خبرگزاری مهر - گروه استانها، فاطمه گلوی: صنایع تبدیلی موز در استان سیستان و بلوچستان بهعنوان یکی از حلقههای مفقود زنجیره ارزش کشاورزی، نقش مهمی در توسعه اقتصادی و اشتغالزایی این منطقه ایفا میکند.
سیستان و بلوچستان به دلیل شرایط اقلیمی مناسب، یکی از قطبهای اصلی تولید موز در کشور به شمار میرود؛ با این حال بخش قابل توجهی از محصول تولیدی بهصورت خام و بدون فرآوری وارد بازار میشود که این مسئله موجب کاهش سودآوری برای کشاورزان و افزایش ضایعات می شود؛ توسعه صنایع تبدیلی میتواند با تبدیل موز به محصولاتی مانند پودر موز، چیپس موز، کنسانتره، آبمیوه و فرآوردههای بستهبندیشده، همچنین استفاده درست از پسماند موز میتواند ارزش افزوده قابل توجهی ایجاد کند.
راهاندازی و تقویت واحدهای فرآوری علاوه بر کاهش هدررفت محصول، زمینه اشتغال پایدار را برای جوانان منطقه فراهم میکند و به رونق کسبوکارهای محلی میانجامد. همچنین ایجاد زنجیره سردخانهای و بستهبندی استاندارد میتواند صادرات این محصول را افزایش داده و سهم استان را در بازارهای داخلی و خارجی ارتقا دهد.
در شرایطی که توسعه متوازن مناطق کمتر برخوردار در اولویت برنامههای اقتصادی قرار دارد، توجه به ظرفیتهای فراموش شدهای مانند صنایع تبدیلی موز میتواند گامی مؤثر در مسیر خودکفایی، رشد پایدار و تقویت امنیت غذایی کشور باشد.
۶۰ درصد از اراضی بارور کشت موز کشور در سیستان و بلوچستان قرار دارد
علیرضا راشکی، مدیرعامل شرکت شهرکهای صنعتی سیستان و بلوچستان در گفت و گو با خبرنگار مهر بیان کرد: در راستای سیاستهای کلی نظام برای تقویت بخش صنعت، توسعه خوشههای صنعتی از طریق حمایت از صنایع کوچک و متوسط در اولویت قرار گرفته است.
وی تصریح کرد: خوشه کسبوکار به مجموعهای از واحدهای فعال در یک گرایش خاص اطلاق میشود که در منطقهای جغرافیایی متمرکز شده و با بهرهگیری از فرصتهای مشترک و همکاریهای متقابل، به تکمیل فعالیتهای یکدیگر میپردازند؛ در این راستا، خوشه میوههای گرمسیری زرآباد به عنوان یکی از هفت خوشه شناساییشده در استان سیستان و بلوچستان، نقشی استراتژیک در اقتصاد منطقه ایفا میکند.
مدیرعامل شرکت شهرکهای صنعتی سیستان و بلوچستان اظهار داشت: منطقه زرآباد به دلیل اقلیم خاص، بستری مستعد برای کشت میوههای گرمسیری نظیر موز، پاپایا، گوآوا، انبه و کنار و...دارد؛ در این میان، صنایع تبدیلی موز از سال ۱۴۰۲ آغاز شده و تا ۱۴۰۴ ادامه داشته است.
راشکی ادامه داد: در سال ۱۴۰۲، در بیش از ۸ هزار هکتار باغات موز در سیستان و بلوچستان با عملکرد ۳۳ تن در هر هکتار، مجموعاً ۳۰۰ هزار تن موز تولید شده است؛ شایان ذکر است که ۶۰ درصد از اراضی بارور زیر کشت موز در کشور، در استان سیستان و بلوچستان واقع شده است.
وی بیان کرد: از منظر اشتغالزایی، این خوشه توانسته است برای حدود ۲ هزار نفر اشتغال مستقیم و برای ۴۰ هزار نفر اشتغال غیرمستقیم ایجاد کند؛ ذینفعان این زنجیره شامل ۲ هزار باغدار، ۳۸ صنعت کوچک، ۳ سردخانه، ۳۷ مرکز شستشو و بستهبندی، ۶ تولیدکننده نهال و ۲ واحد فرآوری و خشک کردن میوه هستند.
تولید محصولات جانبی از موز ارزش افزوده آن را افزایش میدهد
مدیر عامل شرکت شهرکهای صنعتی سیستان و بلوچستان ادامه داد: یکی از جنبههای این صنعت، توسعه صنایع تبدیلی است؛ تولید میوه خشک، چیپس میوه، پودرکنسانتره و نوشیدنیهای طبیعی در کنار صنایع جانبی نظیر استخراج روغن هسته، تولید عصاره و محصولات آرایشی، میتواند ارزش افزوده این محصول را افزایش دهد.
وی توضیح داد: همچنین بهرهبرداری از ضایعات برداشت میوه، تفاله برای تولید خوراک دام، کود و تقویت خاک، گامی مؤثر در جهت اقتصاد چرخشی است؛ بهویژه آنکه حجم ضایعات موز در باغات به ۱۶۰ تن در هر هکتار میرسد که با بهکارگیری فناوریهای تبدیلی، قابل تبدیل به ثروت خواهد بود.
راشکی افزود: در حال حاضر، ۸۳ درصد از نیاز موز کشور که معادل ۸۰۹ هزار تن در سال است؛ از طریق واردات تأمین میشود؛ برای نمونه تنها در سال ۱۴۰۳، حدود ۶۷۴ هزار تن وارد کشور شده است؛ بنابراین، حمایت از تولید داخلی و توسعه صنایع تبدیلی در خوشه زرآباد، نه تنها باعث جلوگیری از ارزبری میشود، بلکه امنیت غذایی و استقلال اقتصادی کشور را در این بخش تقویت میکند.
وی در پایان اظهار داشت: توسعه کامل این خوشهها با چالشهایی همچون نبود گفتگو و ارتباط مؤثر میان واحدهای تولیدی و بخش دولتی و همچنین ناکافی بودن زیرساختها و حمایتهای لازم روبروست که رفع این موانع، پیششرط رسیدن به ظرفیتهای واقعی این منطقه است.
صنایع تبدیلی موز علی رغم پتانسیل های زیاد محقق نشده است
مولوی یونس نهنگی، رییس شورای شهر زر آباد در گفت و گو با خبرنگار مهر با اشاره به اهمیت صنایع تبدیلی موز در منطقه گفت: در بررسی وضعیت کنونی صنایع تبدیلی موز، باید گفت که علیرغم پتانسیلهای موجود، هنوز به مرحله تحقق نرسیدهایم؛ چالشهای اصلی ما در حال حاضر در سه محور تسهیلگری در صدور مجوزها، بسترسازی زیرساختی و ایجاد جاذبه برای جذب سرمایه و دانش است.
وی ادامه داد: اگر سرمایهگذار جذب شود و موانع اداری برطرف شود، این امر به زودی امکانپذیر است؛ در رابطه با زیرساختها، زمین و آب در ناحیه صنعتی موجود است، اما فاصله میان محل کشت و ناحیه صنعتی کار را سخت کرده است.
مولوی نهنگی تصریح کرد: راهکار عملی برای کاهش هزینههای حمل و نقل این است که موزها در نقاط مختلف خرد شده و سپس ضایعات و مواد اولیه به کارخانه منتقل شوند.
وی ادامه داد: از منظر اشتغالزایی، هرچند ارائه رقم دقیق کارشناسی دشوار است، اما برآوردهای اولیه نشان میدهد که میتوان حدود ۱۷ تا ۲۰ نقطه را به عنوان ایستگاه خردکن ضایعات پس از برداشت موز ایجاد کرد؛ این زنجیره میتواند برای بیش از ۱۰۰ نفر بهصورت مستقیم و تعداد بسیار بیشتری بهصورت غیرمستقیم شغل ایجاد کند؛ همچنین با توجه به هزینههای کلانی که دولت برای ایجاد هر شغل پرداخت میکند، این مدل توسعه یک مزیت اقتصادی چشمگیر محسوب میشود.
نماینده کشاورزان شهرستان زرآباد در پایان تاکید کرد: نباید منتظر کمکهای بیرونی باشیم، بلکه باید از آب، خاک، موقعیت جغرافیایی و کشاورزی همین منطقه برای پیشرفت منطقه بهره ببریم؛ همچنین، ضرورت دارد تا میان صنعت و دانشگاه پیوندی عمیق برقرار شود.
وی بیان کرد: دانش تولید شده در دانشگاهها زمانی به ثمر مینشیند که در اقتصاد و معیشت مردم جاری شود؛ جذب متخصصان و بهرهگیری از دانش دانشگاهی برای توسعه زرآباد، گامی ارزشمند و مفید در مسیر پیشرفت منطقه خواهد بود.
تولید ۳۰۰ هزارتن موز در سیستان و بلوچستان
ابراهیم سابکی، عضو هیئت علمی و معاون پژوهش مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی منابع بلوچستان در گفت و گو با خبرنگار مهر اظهار داشت: تولید موز سیستان و بلوچستان ۳۰۰ هزارتن است که همه این مقدار به صورت تازه خوری مصرف میشود.
وی افزود: به طور میانگین در هر هکتار دو نفر کارگر دائمی مشغول به کار هستند و اگر زمانی نیاز به افزایش پیرو باشد به طور فصلی یا روزانه به تعداد مورد نیاز جذب میشود.
سابکی با اشاره به کارگاه های تولیدی در مزارع گفت: کارگاه های تولید در حال حاضر در نزدیکی مزارع قرار دارند که اصلی ترین بخش کار آنها شستشو و بسته بندی مناسب موز جهت ارسال به دیگر استانها است.
وی ادامه داد: از این مقدار برداشت موز در سال صادرات به خارج از کشور را نداریم، چرا که مصرف تازه خوری موز کشور ۹۰۰ هزار تن در سال است؛ و تولید ما یک سوم این مقدار، همین امر باعث می شود در برخی موارد به واردات موز هم روی بیاوریم.
۱۵ درصد ضایعات بیشتر با بسته بندی سنتی
معاون آموزش مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی منابع طبیعی بلوچستان با اشاره به اهمیت مکانیزه شدن کارگاه های بسته بندی و شستشو اظهار داشت: در حال حاضر شستشو و بسته بندی این محصول به صورت سنتی و دستی انجام می شود و همین امر باعث ایجاد ضایعات ۱۵ درصدی شده است؛ اگر این کارگاه ها مجهز به دستگاه های صنعتی و مکانیزه شود این ضایعات دور ریز نیز نخواهد بود.
وی با بیان اینکه می توان از موز محصولات دیگری مانند دوره موز، آبمیوه طبیعی و... تولید کرد، تصریح کرد: الویت در حال حاضر تازه خوری این میوه است، و چون مصرف تازه خوری این میوه بالا است نمی توان به تولید دیگر محصولات روی آورد.
سابکی با بیان اینکه پسماند حاصل از برداشت موز دور ریز می شود گفت: در سال هر هکتار ۴۰ تن پسماند دور ریز دارد؛ این پسماندها را می توان برای خوراک دام، کود گیاهی و کمپوست، تولید کاغذ و مقوا، مالچ کشاورزی و... استفاده کرد که متاسفانه دور ریز میشود.
وی در پایان تاکید کرد: با تهیه تجهیزات و راه اندازی بهره برداری درست از این پسماندها می توان ارزآوری بسیاری برای استان رقم زد.
نظر شما