هشدار درباره فرونشست ها؛ ثبت نرخ ۴۳ سانتی‌متری فرونشست در برخی دشت‌ها

به گزارش خبرنگار مهر اسکندر صیدایی رئیس سازمان نقشه‌برداری کشور، در نشست خبری به مناسبت هفتم خرداد، «روز نقشه‌برداری»، از راه‌اندازی سامانه زیرساخت ملی اطلاعات مکانی با ۲۵ هزار لایه داده‌ای خبر داد و گفت که این سامانه قابلیت توسعه تا ۱۲۵ هزار لایه را نیز دارد.

صیدایی با بیان اینکه این دستاورد یک سلیقه صرفاً ایرانی نیست، تصریح کرد: سازمان ملل متحد الگوی زیرساخت داده‌های مکانی (SDI) را به‌عنوان یک سامانه نوین اطلاعاتی در سطح جهانی مطرح کرده و برای آن تشکیلاتی پیش‌بینی کرده است که ایران نیز در آن جایگاه و نقش دارد.

وی افزود: جمهوری اسلامی ایران در تشکیلات مدیریت اطلاعات مکانی آسیا و اقیانوسیهٔ سازمان ملل، ریاست گروه کاری سوم را بر عهده دارد که مأموریت اصلی آن تلفیق اطلاعات اقتصادی و اجتماعی با داده‌های مکانی است.

رئیس سازمان نقشه‌برداری همچنین به تدابیر امنیتی این سامانه برای شرایط بحرانی اشاره کرد و گفت: این اطلاعات طوری طراحی نشده که در زمان جنگ یا بحران رها شود و مورد سوءاستفاده قرار گیرد. دسترسی‌ها کاملاً محدود و کنترل‌شده است و صرفاً به مجموعه‌هایی داده می‌شود که در مدیریت بحران نیاز دارند؛ به این ترتیب در عین شفافیت تصویری از کل کشور، از سوءاستفاده جلوگیری می‌شود.

صیدایی در ادامه به پیشینه ۷۰ ساله سازمان نقشه‌برداری اشاره کرد و گفت: این سازمان از سال ۱۳۳۲ و در برنامه اول عمرانی کشور شکل گرفت و از همان ابتدا با نگاه داده‌محور، تجهیزات هوایی و زمینی مورد نیاز برای تولید و مدل‌سازی اطلاعات در اختیارش قرار گرفت.

وی ناوگان هوایی مجهز به چندین هواپیمای تصویربرداری و ناوگان دریایی با چندین کشتی آب‌نگاری را از جمله این تجهیزات برشمرد و با اشاره به اهمیت چارت‌های دریایی گفت: هر کشتی که بخواهد وارد آب‌های ما شود، به راهنمایی مجازی نیاز دارد که موقعیت جغرافیایی، عمق آب، وضعیت ساحل و دیگر موارد را نشان دهد. تا چند سال پیش تولید این چارت‌ها در انحصار انگلستان بود، اما امروز با افتخار می‌گوییم که ایران سالانه ۱۰۰ هزار چارت دریایی تولید می‌کند.

رئیس سازمان نقشه‌برداری کشور، آرشیو ۶ میلیون قطعه تصویر هوایی از گستره ایران در هفت دهه گذشته را سرمایه‌ای ارزشمند توصیف کرد و عنوان کرد: تمامی این تصاویر اسکن، مدل‌سازی و داده‌های آن استخراج شده است و امروز در شناخت پیشینه فضایی سرزمین، مدل‌سازی‌های مختلف، دعاوی قضایی، تعیین حق و حقوق و آینده‌نگری‌ها کاربردهای بسیار گسترده‌ای دارد.

صیدایی با اشاره به نمایشگاهی که به مناسبت روز ملی خلیج فارس (دهم اردیبهشت‌ماه) برگزار شد، گفت: در این نمایشگاه، نقشه‌های مستندی از ۵۰۰۰ سال پیش تا به امروز به نمایش درآمد. از لوح‌های گلی بابلی‌ها تا نقشه‌های ۴۰۰۰ ساله و ۳۰۰۰ ساله، از هرودوت و جغرافی‌دانان بزرگ یونانی که در مقطعی سرآمد تولید نقشه در جهان بودند. در تمام این نقشه‌ها، نام خلیج فارس با عنوان قدیمی سینوس پرسیکوس به وضوح ثبت شده است.

وی تأکید کرد: جالب است بدانیم بسیاری از مورخان اسلامی و عرب مانند بلخی، مسعودی، مقدسی و ابن خلدون نیز در قرون مختلف هجری، در آثار و اطلس‌های تاریخی خود، نقشه‌های برجسته‌ای از خلیج فارس ترسیم کرده‌اند و این نام همواره بر جای خود باقی بوده است.
رئیس سازمان نقشه‌برداری، ریشه نام جعلی خلیج عربی را به ملی‌گرایی‌های عربی دهه ۱۹۶۰ میلادی نسبت داد و افزود: ما امسال نقشه‌ای متعلق به سال ۱۷۳۲ میلادی را که از یک منبع معتبر بین‌المللی تهیه شده، در این نمایشگاه برجسته کردیم. روی این نقشه کاملاً مشخص

است که آنچه دیگران تحت عنوان خلیج عربی از آن یاد می‌کنند، خلیج دیگری در جای دیگر است و خلیج فارس با نام اصیل خود باقی است. ما این مستندات را برای سفارت‌خانه‌ها و مجموعه‌های مختلف ارسال کردیم تا حقیقت تاریخی روشن شود.

صیدایی در بخش دیگری از این نشست، در پاسخ به پرسشی درباره فرونشست زمین، آن را پدیده‌ای پراهمیت با ریشه‌های انسانی توصیف کرد و گفت: مطالعات میدانی ما با استفاده از داده‌های ثقل‌سنجی، ماهواره‌ای و ایستگاهی از دهه ۱۳۸۰ شمسی آغاز شد. فرونشست نتیجه به هم خوردن تعادل زیست‌محیطی است؛ وقتی بی‌رویه از منابع کمیاب مانند آب، معادن، نفت و گاز بهره‌برداری کنیم، اثر آن را در جای‌جای کشور می‌بینیم.

وی با هشدار نسبت به عمق فاجعه در دشت‌های کشاورزی کشور گفت: یک روز چاه‌های ۵ متری حفر می‌کردیم، حالا چاه‌های ۲۰۰ متری هم جواب نمی‌دهد. ما در برخی دشت‌ها با چندین هزار حلقه چاه مواجهیم که تعادل سفره‌های زیرزمینی را کاملاً نابود کرده است.

رئیس سازمان نقشه‌برداری کشور از تهیه اطلس فرونشست کشور و اطلس فرونشست کلان‌شهرها خبر داد و اعلام کرد: نرخ و گرادیان فرونشست برای تمام مناطق پهنه‌بندی شده است. طبق استانداردهای بین‌المللی، فرونشست بیش از ۳ سانتی‌متر در سال خط قرمز محسوب می‌شود. این در حالی است که ما در بعضی از دشت‌های کشور نرخ فرونشست ۴۳ سانتی‌متر و در برخی نقاط شهری تا ۳۱ سانتی‌متر را ثبت کرده‌ایم. این اطلاعات به‌طور مستمر در اختیار دولت و دستگاه‌های ذی‌ربط قرار می‌گیرد تا برای مدیریت این بحران ملی چاره‌اندیشی شود.

صیدایی در رابطه با تنها راه‌حل فوری و عملی برای کاهش تبعات فرونشست گفت: کاری که می‌شود در حال حاضر انجام داد، توقف فوری برداشت‌های بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی است. اگر این اتفاق بیفتد و با بارش‌های مناسب، طرح‌های آبخیزداری، آبخوان‌داری و تزریق آب در مناطقی که امکان‌پذیر است (به جز نقاط شهری) همراه شود، می‌توان به مرور زمان بخشی از این خسارت‌ها را جبران کرد.

گیلان تنها استان بدون فرونشست/ رکورد ۴۳ سانتی‌متری در دشت‌ها

رئیس سازمان نقشه‌برداری کشور در پاسخ به این پرسش که کدام استان‌ها و شهرها در فرونشست وضعیت حادتری دارند، با تأکید بر حفظ آرامش مردم و در عین حال شفاف‌سازی گفت: ما اطلس فرونشست تمام نقاط کشور و کلان‌شهرها را تهیه کرده‌ایم. این اطلاعات به صورت محرمانه و موردی در اختیار وزارتخانه‌ها و دستگاه‌های اجرایی قرار می‌گیرد.

وی افزود: طبق داده‌های ما، استان گیلان تنها استانی است که نشست ندارد. در بقیه استان‌ها و شهرها، نرخ فرونشست از چند میلی‌متر تا ۴۳ سانتی‌متر متغیر است. رکورد ۴۳ سانتی‌متر مربوط به دشت‌های استان کرمان است و پس از آن، استان گلستان پهنه وسیعی از فرونشست را به خود اختصاص داده است. در تهران نیز عمدتاً مناطق جنوب و جنوب غرب با نرخ‌های قابل توجهی از فرونشست مواجه هستند.

چرا جلوی ساخت‌وساز در مناطق پرخطر گرفته نمی‌شود؟

صیدایی در پاسخ به این انتقاد که با وجود اطلاعات محرمانه، چرا مردم همچنان در این مناطق خانه می‌خرند و ساخت‌وساز ادامه دارد، گفت: قانونگذار برای هرگونه بارگذاری جدید جمعیتی، صنعتی و حمل‌ونقلی، دستگاه‌های مربوطه را ملزم به استعلام از ما کرده است. ما در این استعلام‌ها، درصد، پهنه، کمیت و کیفیت فرونشست را به صورت شفاف اعلام می‌کنیم.

وی با اشاره به اینکه در برخی مناطق، استانداردهای بین‌المللی چندین برابر زیر پا گذاشته شده، افزود: فقط در هفته گذشته بیش از ۱۰۰ نامه محرمانه به مدیران ملی، استانداران و دستگاه‌ها منعکس کردیم و وضعیت بحرانی را گوشزد کردیم. از ما برای حضور در شورای برنامه‌ریزی و توسعه استان‌ها دعوت می‌شود و در آنجا نقشه‌ها و لایه‌های فرونشست را نمایش می‌دهیم و هشدار می‌دهیم که باید جلوی بارگذاری جدید گرفته شود. متأسفانه در برخی دهه‌ها روی گسل‌های فعال بارگذاری صورت گرفته، اما ما برای آینده می‌گوییم دوراندیشی کنید و بارگذاری جدید انجام ندهید.

وی در پاسخ به سوالی درباره بی‌توجهی به هشدارها در تهران و احتمال افشاگری، تأکید کرد: در زمینه گسل‌ها، سازمان زمین‌شناسی متولی تخصصی‌تری است و ما تبادل داده داریم. ستاد مدیریت بحران کشور نیز از وظایفش هشدار و حفظ آرامش مردم است و همه ما در این چارچوب حرکت می‌کنیم.

ماجرای کوتاه شدن قد دماوند چه بود؟

در بخش دیگری از این نشست، شایعه کاهش ارتفاع قله دماوند که سال گذشته در فضای رسانه‌ای پیچید، مورد سؤال قرار گرفت.

صیدایی این شایعه را رد کرد و با استناد به مطالعات میدانی سازمان نقشه‌برداری توضیح داد: ما یک ایستگاه رصد بزرگ در پای دماوند داریم. بر اساس اندازه‌گیری‌های این ایستگاه، قله دماوند سالانه حدود دو میلی‌متر افزایش ارتفاع دارد و زلزله‌های منطقه نیز نشان‌دهنده حرکات پوست زمین است.

وی علت اختلاف حدود ۶۰ متری با ارقام قدیمی را نه کاهش ارتفاع، بلکه افزایش دقت ابزارهای اندازه‌گیری دانست و گفت: عددی که قبلاً ثبت شده بود، با ابزارهای غیردقیق اندازه‌گیری شده بود. سازمان نقشه‌برداری با ابزارهای دقیق امروزی، ارتفاع واقعی قله را اندازه‌گیری کرد و این اختلاف صرفاً ناشی از خطای ابزارهای قدیمی است و هیچ کاهش ارتفاعی رخ نداده است.

صیدایی در پاسخ به پرسشی درباره دلیل عقب‌نشینی آب دریای خزر گفت: در تشکیلات سازمان نقشه‌برداری، ذیل معاونت فنی، مدیریت آب‌نگاری با تیم‌های تخصصی آب‌شناسی فعال است که منابع آبی را رصد می‌کنند. مطالعات گسترده همکاران ما نشان می‌دهد که خزر، به‌ویژه در بخش شمالی، با کمبود آب مواجه شده و پهنه‌هایی از خشکی در حاشیه شمال شرقی و شمال غربی آن پدیدار شده است.

وی با تأکید بر اینکه عمیق‌ترین بخش خزر در محدوده جنوبی و سواحل ایران قرار دارد، افزود: این کم‌آبی و پسروی هنوز به محدوده ما نرسیده است، اما فرایند خشکسالی، شرایط جوی و بهره‌برداری‌های بی‌رویه دست به دست هم داده‌اند و باید دستگاه‌های متولی تدابیر لازم را بیندیشند تا ما هم در دهه‌های آتی دچار این مشکل نشویم. آنچه اکنون از پسروی آب در نقشه‌ها می‌بینیم، عمدتاً در سواحل کشورهای همسایه شمالی است.

رئیس سازمان نقشه‌برداری درباره همکاری با سازمان برنامه و بودجه در زمینه آمایش سرزمین گفت: آمایش سرزمین یعنی ساماندهی مطلوب انسان، فضا و فعالیت‌ها. سازمان برنامه و بودجه موفق شد در سال ۱۴۰۰ سند ملی آمایش سرزمین را پس از سال‌ها به‌روزرسانی کند. این سند با همکاری دانشگاه‌ها، مدیران دولتی و بخش خصوصی، پهنه‌بندی‌های توسعه، پذیرش جمعیت و سایر فعالیت‌ها را مشخص کرده است.

وی نقش سازمان نقشه برداری کشور را در این پروژه، حیاتی توصیف کرد و گفت: ما در تهیه نقشه‌ها و لایه‌های اطلاعاتی این سند نقش داشتیم. سامانه SDI با ۲۵ هزار لایه اطلاعاتی، یکی از پشتیبان‌های اصلی این سند است. البته پدیده‌های دگرگون‌ساز سریع عمل می‌کنند و اسناد آمایشی باید پیوسته رصد و به‌روز شوند.

صیدایی با اشاره به اهمیت چارت‌های دریایی برای هدایت کشتی‌های عظیم تجاری گفت: هر کشتی که وارد آب‌های ما می‌شود، برای لنگراندازی و بارگیری باید از عمق آب، جزر و مد و وضعیت ساحل مطلع باشد. این اطلاعات در چارت‌های دریایی تولید می‌شود. تا چند سال پیش این دانش در انحصار انگلیس بود، اما امروز سازمان نقشه‌برداری محوریت این کار را در منطقه به عهده گرفته و سالانه ۱۰۰ هزار چارت دریایی تولید می‌کند.

رئیس سازمان نقشه‌برداری در پاسخ به خبرنگار مهر درباره اقدامات عملی برای صیانت از نام خلیج فارس از سوی سازمان نقشه برداری کشور، با اشاره به قدمت ۱۵ هزار ساله این پهنه آبی گفت: پاسداری از این ظرفیت نهفته تمدنی، رسالتی ملی است. تنگه هرمز و خلیج فارس امروز شاهراه حیاتی انرژی جهان هستند؛ ۶۶ درصد نفت و ۲۸ درصد گاز جهان در این منطقه تولید می‌شود و تمدن بزرگ اسلامی و شیعی در حاشیه آن شکل گرفته است.

وی افزود: ما هر ساله همایش تخصصی برگزار می‌کنیم، کتاب و نقشه منتشر می‌کنیم و اطلاعات مستند خود را در اختیار وزارت امور خارجه قرار می‌دهیم. امسال نیز نقشه ۱۷۳۲ میلادی را منتشر کردیم که نشان می‌دهد آنچه با نام جعلی خلیج عربی خوانده می‌شود، خلیجی در نقطه‌ای دیگر است و خلیج فارس با همین نام اصیل خود باقی است.

صیدایی با اشاره به جایگاه بین‌المللی ایران در این زمینه تصریح کرد: ما در کمیته‌های تخصصی سازمان ملل عضو و دارای مسئولیت هستیم. نماینده ما رئیس گروه کاری غرب آسیا در امور ثبت عوارض دریایی است و تمام نقشه‌های تهیه‌شده با اسامی صحیح، به عنوان مستند بین‌المللی به ثبت می‌رسد.

تکمیل می شود....