نگاهي به كتاب "روشنفكران ايراني و غرب"

به گزارش خبرنگار مهر، بعد از گذشت سالها از انقلاب بهمن 1357، اين حادثه سياسي همچنان موضوع تحقيق و پژوهش بسياري از متفكرين است. سقوط يك حكومت خودكامه، كاربرد دين به عنوان يك سلاح سياسي، گفتمان ضد غربي و برقراري يك حكومت ديني در اواخر قرن 20 سوالات متعددي براي پژوهشگران علوم اجتماعي ايجاد كرده است.

ازجنبه هاي مختلف مي توان به اين پديده پرداخت. از دو رهيافت كلي مي توان به انقلاب ايران نگاه كرد، يكي از جنبه عوامل اجتماعي و  اقتصادي و بحثهاي توسعه ناموزون و رهيافت ديگر تأكيد بر عوامل فرهنگي مانند اسلام سياسي، جستجوي يك هويت تازه.

مهرزاد بروجردي در كتاب" روشنفكران ايراني و غرب" به دنبال تلفيق اين دو رهيافت جهت ارائه تحليلي از انقلاب ايران است. اين كتاب بعد از هشت سال با چاپ جديد توسط نشر فرزان وارد بازار كتاب شده است .

 همانطور كه خود نويسنده در پيشگفتار اشاره مي كند، او پژوهش خود را به يك مثلث فرهنگي محدود كرده است. يك ضلع آن فرهنگ غرب و تجدد، ضلع ديگر ميراث ماقبل اسلامي ايرانيان و ضلع آخر به عقايد روشنفكران از اين دو اختصاص دارد.

سوال اصلي در اين پژوهش اين است كه روشنفكران ايراني اعم از مذهبي وغير مذهبي با تكيه بر ميراث فكري خود، چگونه با فرهنگ غرب و تجدد برخورد كرده اند.

نويسنده استدلال مي كند هر چند فرهنگ شيعه و اسلام يكي از اركان فرهنگ سياسي منجر به انقلاب بوده اما تمام آن نبوده است. آنچه بيشتر روشنفكران ايراني را اعم از مذهبي و غير مذهبي به تكاپو وا  داشته بومي گرايي بوده است.

در همين راستا فصل اول كتاب به بحث شرق شناسي و شرق شناسي وارونه با تأكيد بر انديشه هاي فوكو و ادوارد سعيد پرداخته است .

فصول دوم و سوم نشان مي دهند كه چگونه روشنفكر سكولار ايراني در دهه هاي 30، 40  و 50 در ارتباط با دولت و غرب به احساس دوگانه اي رو به رو شدند كه به نارضايتي و بومي گرايي منجر شد. فصل چهارم شرحي است بر خصلت در حال تغيير گفتمان سياسي و فصل پنجم كتاب اختصاص به روشنفكران مذهبي دارد كه به عنوان يك آلترناتيو اسلامي به دنبال انديشه اصالت و بازگشت به خويشتن بودند. در فصل ششم بومي گرايي دانشگاهي با اشاره به احسان نراقي، حميد عنايت و داريوش شايگان بررسي مي شود.

فصل آخر نيز به بررسي انتقادي افكار سروش و رضا داوري بعد از انقلاب مي پردازد . در كل مي توان گفت نويسنده از نظرگاهي جديد به تاريخ فكر معاصر ايراني پرداخته و افق ديد خواننده علاقمند را در اين زمينه گسترش مي دهد. براي مطالعه بيشتر نيز منابع فارسي و لاتين در پايان كتاب معرفي شده است . ضمن اينكه فهرستي از شخصيت هاي سياسي فكري تاريخ معاصر با ذكر كوتاهي از سوابق آنها نيز به عنوان پيوست كتاب در نظر گرفته شده كه در نوع خود جالب توجه است.