زیر آوار غزه، رویای انرژی اسرائیل/ این جنگ فقط نظامی نیست

علی معروفی آرانی پژوهشگر حوزه صهیونیست و یهودیت، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: بررسی تاریخ رژیم صهیونیستی، دیر یا زود ما را به مسئله انرژی و کریدورهای راهبردی می‌رساند. از هر زاویه‌ای که به روند شکل‌گیری، بقا و توسعه‌طلبی این رژیم نگاه کنیم، یک سوی ماجرا به کنترل منابع انرژی، مسیرهای انتقال و گذرگاه‌های حیاتی منطقه ختم می‌شود. حتی اگر به سال‌ها پیش از تأسیس رسمی اسرائیل بازگردیم، باز هم می‌توان رد پای همین منطق را در بسیاری از تحولات دید.

وی ادامه داد: این نزاع از ابتدا تنها جنگی بر سر خاک یا مرز نبود؛ در لایه‌های پنهانش نبردی بر سر انرژی، کریدورها و آینده ژئوپلیتیک منطقه جریان دارد. هر جا سخن از غزه، جولان یا شرق مدیترانه است، ردّ منافع راهبردی و منابع طبیعی دیده می‌شود. فهم ماجرا بدون دیدن این منطق پنهان قدرت، تنها نیمی از حقیقت را آشکار می‌کند.

این پژوهشگر خاطرنشان کرد: همان‌طور که نقشه‌ اسرائیل در مورد کریدوری به اسم داوود، معلوم شد که یکی از طرح‌های رژیم اسرائیل برای ماندن در استان القنیطره سوریه و حضور بر ارتفاعات حرمون چیست.کریدوری که اسرائیل را به مناطق کردنشین سوریه و کردستان عراق، متصل می‌کند. جدای از این، امنیت خط لوله نفتی که از جمهوری آذربایجان قرار است به اسرائیل کشیده شود هم تأمین می‌شود. خط لوله‌ای که از نخجوان به ترکیه آمده و از شرق فرات و مناطق کردنشین سوریه، قرار است به جولان اشغالی برسد.

سکوت جهان، چراغ سبز غارت فلسطین

وی افزود: همه این‌ها مصادف بود با کشف ذخایر گاز طبیعی در آب‌های سرزمینی فلسطین در نزدیکی سواحل غزه که بین دو میدان توزیع شده است؛ میدان گازی مارین و میدان مرزی دریایی در شمال غزه که صهیونیست‌ها از گذشته تاکنون چشم طمع خود را از این میادین هم برنداشته‌اند.

معروفی آرانی گفت: اکتشاف نفت و گاز در آب‌های مدیترانه توسط رژیم صهیونیستی، یک عنصر جدید به درگیری اعراب با این رژیم اضافه کرد؛ در حالی که جاه طلبی‌های رژیم صهیونیستی در ثروت‌های نفتی و گازی حوزه مدیترانه شرقی تمامی نداشت.در این میان، مقامات وزارت انرژی رژیم صهیونیستی توانستند بازار داخلی خود را با منابع گازی تضمین کنند و ۷۰ درصد از نیازهای برق این رژیم توسط گاز استخراج شده از آب‌های فلسطین در دریای مدیترانه تأمین می‌شود. رژیم اشغالگر همچنین شروع به راه‌اندازی پروژه‌های اتصال و صادرات گاز با کشورهای عربی همسایه کرد و هدف خود را دسترسی به بازار اروپا و سایر پروژه‌های سرمایه‌گذاری با ابعاد ژئوپلوتیکی قرار داد.

این پژوهشگر خاطرنشان کرد: مقامات وزارت انرژی رژیم صهیونیستی در حال مذاکره با شرکت آمریکایی «شارون» برای ایجاد ایستگاه‌های مایع سازی گاز در سواحل فلسطین هستند. شرکت انگلیسی بریتیش که دو میدان گازی را در سواحل غزه کشف کرده است، میزان ذخایر گاز طبیعی در آن را حدود یک و نیم تریلیون فوت مکعب تخمین زده است و بر اساس برآوردها ارزش کل بازار گاز در این دو میدان بیش از ۶ تا ۸ میلیارد دلار است. در این میان، نقشه انرژی رژیم صهیونیستی شامل میادین گازی لویتان، تمار، سکوهای استخراج گاز در مقابل سواحل عسقلان و حیفا، ایستگاه‌های پمپاژ و استخراج گاز برای مایع سازی آن و انتقال به شرکت گاز «مدکو» مصر در سینا و همچنین ایستگاه‌های تصفیه و کاهش فشار می‌شود که با پمپاژ از طریق شبکه‌ای از خطوط به بازار محلی، مرتبط هستند.

وی یادآور شد: در سال ۲۰۲۱ سازمان زمین شناسی آمریکا ذخایر گاز در شرق مدیترانه را حدود ۲۸۶.۲ تریلیون فوت مکعب گاز برآورد کرد.بر اساس این برآوردها، مجموع تولید میدان گازی لویتان سالانه حدود ۱۲ میلیارد متر مکعب برآورد می‌شود و این میزان به تدریج به حدود ۲۱ میلیارد متر مکعب در سال افزایش خواهد یافت. همچنین اکتشافات نفت و گاز طبیعی در دریای «لوانتین» یا دریای «شام» در شرق دریای مدیترانه به میزان ۱۲۲ تریلیون فوت مکعب گاز طبیعی به ارزش خالص ۴۵۳ میلیارد دلار و ۱.۷ میلیارد بشکه نفت قابل استحصال، به صورت خالص برآورد می‌شود که ارزشی در حدود ۷۱ میلیارد دلار دارد. این برآوردها مربوط به سال ۲۰۱۷ است و ارزش این ذخایر منابع طبیعی در دوره کنونی بسیار بیشتر شده است.

معروفی آرانی گفت: هیچ خط‌کشی‌ اتفاقی نیست. حتی همان خط‌کشی سایکس، پیکو هم با این‌که گفتیم فرهنگ و نژاد و قومیت‌های مردم منطقه را در نظر نگرفت، اما منافع فرانسه و انگلیس را حتماً در نظر گرفت. فقط یک ایراد کوچک داشت. رژیم صهیونیستی با صدور گاز غارت شده فلسطینی‌ها و انعقاد قرارداد با کشورهای همسایه با مشارکت اتحادیه اروپا، به دنبال بهره‌برداری از منابع طبیعی فلسطین و دستیابی به اهداف استعماری و اقتصادی خود است.

اشغال فلسطین؛ روی دیگر سکه انرژی و ژئوپلیتیک

وی افزود: گزارش‌های سازمان ملل نشان می‌دهد که رژیم اشغالگر، فلسطینی‌ها را از بهره‌مندی از ثروت طبیعی خود که میلیاردها دلار تخمین زده می‌شود باز می‌دارد و از طریق جنگ ویرانگر کنونی به دنبال آواره کردن مردم نوار غزه و بهره‌برداری بیشتر از منابع طبیعی فلسطینی‌هاست.

این پژوهشگر خاطرنشان کرد: رژیم اشغالگر مانع رسیدن تشکیلات خودگردان فلسطین به چاه‌های انرژی، چه در مرزهای کرانه باختری با رود اردن و چه در آب‌های سرزمینی در سواحل غزه می‌شود. کرانه باختری اکنون در اشغال مستقیم صهیونیست‌ها قرار دارد و به ساکنان غزه هم اجازه دسترسی به بیش از ۷ کیلومتر به دریا داده نشده است. همانطور که گفته شد، رژیم اشغالگر صهیونیستی منابع انرژی و آب غزه را تحت سیطره خود قرار داده و مانع از تلاش‌های فلسطینی‌ها برای ایجاد یک زیرساخت انرژی مستقل در نوار غزه می‌شود.

وی یادآور شد: در این زمینه وب سایت آمریکایی موندویس، در مقاله‌ای درباره ارتباط جنگ غزه با منابع طبیعی در سواحل این منطقه اعلام کرد که تجاوزات جاری اسرائیل به نوار غزه را نمی‌توان جدا از منابع غنی گاز طبیعی در سواحل این باریکه دانست. این رسانه آمریکایی نوشت که تخریب عامدانه ساختمان‌ها و زیرساخت‌ها در غزه توسط اسرائیل و کشتار ده‌ها هزار فلسطینی صرفاً با هدف مجبور کردن مردم غزه به مهاجرت از این باریکه است تا غزه به طور کامل در اختیار اسرائیلی‌ها قرار بگیرد و آنها بتوانند پروژه‌های استعماری خود را در آنجا تکمیل کند. مرکز تحقیقات جهانی سازی مستقر در شهر مونترال کانادا نیز در گزارشی تحت عنوان «پاک کردن غزه از نقشه؛ دستور کار پول کلان و مصادره ذخایر دریایی گاز طبیعی فلسطین»، مقالات مفصلی درباره اهداف پنهان تجاوز رژیم اشغالگر به نوار غزه ارائه داد.

از بمباران تا غارت؛ این جنگ فقط نظامی نیست

معروفی آرانی اظهار کرد: اسرائیل با استفاده از بمباران‌های پی‌درپی و کشتار بی‌وقفه فلنسطینی‌ها، به‌طور پنهانی در حال غارت منابع طبیعی فلسطین است.از زمان آغاز جنگ جاری در غزه، بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل با دنبال کردن استراتژی پاکسازی قومی تلاش می‌کند ساکنان غزه را به سمت جنوب براند. در میان این خونریزی، فلسطینی‌ها از حق دسترسی به ذخایر نفت و گاز خود نیز محروم شده‌اند؛ حقی که برای ایجاد یک کشور پایدار فلسطینی حیاتی است.

وی افزود: تسلط اسرائیل بر ذخایر نفت و گاز منطقه نشان‌دهنده تمایل طولانی‌مدت این کشور برای تبدیل شدن به مرکز انرژی و ارتباطات منطقه‌ای است. همانند هر پروژه استعماری، جابجایی و کشتار جمعی وسیله‌ای است برای رسیدن به هدف اصلی که در آن اسرائیل می‌تواند منابع مردم بومی فلسطین را تصاحب کند.

این پژوهشگر گفت: در سال ۱۹۹۹ موضوع منابع گاز طبیعی فلسطین زمانی برجسته شد که شرکت گروه بریتیش گاز به اکتشاف یک میدان گازی در فاصله‌ای بین ۱۷ تا ۲۱ مایلی ساحل غزه پرداخت. این میدان که به (غزه مارین) معروف است، در محدوده ۲۰ مایلی کنترل شده توسط دولت فلسطین بر اساس توافق‌نامه اسلو ۲ قرار داشت. یاسر عرفات رهبر دولت فلسطین قرارداد اکتشاف ۲۵ ساله‌ای را با کنسرسیومی شامل شرکت بریتیش گاز، کنترکتورهای متحد و صندوق سرمایه‌گذاری فلسطین امضا کرد. یک سال بعد (درسال ۲۰۰۰)، بریتیش گاز دو میدان دیگر گازی با ذخایری معادل ۱.۴ تریلیون فوت مکعب در غزه مارین کشف کرد.

وی یادآور شد: در سال ۲۰۰۱، انتخاب آریل شارون به‌عنوان نخست‌وزیر نشان‌دهنده موضعی سخت‌گیرانه‌تر نسبت به فلسطین بود و به دوره‌ای پرتنش منجر شد. دادگاه عالی اسرائیل به شارون اجازه داد خرید نفت از فلسطین را تحریم کند و توافقات مربوط به اکتشاف و تولید گاز طبیعی را وتو نماید و به‌این‌ترتیب، فلسطینیان را از فرصت بهره‌برداری از منابع خود محروم کرد.

معروفی آرانی گفت: با آغاز انتفاضه دوم، رویکرد اسرائیل بر سیاستی سیستماتیک مبتنی بود که توزیع عادلانه ذخایر گاز طبیعی در منطقه را رد می‌کرد. این محیط سیاسی امیدها برای دستیابی به توافق برد - برد میان دو طرف را از بین برد و این امر عمدتاً به دلیل موضع رادیکال دولت شارون بود.

پایان فلسطین، آغاز چپاول انرژی

وی خاطرنشان کرد: مقامات اسرائیلی با هرگونه تأمین بودجه منظم به دولت فلسطین مخالفت کردند و دلیل آن را احتمال دسترسی و استفاده حماس از این منابع مالی در غزه عنوان کردند. استراتژی کلی اسرائیل از آن زمان تاکنون عمدتاً بر انحصار کنترل بر ذخایر گاز طبیعی در میدان گازی غزه و ذخایر نفتی در امتداد مرز کرانه باختری-اسرائیل متمرکز بوده و هم‌زمان فلسطینیان را از سهم منصفانه‌ای از درآمدهای حاصل از این منابع محروم کرده است.

معروفی آرانی ادامه داد: این رویکرد زیان‌های مالی قابل‌توجهی به اقتصاد فلسطین وارد کرده و مسیر دستیابی آن به دولت مستقل را دچار مانع کرده است. برای دستیابی به این اهداف، اسرائیل در مذاکرات موضعی خصمانه اتخاذ کرده و اغلب حماس را به‌عنوان دلیل بی‌اعتمادی و ناامنی مطرح می‌کند. افزون بر این، پیشنهادهای ارائه شده برای توافق‌ها به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که دولت فلسطین را دور بزنند و عملاً هرگونه امکان توزیع منصفانه منابع و درآمدها را مسدود کنند.

وی با بیان اینکه اشغالگران برای گاز، شهر را به خاکستر کشیدند، گفت: اسرائیل اکنون از وقایع ۷ اکتبر ۲۰۲۳ به‌عنوان فرصتی برای پیشبرد اهداف استراتژیک خود استفاده کرده است. در مراحل اولیه حمله به غزه، بحث‌هایی پیرامون سناریوهای جایگزین مطرح شد، از جمله پیشنهادی از سوی وزارت اطلاعات اسرائیل که انتقال جمعیت غزه به شبه‌جزیره سینا را پیشنهاد می‌داد. نتانیاهو به طور فعال در تلاش بود تا اتحادیه اروپا را ترغیب کند که بر مصر فشار بیاورد تا با ورود گسترده ساکنان غزه به صحرای سینا موافقت کند.

این پژوهشگر گفت: سه هفته پس از آغاز جنگ، اسرائیل مجوزهای جدیدی برای اکتشاف را به شش شرکت، از جمله بی‌پی (BP) و انی (ENI) برای کاوش ذخایر گاز طبیعی در منطقه (G)، منطقه‌ای مجاور ساحل غزه، اعطا کرد. جالب اینکه که ۶۲ درصد از این منطقه در محدوده مرزهای دریایی است که فلسطین در سال ۲۰۱۹ تحت کنوانسیون ۱۹۸۲ سازمان ملل متحد در مورد حقوق دریاها اعلام کرده بود و فلسطین یکی از امضاکنندگان آن است.

وی افزود: در گزارش آنکتاد در سال ۲۰۱۹، به هزینه مالی بالای محرومیت فلسطینیان از حمایت مالی لازم برای توسعه و ساخت دولت به دلیل اشغال اسرائیل اشاره شده است. در این گزارش آمده است: ذخایر میدان‌های دریایی ۱ و ۲ در سال ۱۹۹۹ کشف شد و شرکت برتیش گاز در سال ۲۰۰۰ حفاری برای گاز را آغاز کرد. فلسطینیان می‌توانستند به طور فرضی این میادین را به پول نقد تبدیل کرده و ارزش خالص ۴.۵۹۲ میلیارد دلار را به مدت ۱۸ سال سرمایه‌گذاری کنند. با فرض نرخ بازده واقعی سالانه پایین ۲.۵ درصد، فلسطینیان تاکنون حدود ۲.۵۷۰ میلیارد دلار را به دلیل جلوگیری از حق بهره‌برداری از منابع طبیعی خود که تحت قوانین بین‌المللی تضمین شده است، از دست داده‌اند.

اشغال، کشتار، غارت؛ نام دیگر پروژه صهیونیستی

معروفی آرانی گفت: اسرائیل هدف اصلی خود را گسترش اشغالگری و ادامه پاکسازی قومی فلسطینیان قرار داده است. باوجود هشدارهای لفظی ملایم از سوی متحدان کلیدی مانند ایالات متحده، اسرائیل همچنان به صدور هشدارهای تخلیه برای حملات هدفمند به رفح ادامه می‌دهد. درصورتی‌که در اهداف پاکسازی قومی خود موفق شود، اسرائیل می‌تواند به هدف دیرینه خود برای کنترل کامل غزه، همراه با تصاحب منابع ارزشمند نفت و گاز، دست یابد. این جاه‌طلبی با تمایل اسرائیل برای تبدیل‌شدن به یک مرکز اصلی در مسیر کریدور هند - خاورمیانه - اروپا (IMEC) و تأمین‌کننده جایگزین انرژی برای بازارهای اروپایی که از زمان آغاز جنگ در اوکراین به دنبال کاهش وابستگی به گاز روسیه هستند، همخوانی دارد.

وی ادامه داد: این فرصت‌طلبی با ادامه اقدامات اسرائیل در رفح و پیشرفت روابط آن با شرکت‌های بین‌المللی انرژی آشکارتر خواهد شد. واضح است که اسرائیل به پیروی از استراتژی دوگانه خود ادامه می‌دهد که شامل تسلیح و تشویق شهرک‌نشینان غیرقانونی در کرانه باختری و درعین‌حال پیگیری اشغال نظامی غزه با نگاه به منابع طبیعی آن است.

این پژوهشگر خاطرنشان کرد: جنگیدن در غزه آن‌طور که نتانیاهو تصور می‌کرد آسان نبوده است. جاه‌طلبی‌های انرژی اسرائیل به دلیل ناتوانی در نابودی حماس و پایان جنگ به نفع خود با مانع مواجه شده است. درحالی‌که جامعه بین‌المللی تلاش می‌کند تا ماشین جنگی اسرائیل را در غزه متوقف کند، فشار عمومی همچنان رو به افزایش است و اعتراضات دانشجویی در سراسر آمریکا و اروپا گسترش یافته و ضربه‌ای غیرمنتظره به سیاست نظامی بسیار غیرانسانی نتانیاهو علیه فلسطینیان وارد کرده است.اکنون زمان آن فرا رسیده است که جامعه بین‌المللی نه‌تنها برای پایان‌دادن به نسل‌کشی جاری اقدام کند، بلکه باید در حمایت از حقوق حاکمیتی فلسطینیان در بهره‌برداری از منابع انرژی خود و محافظت از آن‌ها در برابر تلاش‌های اسرائیل برای تصاحب زمین‌ها و منابع فلسطین نیز اقدام کند.

وی یادآور شد: آنچه امروز در فلسطین و غزه جریان دارد، صرفاً یک منازعه نظامی یا امنیتی نیست، بلکه بخشی از یک راهبرد عمیق‌تر برای کنترل سرزمین، منابع انرژی و کریدورهای حیاتی منطقه است.

معروفی آرانی در پایان گفت: رژیم صهیونیستی در کنار اشغال زمین، همواره به‌دنبال تصاحب زیرساخت‌های اقتصادی و محروم‌سازی فلسطینیان از حقوق طبیعی آنان بوده است.از همین رو، فهم واقعیت این بحران بدون توجه به اقتصاد سیاسی انرژی و منافع ژئوپلیتیکی پنهان در پس جنگ، ممکن نیست. فلسطین امروز فقط صحنه یک اشغالگری تاریخی نیست، بلکه میدان نبردی است که در آن سرنوشت انسان، سرزمین و ثروت، هم‌زمان هدف قرار گرفته‌اند.