۲۴ خرداد ۱۴۰۵، ۱۸:۰۹

ادبیات جنگ، قیمت تمام‌شده جنگ را روایت می‌کند

ادبیات جنگ، قیمت تمام‌شده جنگ را روایت می‌کند

مدیر مؤسسه روایت سوره گفت: ادبیات با واکاوی ابعاد مختلف پدیده جنگ، چه در دفاع مقدس هشت‌ساله و چه در جنگ‌های اخیر، به ما کمک می‌کند زوایای پنهان را دوباره ببینیم و بهتر بشناسیم.

به گزارش خبرنگار مهر، آیین رونمایی از مجموعه «آسمان‌دارها» که روایت‌هایی از سرداران شهید هوافضا در جنگ دوازده‌روزه است،روز یکشنبه ۲۴ خردادماه ۱۴۰۵، در تالار سوره حوزه هنری انقلاب اسلامی با حضور نویسندگان اثر و اهالی فرهنگ و هنر دفاع مقدس برگزار شد.

محمد توکلی، مدیر مؤسسه روایت سوره، در آیین رونمایی از مجموعه کتاب «آسمان‌دارها» با خوشامدگویی به خانواده‌های شهدا، اهالی کتاب و مهمانان حاضر در برنامه گفت: استاد عزیز ما آقای سرهنگی جمله‌ای دارند که برای اهالی کتاب بسیار آشناست؛ ایشان می‌گویند ادبیات جنگ، قیمت تمام‌شده جنگ را برای ما روایت می‌کند.

وی ادامه داد: ادبیات با واکاوی ابعاد مختلف پدیده جنگ، چه در دفاع مقدس هشت‌ساله و چه در جنگ‌های اخیر، به ما کمک می‌کند زوایای پنهان و بخش‌هایی را که کمتر دیده شده‌اند، دوباره ببینیم و بهتر بشناسیم. ادبیات باعث می‌شود ابعاد مختلف این پدیده چندوجهی و گنجینه دفاع مقدس برای جامعه روشن‌تر شود.

توکلی با اشاره به تحولات اخیر منطقه و جنگ ۱۲ روزه اظهار کرد: پیش از جنگ ۱۲ روزه، میان اهالی ادبیات پایداری بحث‌هایی وجود داشت درباره اینکه چگونه باید با سوژه‌های جدید مانند مدافعان حرم و اتفاقات منطقه مواجه شویم، اما با رخدادهای اخیر، ناگهان دریایی از سوژه‌ها، شخصیت‌ها و روایت‌های تازه به حوزه کاری ما اضافه شد و در عین حال این موضوع ابعاد بین‌المللی هم پیدا کرد.

وی افزود: البته شاید در ظاهر تفاوت‌هایی وجود داشته باشد، اما در حقیقت جبهه همان جبهه است. بسیاری از شهدایی که در جنگ ۱۲ روزه به شهادت رسیدند، همان رزمندگان و فرماندهان دفاع مقدس بودند. حتی بخشی از جنایت‌هایی که در دوران دفاع مقدس شنیده بودیم، امروز به شکل دیگری تکرار شده است. رشادت‌هایی که امروز در نیروی هوافضا شاهد آن هستیم، پیش‌تر نیز در دوران دفاع مقدس وجود داشت و از این منظر می‌توان میان آن دوران و امروز یک پیوستگی روشن دید.

ادبیات جنگ، قیمت تمام‌شده جنگ را روایت می‌کند

مدیر مؤسسه روایت سوره ادامه داد: به واسطه معاشرت با خانواده شهدا به این نتیجه رسیدم که شهدای جنگ اخیر نیز با همان ادبیات دفاع مقدس و فرهنگ پایداری رشد کردند. این شهدا با یاد و خاطره شهیدان دفاع مقدس انس گرفتند و همین انس باعث شد عاشق شهادت شوند. به همین دلیل به نظر می‌رسد ادبیات دفاع مقدس همچنان ادامه دارد؛ فقط سوژه‌ها و زمانه تغییر کرده و حالا به مسائل سال‌های ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ رسیده‌ایم.

توکلی با تأکید بر جایگاه شهدای نیروی هوافضا گفت: شهدای هوافضا فقط به خاطر حضور در خط مقدم نبرد اهمیت ندارند. ویژگی مهم دیگر آن‌ها استمرار یک مسیر چند دهه‌ای است. مجموعه نیروی هوافضا از دوران دفاع مقدس تاکنون حتی یک روز هم تعطیل نشده و به‌صورت مداوم مسیر خود را ادامه داده است. این حرکت، نسل به نسل پیش آمده تا امروز که ثمرات آن برای همه مردم ایران آشکار شده است.

وی با اشاره به فرماندهان شهید این حوزه افزود: اگر بخواهیم نام همه شهدای این مسیر را ذکر کنیم، تمام زمان برنامه صرف یاد شهدا خواهد شد؛ از شهید حسن طهرانی‌مقدم گرفته تا شهید حاجی‌زاده، شهید محمود باقری و دیگر فرماندهان و نیروهایی که این مسیر را ادامه دادند. به نظر من اگر در دهه ۶۰ تصویری از دستاوردهای امروز به آن بنیان‌گذاران نشان داده می‌شد، شاید خودشان هم از عظمت این اتفاق شگفت‌زده می‌شدند.

مدیر مؤسسه روایت سوره درباره مجموعه «آسمان‌دارها» توضیح داد: این مجموعه که امروز رونمایی می‌شود، در واقع فتح بابی برای پرداختن به شهدای سرافراز هوافضاست. امیدواریم بتوانیم این مسیر را ادامه دهیم و نیروی هوافضا و خانواده‌های شهدا نیز همچنان همراه ما باشند تا این روایت‌ها تکمیل شود.

وی گفت: همان‌طور که ثمرات تلاش شهید طهرانی‌مقدم، شهید حاجی‌زاده و دیگر فرماندهان به مرور برای جامعه روشن شد، امیدواریم معرفی این شهدا نیز به مرور کامل‌تر شود و جامعه ایران و حتی مخاطبان بین‌المللی بیش از پیش با آن‌ها آشنا شوند.

توکلی با اشاره به روند شکل‌گیری این آثار بیان کرد: شروع این پروژه به هفته‌های ابتدایی پس از جنگ ۱۲ روزه بازمی‌گردد. این کار با همکاری حاج‌آقای نادری و دوستان ما در نیروی هوافضا و همچنین همراهی خانواده‌های شهدا آغاز شد. بدون همراهی و اعتماد خانواده‌ها، انجام مصاحبه‌ها، دسترسی به اسناد و شکل‌گیری این آثار ممکن نبود.

وی در پایان از عوامل این پروژه قدردانی کرد و گفت: از خانواده‌های شهدا، همکاران نیروی هوافضا، خانم فائضه غفارحدادی، خانم اعتمادی و دیگر نویسندگانی که در این مجموعه حضور داشتند تشکر می‌کنم. همچنین از آقای خلیلی، مدیر نشر شهید کاظمی، که در انتشار و معرفی این آثار همراهی کردند، قدردانی دارم. این آثار در حوزه هنری تولید شده و انتشار آن‌ها برعهده نشر شهید کاظمی بوده است. امیدواریم این همکاری‌ها ادامه پیدا کند و مجموعه‌های بیشتری درباره شهدای هوافضا و دیگر شهدای مقاومت منتشر شود.

امروز عزت موشکی ایران، حاصل مجاهدت شبانه‌روزی شهداست

مهدی باقری، فرزند شهید محمود باقری، فرمانده موشکی نیروی هوافضای سپاه، در آیین رونمایی از مجموعه کتاب «آسمان‌دارها» با اشاره به تلاش نویسندگان این مجموعه گفت: نویسندگان این آثار نزدیک به یک سال برای تدوین کتاب‌ها زحمت کشیدند و حاصل مصاحبه‌ها، رفت‌وآمدها و پیگیری‌های مداوم، انتشار چهار کتاب این مجموعه شد.

وی با گرامی‌داشت یاد شهدای حوزه موشکی اظهار کرد: امروز عزت، سربلندی و اقتداری که ایران اسلامی تجربه می‌کند، حاصل مجاهدت شهیدانی چون شهید امیرعلی حاجی‌زاده، شهید محمود باقری، شهید محمدباقر طاهرپور و شهید داوود شیخیان است.

باقری با اشاره به نقش خانواده شهدا افزود: اگر در چنین مجالسی از شهدا سخن گفته می‌شود، نباید از زحمات همسران آنان غافل شد. مادرم در طول ۳۸ سال زندگی مشترک با شهید محمود باقری، سختی‌های فراوانی را تحمل کرد. مأموریت‌های طولانی خارج از تهران و سفرهای متعدد داخلی و خارجی، روزگار دشواری را برای خانواده‌های شهدا رقم زده بود و این شرایط درباره بسیاری از خانواده‌های شهدای این حوزه صدق می‌کند.

ادبیات جنگ، قیمت تمام‌شده جنگ را روایت می‌کند

وی سپس به نقل خاطره‌ای از پدرش درباره شهید امیرعلی حاجی‌زاده پرداخت و گفت: پدرم تعریف می‌کرد که در یکی از جلسات، درباره موضوعی میان او و شهید حاجی‌زاده اختلاف نظر وجود داشت و بحث‌هایی هم مطرح شد، اما با وجود همان اختلاف نظر، پس از جلسه به من گفت: «حاجی مردِ کارهای بزرگ است.» این جمله را مستقیم از زبان شهید محمود باقری شنیدم.

فرزند شهید باقری ادامه داد: هر زمان قرار بود در دوران جنگ یا پس از آن، کار بزرگی انجام شود و زیرساخت مهمی شکل بگیرد، نام شهید حاجی‌زاده در ذهن نیروها زنده می‌شد و از او کمک فکری گرفته می‌شد.

وی در بخش دیگری از سخنانش به مسئولیت شهید محمود باقری در جبهه مقاومت اشاره کرد و گفت: اگر اشتباه نکنم، در سال ۱۳۹۳ یا ۱۳۹۴، شهید حاج قاسم سلیمانی، شهید محمود باقری را با حفظ سمت به‌عنوان فرمانده موشکی جبهه مقاومت منصوب کرد.

باقری افزود: یکی از همرزمان پدرم که مسئول شاخه لبنان و سوریه بود، تعریف می‌کرد در نخستین دیدار شهید محمود باقری با شهید سید حسن نصرالله، سید دست او را گرفت و درباره نیازها، کمبودها و مشکلات حوزه موشکی جبهه مقاومت، به‌ویژه لبنان، توضیح داد و در پایان گفت: «من در روز قیامت در محضر رسول‌الله خواهم گفت که فرمانده موشکی سپاه آمد و من همه کمبودها و نیازها را به او منتقل کردم؛ از این به بعد مسئولیت با شماست.»

وی ادامه داد: پس از چند سال تلاش شبانه‌روزی شهید حاجی‌زاده، شهید محمود باقری و دیگر نیروهای فعال در حوزه‌های موشکی، پهپادی و پدافندی، جلسه دومی میان شهید باقری و سید حسن نصرالله برگزار شد. در آن دیدار، پس از ارائه گزارش‌ها، شهید نصرالله با رضایت لبخند زد و به نشانه قدردانی، انگشتری به شهید محمود باقری هدیه کرد.

فرزند شهید محمود باقری با اشاره به پیشرفت‌های صنعت موشکی کشور گفت: روزی برای پرتاب یک موشک نیازمند بیگانگان بودیم، اما امروز به برکت مجاهدت و تلاش مستمر این شهدا، جمهوری اسلامی ایران در حوزه طراحی، ساخت و عملیات موشکی در لبه فناوری حرکت می‌کند.

وی در پایان ضمن قدردانی از خانواده‌های شهدا و برگزارکنندگان مراسم، اظهار کرد: همه فرزندان شهدا برای من مانند برادر و دوست هستند و حضور در این مراسم را به نمایندگی از خانواده‌های معظم شهدا انجام دادم.

شهدای هوافضا قدرت دفاعی ایران را از هیچ به قله رساندند

حجت‌الاسلام والمسلمین علی نادری، معاون فرهنگی و روابط عمومی نیروی هوافضای سپاه، در آیین رونمایی از مجموعه کتاب «آسمان‌دارها» با گرامی‌داشت یاد شهدای نیروی هوافضا، گفت: امروز افتخار داریم در کنار خانواده‌های معظم شهدا و اهالی فرهنگ و کتاب، شاهد رونمایی از مجموعه‌ای باشیم که حاصل همدلی، صبر و همکاری نویسندگان، ناشران و خانواده‌های شهداست.

وی در ابتدای سخنانش ضمن قدردانی از همه عوامل تولید این آثار اظهار کرد: خانواده‌های شهدا، همسران و فرزندان شهدا با صبوری و حوصله، خاطرات و روایت‌های این فرماندهان را در اختیار نویسندگان قرار دادند تا مجموعه «آسمان‌دارها» شکل بگیرد. همچنین از مسئولان حوزه هنری، نویسندگان، نشر شهید کاظمی و همکاران معاونت فرهنگی نیروی هوافضا که در تولید این آثار نقش داشتند تشکر می‌کنم.

نادری با تأکید بر ضرورت آشنایی نسل جوان با فرماندهان معاصر کشور افزود: نسل نوجوان و جوان امروز نیاز دارد قهرمانان و اسطوره‌های معاصر خود را بهتر بشناسد؛ فرماندهانی که توان دفاعی جمهوری اسلامی ایران را از نقطه‌ای نزدیک به «هیچ» به جایگاهی رساندند که امروز کشور می‌تواند در برابر آمریکا و هم‌پیمانانش ایستادگی کند و از عزت و هویت ملی خود دفاع کند.

وی ادامه داد: مسئولیت دائمی نیروهای مسلح، به‌ویژه نیروی هوافضا، افزایش توان دفاعی، ارتقای آمادگی رزمی و حفظ هوشیاری در برابر دشمنان است و به برکت مجاهدت شهدای این حوزه، امروز جمهوری اسلامی در بالاترین سطح آمادگی قرار دارد.

معاون فرهنگی نیروی هوافضا با اشاره به جنگ‌های اخیر گفت: در جریان جنگ تحمیلی دوم و سوم، نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران تجربه مقابله مستقیم با قدرت‌های بزرگ جهانی را به دست آوردند. جمهوری اسلامی بدون برخورداری از سلاح هسته‌ای در برابر دو قدرت هسته‌ای جهان ایستاد و از کیان کشور دفاع کرد؛ اتفاقی که نتیجه سال‌ها تلاش و مجاهدت فرماندهانی است که بسیاری از مردم تازه امروز با نام و چهره آنان آشنا می‌شوند.

ادبیات جنگ، قیمت تمام‌شده جنگ را روایت می‌کند

نادری، اخلاص، خستگی‌ناپذیری، نترسیدن از سختی‌ها و آینده‌نگری را از ویژگی‌های مشترک شهدای هوافضا دانست و گفت: این شهدا همواره جلوتر از زمان خود حرکت می‌کردند. شهید حاجی‌زاده بارها نقل می‌کرد که در روزهایی که بسیاری فقط درگیر تأمین نیازهای روزمره جنگ بودند، شهید حسن طهرانی‌مقدم ابتدا سراغ خمپاره رفت، سپس توپخانه را توسعه داد و بعد وارد عرصه موشکی شد؛ مسیری که امروز به یک جریان بزرگ و تعیین‌کننده تبدیل شده است.

وی افزود: نسل‌های بعدی، مسیر نورانی شهید طهرانی‌مقدم، شهید حاجی‌زاده و شهید محمود باقری را ادامه خواهند داد و این حرکت متوقف نخواهد شد.

معاون فرهنگی نیروی هوافضا در ادامه به رابطه معنوی شهید امیرعلی حاجی‌زاده با رهبر انقلاب اشاره کرد و گفت: هر زمان که شهید حاجی‌زاده به دیدار رهبر معظم انقلاب می‌رفت، حال و هوای متفاوتی پیدا می‌کرد. گاهی وقتی ایشان از دیدار رهبر انقلاب بازمی‌گشت، شادابی و نورانیت چهره‌اش کاملاً تغییر می‌کرد و اطرافیان متوجه می‌شدند که به دیدار رهبر انقلاب رفته است.

نادری سپس از شهید داوود شیخیان، فرمانده پدافند نیروی هوافضا، به‌عنوان یکی از انتخاب‌های راهبردی شهید حاجی‌زاده یاد کرد و گفت: شهید شیخیان از فرماندهان جوان و مؤثر این مجموعه بود. او در آخرین مصاحبه تلویزیونی خود اعلام کرده بود که برای مقابله با جنگنده‌های اف-۳۵ برنامه دارند.

وی افزود: در جریان جنگ اخیر، رهگیری جنگنده‌های اف-۳۵ توسط سامانه‌های پدافندی سپاه و شبکه پدافند یکپارچه کشور به موضوعی متداول تبدیل شد؛ تا جایی که حتی آمریکایی‌ها نیز به رهگیری و هدف قرار گرفتن یکی از این جنگنده‌ها اذعان کردند و آن هواپیما مجبور شد صحنه نبرد را ترک کند.

نادری تأکید کرد: برنامه‌ها و مسیر طراحی‌شده توسط این شهدا متوقف نشده و نسل‌های بعدی با قدرت در حال ادامه این راه هستند.

وی با بیان اینکه کشور امروز به نسل تازه‌ای از فرماندهان و متخصصان نیاز دارد، اظهار کرد: ما امروز به هزاران حاجی‌زاده، هزاران محمود باقری، هزاران داوود شیخیان و هزاران محمدباقر طاهرپور نیاز داریم. جوانان باید برای ساختن آینده کشور و حفظ امنیت و پیشرفت ایران، با جدیت وارد میدان شوند.

معاون فرهنگی نیروی هوافضا همچنین از ادامه روند تربیت نسل جدید فرماندهان در این نیرو خبر داد و گفت: با هدایت فرماندهان فعلی نیروی هوافضا، تربیت نسل‌های بعدی فرماندهان با سرعت و جدیت بیشتری نسبت به گذشته در حال انجام است.

نادری در بخش پایانی سخنانش، پیام سردار سید مجید موسوی خطاب به ملت ایران را قرائت کرد. در این پیام آمده است: «ملت بصیر و غیور ایران که در خون‌خواهی امام شهید خود به میدان آمدید و با امام حاضر عهدی دوباره بستید، هوشیار باشید که لازمه تعهد، تبعیت است؛ نه یک گام جلوتر و نه یک گام عقب‌تر. همراه ولی خود باشید و از هر سخنی که اتحاد مقدس شما را تهدید کند دوری کنید.»

وی در پایان تأکید کرد: آنچه امروز کشور به دست آورده، محصول اتحاد مردم، میدان و دیپلماسی در سایه هدایت رهبری است و استمرار این مسیر نیز جز با حفظ وحدت و تبعیت از ولایت ممکن نخواهد بود.

این توفیق را از شهید حسن طهرانی‌مقدم گرفتم

فائضه غفار حدادی، نویسنده کتاب «مردی که می‌خواست زنده بماند» در آیین رونمایی از مجموعه کتاب «آسماندارها» با اشاره به روند شکل‌گیری این آثار گفت: حضور در کنار شهدای نیروی هوافضا برای ما یک توفیق بود و من احساس می‌کنم این رزق را از شهید حسن طهرانی‌مقدم گرفته‌ام. بابت این فرصت خدا را شاکرم.

وی با بیان اینکه تولید این مجموعه حاصل یک کار تیمی بوده است، افزود: این پروژه با همکاری حوزه هنری، نیروی هوافضای سپاه و تلاش انتشارات شهید کاظمی شکل گرفت. لازم می‌دانم از همه افرادی که در این مسیر همراه ما بودند تشکر کنم؛ این تشکرها کاملاً صمیمانه و از صمیم قلب است.

غفار حدادی ادامه داد: از آقای نادری و آقای وهاب تشکر ویژه دارم که فضای مناسبی را در داخل مجموعه نیروی هوافضا در اختیار ما قرار دادند تا مصاحبه‌ها در همان محیط انجام شود. این مسئله احساس امنیت و آرامش بیشتری به مصاحبه‌شوندگان می‌داد و در هماهنگی گفتگوها نیز کمک بزرگی بود.

این نویسنده همچنین از معاونت‌های فرهنگی مجموعه هوافضا، به‌ویژه امیرزاده در مجموعه الغدیر، قدردانی کرد و گفت: ایشان و همکارانشان در دسترسی به نیروها و افرادی که گفتگو با آن‌ها دشوار بود، همکاری زیادی با ما داشتند.

ادبیات جنگ، قیمت تمام‌شده جنگ را روایت می‌کند

وی در ادامه از مسئولان حوزه هنری از جمله محمدمهدی دادمان و محمد توکلی برای پیگیری و حمایت از روند تولید کتاب‌ها قدردانی کرد و افزود: پیگیری‌ها و همراهی آن‌ها در پیشرفت کارها بسیار مؤثر بود.

غفار حدادی همچنین با اشاره به همراهی خانواده شهدا بیان کرد: از فرزندان شهیدان حاجی‌زاده و باقری و مجموعه هفت‌حدید نیز تشکر می‌کنم که همکاری و همراهی بسیار خوبی با ما داشتند.

وی در پایان گفت: بیشترین قدردانی من از خانواده‌های شهداست؛ خانواده‌هایی که ما را مانند فرزندان خود پذیرفتند. حضور ما در خانه‌های شهدا صرفاً برای انجام یک مصاحبه رسمی نبود، بلکه بارها مهمان این خانواده‌ها شدیم و با محبت و صمیمیت با ما برخورد کردند. واقعاً زحمات زیادی برای آن‌ها ایجاد کردیم و از همه این عزیزان سپاسگزارم.

شهید طاهرپور حتی برای دشمنان هم ناشناخته بود

سید محمدیوسف جلالی، نویسنده کتاب «مردی که می‌توانست پرواز کند» در آیین رونمایی از مجموعه کتاب «آسماندارها» با اشاره به نگارش کتاب درباره شهید محمدباقر طاهرپور گفت: خوشحالم که فرصتی فراهم شد تا درباره شهدای هوافضا کار شود. شهید طاهرپور از جمله فرماندهان کمتر شناخته‌شده‌ای بود که حتی در برخی فهرست‌های منتشرشده از سوی رسانه‌های خارجی مانند ترور آلارم نیز نامی از او به‌عنوان فرمانده دیده نمی‌شد و همین ناشناخته‌بودن، اهمیت پرداختن به زندگی و دستاوردهای او را بیشتر می‌کند.

وی افزود: از این جهت خوشحالم که در این کتاب هم به زندگی شخصی شهید پرداخته شده و هم به دستاوردهای او اشاره شده است. به نظرم درباره رزمندگان و شهدایی که در مسیر جمهوری اسلامی و ایران نقش‌آفرینی کرده‌اند، باید بیش از گذشته کار شود.

جلالی با اشاره به پیشینه خانوادگی خود گفت: پدرم از رزمندگان دفاع مقدس بودند و همین مسئله باعث شد از کودکی با فضای کتاب و روایت‌های جنگ آشنا باشم. یادم هست در دوره‌ای کتاب‌های زیادی می‌خواندم و حتی گاهی یک کتاب ۵۰۰ صفحه‌ای را در یک روز تمام می‌کردم. در کتابخانه مجموعه‌ای که به آن رفت‌وآمد داشتم، تعداد زیادی کتاب درباره شهدا وجود داشت، اما آن زمان در ذهنم این سؤال بود که چرا باید چنین کتاب‌هایی خوانده شود یا اصلاً چرا باید این کتاب‌ها نوشته شوند.

ادبیات جنگ، قیمت تمام‌شده جنگ را روایت می‌کند

وی ادامه داد: سال‌ها بعد، حدود سال‌های ۱۴۰۰ یا ۱۴۰۱، در دیدار با یکی از نویسندگان این حوزه، احساس کردم نسبت به این آثار کم‌توجه بوده‌ام و حتی از اینکه کتاب‌های مربوط به شهدا در سبد مطالعاتی‌ام قرار نداشت، احساس شرمندگی کردم. از همان زمان این موضوع برایم جدی‌تر شد.

نویسنده کتاب «مردی که می‌توانست پرواز کند» گفت: آذر سال گذشته پیشنهاد نگارش این کتاب به من داده شد و من این اتفاق را نوعی توفیق و رزق از سمت شهدا می‌دانم که فرصت کار روی این پروژه را پیدا کردم.

وی در پایان ضمن قدردانی از خانواده شهید طاهرپور و همراهی آن‌ها در روند تولید کتاب اظهار کرد: ما مدیون خانواده شهدا هستیم. مخاطبان با مطالعه این کتاب متوجه خواهند شد که شهید طاهرپور چه نقش مهمی در شکل‌گیری و توسعه بخش پهپادی کشور و پروژه‌هایی مانند پهپاد شاهد ۱۳۶ داشته است.

کد مطلب 6860017

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
  • نظرات حاوی توهین و هرگونه نسبت ناروا به اشخاص حقیقی و حقوقی منتشر نمی‌شود.
  • نظراتی که غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نمی‌شود.
  • captcha