خبرگزاری مهر - گروه استانها- کوثر یاوری: تغییرات اقلیمی و کاهش نزولات جوی در دهههای اخیر، بخش کشاورزی را به سمت انتخاب الگوهای کشت مقاومتر و کمآببر سوق داده است. در این میان، درخت بادام به عنوان نمادی از تابآوری در برابر شرایط سخت، به یکی از استراتژیکترین محصولات باغی در استان کرمانشاه تبدیل شده است. اقلیم کوهستانی، زمستانهای خنک و ذخیره مناسب رطوبت در خاکهای این دیار، بستری طلایی برای توسعه باغات دیم فراهم آورده است؛ بهگونهای که امروزه سایهسار درختان بادام بخش وسیعی از پهنههای شیبدار و دشتهای استان را در بر گرفته است.
کرمانشاه با در اختیار داشتن اقلیمی نیمهخشک و مدیترانهای، یکی از مستعدترین مناطق کشور برای پرورش بادام به شمار میرود. گستردگی این ظرفیت به حدی است که شهرستانهایی نظیر روانسر، دالاهو، جوانرود، صحنه، کنگاور، اسلامآبادغرب، هرسین، سنقر و حتی خود شهرستان کرمانشاه، به کانونهای اصلی احداث این باغات تبدیل شدهاند. رویکرد هوشمندانه باغداران در سالهای اخیر، یعنی عبور از کشتهای نیازمندِ آبیاری غرقابی و روی آوردن به احداث باغات دیم، نشان از یک بلوغ کشاورزی در مدیریت منابع آب دارد. در این روش، درختان با اتکا به نزولات آسمانی و حفظ رطوبت در لایههای عمقی خاک، محصولی باکیفیت و اقتصادی تولید میکنند.
با این وجود، مسیر تولید بادام همواره بیچالش نبوده است. سرمای دیررس بهاره همواره به عنوان یک تهدید جدی برای شکوفههای زودرس بادام مطرح بوده است. اما عبور از ارقام بومی و سنتی و جایگزینی آنها با ارقام تجاری و «دیرگل» نظیر شاهرود ۷ و ۱۲ و همچنین رقم تونو، به عنوان یک سپر دفاعی قدرتمند در برابر یخبندانهای بهاره عمل کرده است. این تغییر استراتژیک، در کنار سازگاری بالای این ارقام با اقلیم کرمانشاه، ریسک تولید را به حداقل رسانده و نویدبخش برداشت محصولی باثبات در سالهای متمادی است.
البته رسیدن به بهرهوری اقتصادی تنها در گرو توسعه سطح زیر کشت یا انتخاب رقم مناسب نیست؛ بلکه هنر مدیریت باغ، از تغذیه اصولی و هرس علمی گرفته تا مبارزه بیامان با آفاتی نظیر «زنبور مغزخوار بادام»، ارکان اصلی موفقیت در این عرصه به شمار میروند. استمرار این روند اصولی میتواند کرمانشاه را به یکی از قطبهای بلامنازع تولید بادام در کشور تبدیل کند.
تولید ۱۲ هزار تن بادام در سایه نزولات جوی مطلوب
رحمان فیضقربانی در گفتگو با خبرنگار مهر، با اشاره به تحولات مثبت بخش باغبانی استان، اظهار کرد: در حال حاضر سطح زیر کشت باغات بادام در استان کرمانشاه به حدود ۵۵۰۰ هکتار رسیده است و با توجه به شرایط مطلوب آبوهوایی، پیشبینی میکنیم در سال جاری بالغ بر ۱۲ هزار تن محصول از این سطح برداشت شود.
وی با بیان اینکه به جز مناطق محدود گرمسیری، تقریباً تمام نقاط استان مستعد توسعه این محصول هستند، افزود: شهرستانهای روانسر، کرمانشاه و دالاهو پیشتاز سطح زیر کشت در استان محسوب میشوند. خوشبختانه امسال به دلیل پراکنش مناسب بارندگیها و عدم وقوع سرمازدگی مخرب، شاهد افزایش چشمگیر تولید نسبت به سال گذشته خواهیم بود.
مدیر باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان کرمانشاه تصریح کرد: طی پنج سال اخیر، با تمرکز بر مدیریت منابع آب، بیش از ۸۰ درصد باغات جدید بادام در استان به صورت دیم احداث شدهاند که از کیفیت و عملکرد بسیار مناسبی برخوردارند. در این باغات، استفاده از ارقام دیرگل مانند شاهرود ۷ و ۱۲ و رقم تونو که بالاترین سازگاری را با اقلیم منطقه دارند، در دستور کار قرار گرفته است که همین امر سبب شد امسال گزارشی از خسارت سرمای بهاره نداشته باشیم.
صادرات بادام کرمانشاه به بازارهای همسایه
فیضقربانی با اشاره به اقدامات ترویجی برای حفظ سلامت باغات، گفت: زنبور مغزخوار بادام خطرناکترین آفت این باغات است که با برگزاری دورههای آموزشی، روشهای مبارزه تلفیقی علیه آن به باغداران آموزش داده شده است.
وی در پایان خاطرنشان کرد: بهرهوری باغات استان در سطح قابل قبولی است و محصول تولیدی کرمانشاه علاوه بر تأمین نیاز داخل، به سایر استانها و کشورهای همسایه نیز صادر میشود. توسعه باغات دیم با محوریت ارقام دیرگل و کمآببر همچنان از سیاستهای اصلی ما در سالهای پیش رو خواهد بود.
عبور از خامفروشی با توسعه زنجیره ارزش و صنایع تبدیلی
عیسی ارجی، عضو هیئتعلمی گروه علوم و مهندسی باغبانی دانشگاه رازی، در گفتگو با خبرنگار مهر، با تشریح دقیق پتانسیلهای اقلیمی و علمی استان کرمانشاه برای توسعه باغات بادام، اظهار کرد: درخت بادام به دلیل ریشههای عمیق و سازگاری بالا با اقلیمهای نیمهخشک و مدیترانهای، یکی از تابآورترین گونههای باغی در برابر تنشهای آبی است. بررسیهای علمی نشان میدهد که بیش از ۸۰ درصد مساحت استان کرمانشاه، بهویژه در ارتفاعات ۱۲۰۰ تا ۲۰۰۰ متری از سطح دریا در شهرستانهایی نظیر دالاهو، روانسر، صحنه، کنگاور و سنقر، دارای خاک عمیق و زهکشدار بوده و مستعد احداث باغات دیم و آبی بادام هستند.
وی با اشاره به آمار درخشان تولید در استان، افزود: در حال حاضر از حدود ۳۵۰۰ هکتار باغ بادام استان، بیش از ۲۰۰۰ هکتار آن به صورت دیم احداث شده است. ثبت عملکرد ۲۲۰۰ کیلوگرم در هکتار برای باغات آبی و ۱۱۰۰ کیلوگرم برای باغات دیم، نشان از توجیه اقتصادی فوقالعاده بالای این محصول در مقایسه با زراعتهای دیم رایج دارد و پیشبینی تولید ۸۵۰۰ تن بادام در سال جاری، گواه روشنی بر این مدعاست.
عبور از کابوس سرمازدگی با ارقام دیرگل و مدیریت تلفیقی
این استاد دانشگاه یکی از چالشهای تاریخی بادامکاران را سرمای دیررس بهاره دانست و تصریح کرد: تغییرات اقلیمی در سالهای اخیر، تکرار پدیده سرمازدگی را افزایش داده است؛ اما کلید طلایی حل این مشکل، عبور از باغات سنتی و جایگزینی آنها با ارقام تجاری، خودبارور و «دیرگل» نظیر شاهرود ۷، شاهرود ۱۲، تونو و سوپرنوا است. این ارقام با تأخیر در گلدهی، از کمینگاه سرمای بهاره به سلامت عبور میکنند و ریسک تولید را به حداقل ممکن میرسانند.
ارجی با انتقاد از سهلانگاری برخی باغداران در مدیریت آفات و بیماریها، گفت: زنبور مغزخوار بادام، چوبخوارها، کنهها و بیماریهایی نظیر شانکر باکتریایی، همواره باغات استان را تهدید میکنند و عدم مبارزه اصولی یک باغدار، میتواند کل باغات همجوار را آلوده کند. سمپاشیهای بیهدف راهکار نیست؛ بلکه نیازمند اجرای تقویم مبارزه تلفیقی، استفاده از تلهها در فصول پاییز و زمستان، و هرس اصولی برای ایجاد تعادل رویشی و تهویه مناسب در تاج درختان هستیم.
وی بر نقش حیاتی تغذیه درختان نیز تأکید کرد و ادامه داد: انجام مستمر آزمون خاک و تجزیه برگ، لازمه باغداری نوین است. اجرای چالکود زمستانه، محلولپاشیهای بهاره و بهرهگیری از سیستمهای جمعآوری رواناب در باغات دیم، تأثیر شگرفی در درشتشدن مغز، کاهش پوکی و ارتقای کیفی محصول نهایی دارد.
توسعه زنجیره ارزش؛ پاتکی قاطع علیه خامفروشی دلالان
عضو هیئتعلمی دانشگاه رازی در بخش دیگری از سخنان خود، اقتصاد مبتنی بر خامفروشی را پاشنه آشیل باغبانی استان خواند و بیان کرد: متأسفانه بخش اعظم دسترنج یکساله باغداران ما، بلافاصله پس از پوستگیریِ سبز، بهصورت فلهای و ارزانقیمت توسط واسطهها خریداری و از استان خارج میشود. برای پایان دادن به این روند زیانبار و تصاحب ارزش افزوده واقعی، نیازمند تدوین و اجرای «برنامه جامع زنجیره ارزش بادام» هستیم.
وی نخستین گام در این مسیر را ساماندهی کشاورزان دانست و تأکید کرد: باید با ایجاد «تعاونیهای تخصصی بادامکاران»، قدرت چانهزنی باغداران خرد را بالا برد. در گام بعدی، دستگاههای اجرایی باید با اعطای تسهیلات هدفمند، زمینه را برای استقرار کارگاههای کوچکمقیاس پوستکنی، شکستن، سورتینگ لیزری و سایزبندی مغز در کانونهای تولید روستاها فراهم کنند. افزون بر این، احداث انبارهای استاندارد و سردخانههای با رطوبت کنترلشده، مانع از فساد اسیدهای چرب بادام شده و باغدار را از فروش اجباری و زودهنگام محصول بینیاز میکند.
ارجی در پایان با اشاره به بازارهای تشنه در داخل و خارج از کشور، خاطرنشان کرد: هممرزی کرمانشاه با عراق در کنار وجود صنایع عظیم شیرینیپزی سنتی در خود استان نظیر کارگاههای تولید نانبرنجی و کاک، یک فرصت استثنایی برای ایجاد مدل «کشاورزی قراردادی» است. با ثبت نشان جغرافیایی و برندسازی مستحکم تحت عنوان «بادام زاگرس»، میتوان محصولات فرآوریشده، پودر، خلال، بادام طعمدار و حتی روغن بادام را با بستهبندیهای نوین و ارزش افزودهای چندبرابری روانه بازارهای صادراتی کرد و چهره اقتصاد روستایی کرمانشاه را به معنای واقعی دگرگون ساخت.
توسعه روزافزون باغات بادام در استان کرمانشاه و دستیابی به رکوردهای درخشان تولید، افقهای روشنی را برای شکوفایی اقتصاد روستایی و ارزآوری ترسیم کرده است؛ با این حال، تداوم این مسیر امیدبخش و قطع دست واسطهها، نیازمند عزم جدی متولیان برای حمایت مالی از تعاونیهای کشاورزی و احداث شهرکهای تخصصی فرآوری است تا ارزش افزوده و ثروت واقعیِ این طلای سفید، بهجای خروج خام از مرزها، مستقیماً به جیب کشاورزان زحمتکش زاگرسنشین سرازیر شود.
نظر شما