خبرگزاری مهر، گروه استانها: در حالی که در بسیاری از مخاصمات معاصر، زیرساختهای غیرنظامی بیش از گذشته در معرض آسیب قرار گرفتهاند، مراکز آموزشی از جمله دانشگاهها و مدارس جایگاهی ویژه در حقوق بینالملل بشردوستانه دارند. اسناد بینالمللی از جمله کنوانسیونهای ژنو با تأکید بر ماهیت غیرنظامی این مراکز، هرگونه حمله به آنها را ممنوع دانستهاند؛ موضوعی که کارشناسان حقوقی و دانشگاهیان آن را نه تنها یک اصل حقوقی، بلکه ضرورتی برای حفظ سرمایه انسانی و تقویت گفتمان صلح در جهان میدانند.
علی رغم این دیدگاه، در حملات ددمنشانه آمریکایی- صهیونیستی به کشورمان طی روزهای اخیر بارها و بارها شاهد حمله به دانشگاههای کشور و به ویژه دانشگاه صنعتی اصفهان آن هم طی دو مرحله بودیم. حملاتی که خشم همگان را بر انگیخت و مورد نکوهش جهانی قرار گرفت.
در ادامه در گفتگوهایی ابعاد این حملات را بررسی کرده ایم.
دانشگاهها در زمره اهداف غیرنظامی
در همین زمینه، لیلا چراغپور استاد دانشگاه و کارشناس حقوق بینالملل، با اشاره به اسناد بینالمللی از جمله کنوانسیونهای ژنو و پروتکلهای الحاقی، تأکید میکند که هرگونه حمله عمدی به دانشگاهها و مؤسسات علمی میتواند در قالب «جرم جنگی» مورد پیگرد قرار گیرد.
به گفته وی، این اسناد علاوه بر تعیین ماهیت غیرنظامی مراکز آموزشی، بر ضرورت اعمال «حفاظت ویژه» برای این نهادها نیز تأکید کردهاند.
این کارشناس حقوق بینالملل با بیان اینکه مصونیت دانشگاهها تنها یک قاعده حقوقی نیست، بلکه ضامن بقای دانش، نوآوری و توسعه پایدار جوامع به شمار میرود، توضیح میدهد: هدف اصلی این مقررات جلوگیری از آسیب به سرمایههای فکری و زیرساختهایی است که در بلندمدت در بازسازی و پیشرفت جوامع نقش تعیینکننده دارند.
به گفته چراغی، نقض این اصول میتواند پیامدهای حقوقی و سیاسی قابل توجهی در سطح بینالمللی به همراه داشته باشد؛ از جمله بررسیهای حقوقی بینالمللی، ارجاع پروندهها به دیوان کیفری بینالمللی، صدور قطعنامههای محکومیت و افزایش فشارهای دیپلماتیک بر عاملان.
دانشگاهیان در خط مقدم مقابله نرم با خشونت
در کنار ابعاد حقوقی، کارشناسان حوزه مطالعات صلح نیز بر نقش دانشگاهها در کاهش خشونت و تقویت فرهنگ صلح تأکید دارند. در این چارچوب، جنگ تنها به خسارات مادی محدود نمیشود و آثار عمیق روانی و اجتماعی بر جمعیت غیرنظامی برجای میگذارد.
سعید باقری دبیر دپارتمان اندیشه سیاسی انجمن ایرانی مطالعات غرب آسیا در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به تجربههای میدانی از پیامدهای جنگ، یکی از مهمترین ابعاد این آسیبها را تخریب سرمایه انسانی میداند.
به اعتقاد وی در مطالعات صلح، جنگ پدیدهای پیچیده تلقی میشود که در آن ساختارهای قدرت و بیتوجهی به کرامت انسانی نقش مهمی ایفا میکنند.
دبیر دپارتمان اندیشه سیاسی انجمن ایرانی مطالعات غرب آسیا جامعه علمی جهان را در صف نخست مقابله نرم با خشونت معرفی میکند و معتقد است دانشگاهیان از طریق تولید دانش، نقد ساختارهای خشونتزا و ترویج ارزشهای اخلاقی میتوانند زمینه تقویت گفتمان صلح را فراهم کنند.
باقری همچنین با اشاره به پیشینه سنت علمی ایران تأکید میکند که این سنت همواره بر اخلاق، همزیستی و نفی خشونت تأکید داشته است و از همین رو هرگونه تهدید علیه نهاد علم در واقع تهدیدی علیه سازوکارهای صلحساز در سطح جامعه جهانی محسوب میشود.
به گفته دبیر دپارتمان اندیشه سیاسی انجمن ایرانی مطالعات غرب آسیا، حفظ امنیت، استقلال و شأن دانشگاهها شرطی اساسی برای تداوم تلاشهای علمی و صلحمحور در جهان امروز است.
در مجموع، آنچه از منظر حقوق بینالملل و مطالعات صلح مورد تأکید قرار میگیرد این است که مراکز علمی تنها فضاهای آموزشی نیستند، بلکه بخشی از زیرساختهای حیاتی جوامع و محل شکلگیری سرمایه انسانی به شمار میروند. از همین رو حفاظت از دانشگاهها در زمان مخاصمات، نه فقط یک الزام حقوقی در چارچوب کنوانسیونهای بینالمللی، بلکه ضرورتی برای حفظ مسیر توسعه، بازسازی اجتماعی و تقویت گفتمان صلح در جهان محسوب میشود.
نظر شما