خبرگزاری مهر – گروه استان ها: جنوب کرمان با تولید سالانه بیش از ۵.۵ میلیون تن محصولات کشاورزی و جایگاه نخست در ۶ محصول استراتژیک کشور، یکی از مهمترین قطبهای تأمین امنیت غذایی ایران محسوب میشود.
با این حال، در ماههای اخیر نشانههایی از تغییر الگوی کشت در این منطقه به چشم میخورد که میتواند تعادل تولید محصولات ضروری را بر هم بزند؛ گرایش کشاورزان به زراعت چوب، هرچند از منظر اقتصادی برای آنها مقرون به صرفه است، اما نگرانیهایی را درباره آینده تولید محصولات راهبردی در این خطه ایجاد کرده است.
جنوب استان کرمان با هفت شهرستان حاصلخیز و سطح زیر کشت ۲۴۰ هزار هکتاری، سالانه بخش قابلتوجهی از نیاز بازار مصرف کشور را تأمین میکند.
این منطقه با وسعت قابلتوجه و برخورداری از خاک حاصلخیز، سالهاست به عنوان یکی از قطبهای تولید محصولات کشاورزی کشور شناخته میشود.
از خرما و مرکبات گرفته تا سبزیجات و صیفیجات، محصولات این منطقه تأمینکننده بخش قابلتوجهی از نیاز غذایی کشور و همچنین سهم مهمی از صادرات غیرنفتی را دارد.
با این حال، آنچه در ماههای اخیر در مزارع و باغات این خطه مشاهده میشود، تغییر تدریجی نگاه کشاورزان به سمت کشتهایی است که سودآوری سریع تری دارند.
افزایش گرایش به زراعت چوب؛ محاسبات اقتصادی یا خطری برای تولید
نرخ بازگشت سرمایه در زراعت چوب، این کشت را به گزینهای جذاب برای کشاورزان تبدیل کرده است.
در شرایطی که قیمت بسیاری از محصولات کشاورزی با نوسان همراه است و هزینههای تولید هر سال افزایش مییابد، زراعت چوب با توجه به بازار مطمئن و سودآوری قابلقبول، توجه بخشی از بهرهبرداران را به خود جلب کرده است.
با این حال، آنچه این تغییر الگو را به موضوعی نگرانکننده تبدیل میکند، سرعت و گستره آن در اراضی مرغوب و مستعد کشاورزی است.
اراضی مرغوب در معرض تهدید هستند
یک کارشناس کشاورزی در گفتوگو با خبرنگار مهر، با اشاره به پیامدهای این تغییر الگوی کشت، اظهار داشت: زراعت چوب بدون کارشناسی دقیق، میتواند اراضی مرغوب و امنیت غذایی منطقه را با تهدید مواجه کند.
سحر محمد تقی زاده، تأکید کرد که انتخاب اراضی مناسب برای زراعت چوب باید بهگونهای باشد که کمترین تعارض را با تولید محصولات استراتژیک داشته باشد.
این کارشناس کشاورزی با اشاره به اینکه جنوب کرمان سالانه بخش زیادی از نیاز غذایی کشور را تأمین میکند، افزود: اگر کشت چوب جایگزین کشت محصولات اساسی مانند گندم، پیاز، سیبزمینی و خرما و .... شود، در میان مدت با کاهش تولید این محصولات مواجه خواهیم شد.
وی ادامه داد: هرچند زراعت چوب برای کشاورز صرفه اقتصادی دارد، اما باید توجه داشت که این منطقه وظیفه سنگین تأمین امنیت غذایی کشور را بر عهده دارد و نباید این مسئولیت را فدای سود کوتاهمدت برخی کشاورزان کرد.
تقی زاده، افزود: به خصوص در فصل سرما که در سایر مناطق کشور امکان کشت وجود ندارد در کرمان که هوا بهاری است بخش قابل توجهی از انواع مواد غذایی کشت می شود و جلوی واردات و خروج ارز نیز گرفته می شود.
وی در خصوص تغییر الگوی کشت گفت: بحث تغییر الگوی کشت در خصوص محصولات غیر استراتژیکی است که در صورت عدم تولید نظم تامین مواد غذایی در کشور را تهدید نکند اما اگر به جای تولید پیاز درخت بکاریم باید برای واردات پیاز به پاکستان وابسته شویم.
وی اظهار داشت: جنوب کرمان ۵.۵ میلیون تن محصول کشاورزی تولید می کند و نیاز بازار کشور را تامین می کند و در صورت عدم تولید مجبور به واردات می شویم.
دلایل کشاورزان برای زراعت چوب
محمد، یکی از کشاورزان جنوب کرمان است که به کشت اکالیپتوس در مزرعه روی آورده است،
وی می گوید: در گذشته صیفی جات کشت می کردم اما از بس ضرر کردم و دلالان محصولم را ارزان خریداری کردند و کسی چاره نکرد تصمیم گرفتم محصولی کشت کنم که درصد ریسک پذیری کمتری داشته باشد.
وی افزود: در چند روز گذشته در کهنوج و فاریاب طوفان شن و بخش زیادی از خرمای منطقه و مزارع را سیل و طوفان خراب کرد، اما درختان من پا برجا هستند.
وی ادامه می دهد: از شما می خواهم برویم سری به کشاورزانی که ضرر کردند بزنید و ببینید کسی سراغی از آنها می گیرد؟
ابراهیم، دیگر کشاورز جنوب کرمان بیان کرد: همین الان محصول خرمای کلوته ما که دولت ۳۴۰ هزار تومان نرخ گذاری کرده توسط دلالان ۵۰ تا ۶۰ هزار تومان فروش می رود و وقتی من می بینم چنین مسائلی وجود دارد و معیشت خانواده ام ارتباط مستقیم با این مشکلات دارد چاره ای جز ایجاد ثبات برای اقتصاد خانواده ام ندارم.
توسعه زراعت چوب در جنوب کرمان نیازمند برنامهریزی دقیق و نظارت کارشناسی است و باید اراضی مستعد برای این کشت شناسایی و با اولویتبندی صحیح، از گسترش بیرویه آن در اراضی مرغوب و درجه یک جلوگیری شود.
همچنین تأمین نیاز صنایع چوبی کشور از طریق زراعت چوب، هدفی قابلقبول است، اما نباید به قیمت تضعیف تولید محصولات غذایی و وابستگی بیشتر به واردات تمام شود.
کشت اوکالیپتوس در اراضی مرغوب ممنوع شود
رئیس سازمان جهاد کشاورزی جنوب کرمان با ابراز نگرانی از توسعه بیرویه زراعت چوب در اراضی مستعد و حاصلخیز منطقه، گفت: کشت گونههای آببر مانند اوکالیپتوس در زمینهایی که قابلیت تولید محصولات استراتژیک را دارند، نه تنها منابع آبی محدود را به شدت تحت فشار قرار میدهد، بلکه امنیت غذایی و معیشت کشاورزان را نیز با تهدید جدی مواجه میسازد.
فرود سالاری، با اشاره به اهمیت استراتژیک این منطقه در تولید محصولات کشاورزی کشور، اظهار داشت: جنوب کرمان با تولید سالانه میلیونها تن محصولات راهبردی، یکی از قطبهای اصلی تأمین نیازهای غذایی کشور به شمار میرود؛ بنابراین هرگونه تغییر در الگوی کشت این منطقه باید با حساسیت و دقت نظر فراوان همراه باشد.
وی با بیان اینکه توسعه زراعت چوب در اراضی حاصلخیز، تهدیدی جدی برای امنیت غذایی محسوب میشود، افزود: متأسفانه در برخی موارد مشاهده میشود که کشاورزان بدون توجه به توانمندیهای اراضی خود و بدون مطالعه کارشناسی، اقدام به کشت گونههای چوبی در زمینهایی میکنند که برای تولید محصولات کشاورزی بسیار مستعد هستند.
وی ادامه داد: این اقدام، ضمن خارج کردن اراضی مرغوب از چرخه تولید غذا، فشار مضاعفی بر منابع آبی محدود منطقه نیز وارد میکند.
سالاری، با تأکید بر اینکه اصل زراعت چوب مورد مخالفت این سازمان نیست، تصریح کرد: چالش اصلی، محل اجرای این طرحهاست و نباید بهترین و حاصلخیزترین زمینهای کشاورزی منطقه را به کشت گونههای بسیار آببر مانند اوکالیپتوس اختصاص داد.
وی گفت: این گونهها با مصرف بالای آب، نه تنها منابع آبی را به شدت تحت تأثیر قرار میدهند، بلکه با تغییر ترکیب خاک، امکان بازگشت زمین به چرخه تولید محصولات کشاورزی را در آینده دشوار میکنند.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی جنوب کرمان بر ضرورت انجام مطالعات کارشناسی دقیق پیش از هرگونه اقدام در زمینه توسعه زراعت چوب تأکید کرد و گفت: پیش از اجرای هر طرحی، باید میزان دقیق مصرف آب توسط گونه انتخابی، بررسی کیفیت خاک و شرایط اقلیمی منطقه، و همچنین قابلیت اقتصادی زمین و تعارض آن با تولیدات کشاورزی بهدقت مورد ارزیابی قرار گیرد و تنها در این صورت است که میتوان از بروز خسارتهای جبرانناپذیر جلوگیری کرد.
وی با اشاره به اینکه بخش قابلتوجهی از اشتغال و معیشت مردم جنوب کرمان به کشاورزی وابسته است، خاطرنشان کرد: هرگونه تصمیم غیرکارشناسی در زمینه تغییر کاربری اراضی میتواند این زنجیره اقتصادی را مختل کند و تبعات اجتماعی و اقتصادی جبرانناپذیری را به همراه داشته باشد.
سالاری، افزود: از این رو، دستگاههای متولی باید با هماهنگی و همفکری یکدیگر، سیاستهای هوشمندانهای را تدوین کنند که در آن تأمین نیاز صنایع چوبی کشور با صیانت از منابع آب و حفظ امنیت غذایی در تعادل قرار گیرد.
وی با تأکید بر لزوم نظارت جدی دستگاههای مسئول بر روند صدور مجوزها و تعیین دقیق مکان اجرای طرحهای زراعت چوب، ابراز امیدواری کرد که با سیاستگذاری صحیح و آگاهیبخشی به کشاورزان، بتوان از گسترش بیرویه این کشت در اراضی مرغوب جلوگیری کرد و زمینههای توسعه پایدار کشاورزی را در جنوب کرمان فراهم آورد.
جنوب کرمان با وجود ظرفیتهای بینظیر کشاورزی، سالهاست که با چالشهایی نظیر کمبود آب و خشکسالی مواجه است و این موضوع، ضرورت اتخاذ تصمیمات دقیق و مبتنی بر مطالعه در حوزه تغییر الگوی کشت را دوچندان کرده است.
نظر شما