این اساس سالي 1.5 سانتي‌متر رسوب وارد دریاچه مهارلو مي‌شود. با توجه به عمق کم(ميانگين 55 سانتي‌متر) با این روند دریاچه تا چند دهه دیگر از رسوب پر می شود.

عضو هيئت علمي مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي فارس در رابطه با وروديهاي درياچه بيان كرد: در حال حاضر سه ورودي اصلي به سمت درياچه مهارلو وجود دارد. رودخانه خشك(از كوه‌هاي شمال و غرب شيراز آغاز شده و پس از گذر از ميان شيراز به درياچه وارد مي‌شود)، رودخانه چنار‌راهدار( ازكوه‌هاي غرب شيراز آغاز شده و پس از گذر از حاشيه جنوب از پل فسا به درياچه وارد مي‌شود) و مسيل نظرآباد(از كوه‌هاي شرق و جنوب سروستان سرچشمه گرفته و پس از گذر از دشت سروستان وارد درياچه مي‌گردد). بيشترين رسوبهاي وارد شده مربوط به شاخه‌هاي نهراعظم و چنار سوخته رودخانه خشك است.

وي گفت: با توجه به شرايط تشديد فرسايش در اراضي حوضه و گسترش فعاليتهاي عمراني بدون رعايت اصول حفاظتي در عرصه رودخانه‌ها و مسيلها و اراضي حاشيه آن‌ها، پيش بيني مي‌شود با ورود رسوب بيشتر به درياچه زمان پر شدن درياچه خيلي كوتاهتر شود.

مصباح ادامه داد: بررسي‌هاي شركت سهامي آب منطقه‌اي فارس و مركز مطالعات كارست در دهه 70 نیز بيانگر آن است كه به دليل رسوب‌گذاري، سالانه تا 10 ميلي‌متر از عمق درياچه كاسته مي‌شود . اين مطالعات بيانگر رسوبات ريز دانه در حد رس و لاي در پهنه درياچه است.

عضو هيئت علمي مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي فارس افزود: در تحقيقات انجام شده اين نتيجه به دست آمد كه اراضي كشاورزي ديم منشا رسوبات هستند. اين اراضي از نظر شكل ظاهري زمين، پستي و بلندي زيادي داشته به گونه‌اي كه به تپه ماهور معروف می باشند. با شخم این زمين‌ها خاک‌هاي آن‌ها به آسانی جدا شده و با وقوع اندکی بارندگی و ایجاد روان‌آب به شکل رسوب همراه آب وارد دریاچه مهارلو مي‌شود.

وي ادامه داد: زمانيكه اين رسوبات وارد درياچه مي شوند از عمق آن كم كرده و اين امر مشكلاتي را از جمله پس زدن آب به سوی شیراز و سروستان به همراه دارد.

مصباح با بيان اينكه در حال حاضر به دليل خشكسالي اثرات وارد شدن اين رسوبات مشهود نيست، اظهار داشت: اگر روند رسوب گذاری  ادامه داشته باشد در ترسالي‌ها(سال‌هاي با بارش بيشتر از ميانگين دراز مدت) اثرات اين مسئله بيشتر شده به گونه‌ای كه باعث آبگرفتگي اراضی مجاور و جاده اطراف درياچه خواهد شد.

عضو هيئت علمي مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي فارس گفت: اگر خشکسالی ادامه یابد و یا به هر طریق دیگر آب ورودی به دریاچه کاهش یابد( مانند احداث آب بند‌هاي بزرگ در بالا دست هر يك از سه مسيل ورودي) ، رسوبات مي‌توانند منشا برداشت ذرات ريز رس و ماسه از سطح درياچه باشد و سبب حركت ريزگرد‌ها به اطراف مي‌شود. اين وضعيت علاوه بر به خطر انداختن زندگي مردم شهرها و آبادیها سبب نابودی اراضي كشاورزي و تعطیلی صنایع  می شود.

وي تاكيد كرد: در صورت ادامه اين روند و وارد شدن اين میزان رسوب به درياچه مهارلو طي چند دهه آينده ديگر اثري از درياچه باقي نخواهد ماند و این آبگیر به پهنه‌ای  رسوبی تبديل خواهد شد.

مصباح در خصوص راهكارهاي لازم براي جلوگيري از اين موضوع بيان كرد: بر اساس گزارش‌ها، خسارت‌های ناشی از ته‌نشینی رسوب در آبراهه‌ها، مخازن طبیعی و مصنوعی، توربین‌های آبی و سکونتگاه‌های انسانی و جانوری، در کشور و از جمله حوضه مهارلو نگران کننده است.

وي ادامه داد: علاوه بر این بر هم خوردگی تعادل طبیعی در محیط به ویژه آبگیرها، یکی از اثرات غیرقابل جبران این پدیده است. اگر چه ورود مواد همراه سيلاب به مخازن(آبگيرهاي كوچك، درياچه‌ها و...) پديده‌اي طبيعي است، اما با دخالت‌هاي انسان به ويژه تغيير كاربري اراضي، اين فرايند تسريع يافته و در نتيجه مرگ آن‌ها زودتر فرا مي‌رسد.