خبرگزاری مهر، گروه استان ها- حامد عرب زاده*: بر اساس گزارش معتبر «مرور آماری انرژی جهان» منتشرشده از سوی مؤسسه انرژی بریتانیا، صنعت نفت ایران وارد مرحلهای تازه از بلوغ عملیاتی و راهبردی شده است؛ مرحلهای که در آن کشور توانسته با وجود فشارهای تحریمی، محدودیتهای سرمایهگذاری خارجی و نوسانات بازار جهانی، رکوردی تاریخی در تولید نفت خام و میعانات گازی به ثبت برساند.
طبق دادههای این گزارش، مجموع تولید نفت و میعانات ایران به ۵.۱ میلیون بشکه در روز رسیده که بالاترین سطح تولید در ۴۶ سال پس از پیروزی انقلاب اسلامی به شمار میرود. این رکورد، از منظر فنی، اقتصادی و ژئوپلیتیکی دارای ابعاد چندلایهای است که نیازمند تحلیل دقیقتری فراتر از یک خبر ساده آماری است.
عبور از گلوگاههای فنی و تحریمی
دستیابی به سطح تولید ۵.۱ میلیون بشکه در روز، در شرایطی محقق شده که صنعت نفت ایران طی سالهای اخیر با محدودیتهای جدی در حوزه تأمین تجهیزات، انتقال فناوریهای نوین حفاری، سرمایهگذاری خارجی و حتی صادرات رسمی نفت روبهرو بوده است.
با این حال، تمرکز بر توسعه فناوری بومی در حوزه حفاریهای افقی و چندشاخهای، بهینهسازی تولید در میادین بالغ، افزایش ضریب بازیافت در مخازن قدیمی و راهاندازی پروژههای فشارافزایی در میادین مشترک، بهویژه در پارس جنوبی و غرب کارون، نقش تعیینکنندهای در تثبیت و رشد پایدار تولید ایفا کردهاند.
افزون بر این، اجرای برنامههای نگهداشت و افزایش توان تولید (EOR و IOR) موجب شده افت طبیعی تولید در بسیاری از میادین قدیمی مهار شده و حتی در برخی بلوکها روند افزایشی ثبت شود؛ موضوعی که در معادلات مهندسی مخزن، یک موفقیت راهبردی تلقی میشود.
افزایش تولید؛ فراتر از یک شاخص کمی
رکوردشکنی تولید نفت و میعانات صرفاً به معنای افزایش یک عدد در ترازنامه انرژی کشور نیست، بلکه نشانهای از بازسازی ظرفیت عملیاتی صنعت نفت ایران است؛ ظرفیتی که طی سالهای تحریم، عملاً با نرخ استهلاک بالایی مواجه شده بود.
رسیدن به سطح تولید ۵.۱ میلیون بشکه در روز بیانگر آن است که زیرساختهای انتقال، ذخیرهسازی و فرآورش نفت و میعانات بهطور همزمان تقویت شدهاند، زنجیره تأمین داخلی تجهیزات و خدمات حفاری به بلوغ نسبی رسیده است و هماهنگی بین شرکت ملی نفت، شرکتهای اکتشاف و تولید داخلی و پیمانکاران فنی به سطح قابل قبولی از بهرهوری عملیاتی دست یافته است.
از این منظر، این رکورد یک شاخص ترکیبی از توان فنی، مدیریت میادین و تابآوری نهادی صنعت نفت کشور محسوب میشود.
پیامدهای اقتصادی و ارزی برای کشور
در شرایطی که اقتصاد جهانی با نوسانات شدید قیمتی در بازار انرژی، رکود نسبی در برخی اقتصادهای بزرگ و بیثباتی ژئوپلیتیکی مواجه است، افزایش تولید نفت و میعانات برای ایران یک مزیت راهبردی چندبعدی به همراه دارد.
افزایش ظرفیت تولید، حتی در صورت محدودیت در صادرات رسمی، به معنای ارتقای قدرت چانهزنی ایران در بازارهای منطقهای و غیررسمی است. از سوی دیگر، این دستاورد میتواند زمینه رشد درآمدهای ارزی پایدار را فراهم کند، منابع مالی لازم برای توسعه صنایع پاییندستی پتروشیمی و پالایشگاهی را تقویت نماید و به بهبود تراز تجاری بخش انرژی و کاهش وابستگی بودجه به نوسانات مقطعی قیمت نفت کمک کند.
در چارچوب سیاستهای اقتصاد مقاومتی نیز افزایش ظرفیت تولید داخلی، یکی از ارکان اصلی افزایش تابآوری اقتصادی کشور در برابر شوکهای خارجی به شمار میرود.
نقش میادین مشترک در رکورد جدید
یکی از نکات کلیدی در تحلیل این رکورد، سهم بالای میادین مشترک در رشد تولید است. میادینی نظیر آزادگان، یادآوران و لایههای نفتی پارس جنوبی طی سالهای اخیر به کانون سرمایهگذاری و تمرکز عملیاتی تبدیل شدهاند.
افزایش تولید در این میادین نهتنها از منظر اقتصادی اهمیت دارد، بلکه در معادلات ژئوپلیتیکی انرژی نیز یک ضرورت راهبردی محسوب میشود؛ چراکه برداشت سریعتر و هوشمندانهتر از میادین مشترک، مانع از هدررفت سهم ایران در برابر کشورهای همسایه خواهد شد.
بهکارگیری دکلهای حفاری ساخت داخل، توسعه سکوهای فراساحلی بومی و افزایش توان تعمیرات اساسی در داخل کشور، سه ضلع اصلی این پیشرفت محسوب میشوند.
ایران در نقشه جدید انرژی جهان
گزارش مؤسسه انرژی بریتانیا از این جهت اهمیت مضاعف دارد که این رکورد را در یک چارچوب بینالمللی و مقایسهای قرار میدهد. ثبت چنین سطحی از تولید، جایگاه ایران را در میان تولیدکنندگان بزرگ نفت و میعانات تثبیت کرده و این پیام را به بازار جهانی مخابره میکند که ایران، علیرغم محدودیتها، همچنان یکی از بازیگران کلیدی معادلات انرژی باقی مانده است.
در شرایطی که بسیاری از کشورهای تولیدکننده با افت سرمایهگذاری، کاهش ظرفیت مازاد و فرسودگی زیرساختها دستوپنجه نرم میکنند، حفظ و ارتقای تولید ایران میتواند در میانمدت به یک مزیت رقابتی جدی تبدیل شود؛ بهویژه اگر همزمان با افزایش تولید، توسعه زنجیره ارزش افزوده داخلی نیز در دستور کار قرار گیرد.
رکوردی با ابعاد راهبردی
در مجموع، ثبت رکورد ۴۶ ساله تولید نفت و میعانات را نمیتوان صرفاً یک موفقیت مقطعی یا تبلیغاتی دانست. این دستاورد حاصل یک روند چندساله بازسازی ظرفیت تولید، اتکا به توان مهندسی داخلی و مدیریت هوشمندانه میادین نفتی است.
اگر این مسیر با سرمایهگذاری هدفمند، انتقال فناوریهای نوین بازیافت نفت و توسعه صنایع پاییندستی ادامه یابد، میتوان انتظار داشت که صنعت نفت ایران نهتنها جایگاه خود را در نقشه انرژی جهان تثبیت کند، بلکه به یکی از پیشرانهای اصلی رشد اقتصادی پایدار کشور در دهه پیشرو تبدیل شود؛ مسیری که افق روشنی را برای آینده انرژی ایران ترسیم میکند و پیام روشنی به بازار جهانی مخابره میسازد: ایران با تکیه بر ظرفیتهای بومی، همچنان یکی از ارکان اصلی معادلات انرژی جهان باقی خواهد ماند.
*خبرنگار
نظر شما