خبرگزاری مهر، گروه استانها، مبینا اسحاقزاده؛ شش ماه از روزهایی میگذرد که شعلههای آتش به مسجد جامع اسفراین رسید؛ روزهایی که در جریان حوادث دیماه ۱۴۰۴، بخشی از این خانه خدا آسیب دید و وسایل آن در میان دود و آتش سوخت.
مسجدی که سالها محل عبادت، راز و نیاز و گردهمایی مردم اسفراین بود، در آن روزها تصویری متفاوت به خود گرفت؛ دیوارهایی که آسیب دیدند، وسایلی که سوختند و فضایی که جای صدای آرام نماز و دعا، شاهد شعلههای آتش شد.
حالا اما وقتی در مسجد باز میشود، تصویر دیگری پیش روی مردم قرار دارد؛ دیوارهای ترمیمشده، فضای بازسازیشده و مسجدی که بار دیگر صدای نماز و نیایش در آن طنینانداز شده است.
با این حال، قرار نیست همه چیز به شکل روزهای پیش از حادثه بازگردد؛ گوشهای از مسجد عمداً روایتگر همان روزهای تلخ باقی مانده است؛ جایی که آثار سوختگی، وسایل آسیبدیده و تصاویر شهدا در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند تا آنچه بر این خانه خدا و مردم این شهر گذشته، در حافظهها باقی بماند.
شش ماه پس از آن شب تلخ
مسجد جامع اسفراین پس از ۶ ماه بازسازی و ترمیم خسارتهای واردشده در حوادث دیماه ۱۴۰۴، همزمان با هفته وحدت و میلاد پیامبر اکرم(ص) و امام جعفر صادق(ع)، در مراسمی افتتاح شد.
در جریان کودتای آمریکایی- صهیونی دیماه ۱۴۰۴، پنج مسجد در سطح شهرستان اسفراین دچار خسارت شدند که بیشترین میزان تخریب مربوط به مسجد جامع بود؛ حادثهای که علاوه بر آسیب به بخشهایی از بنا، بخشی از وسایل و تجهیزات مسجد را نیز درگیر کرد و خاطرهای تلخ در ذهن مردم این شهرستان بر جای گذاشت.
مسجد جامع برای مردم اسفراین تنها یک ساختمان مذهبی نیست؛ مکانی است که سالها میزبان نمازگزاران، مراسم مذهبی و برنامههای فرهنگی بوده و خاطرات نسلهای مختلف در آن شکل گرفته است. به همین دلیل، بازگشت دوباره آن به چرخه زندگی شهری، برای مردم این شهرستان تنها به معنای بازسازی یک بنا نبود.
اما پایان این روایت، ویرانی نبود
بازسازی مسجد جامع آغاز شد و طی ۶ ماه، بخشهای آسیبدیده دوباره جان گرفتند. دیوارها ترمیم شدند، فضای مسجد سامان گرفت و آنچه در آتش آسیب دیده بود، تا حد امکان بازسازی شد تا بار دیگر این مکان آماده حضور مردم شود.
برای اجرای این طرح در مجموع ۸ میلیارد تومان هزینه شد؛ اعتباری که بخشی از آن از محل منابع رسمی و بخش قابل توجهی نیز با مشارکت مردم و خیران تأمین شد.
بازسازی با دستهای مردم
از این میزان، ۴ میلیارد تومان از محل کمکهای مردمی تأمین شد؛ کمکهایی که تنها یک عدد در صورتحساب بازسازی نبودند، بلکه روایت دیگری از همراهی مردم با مسجد را شکل دادند.
مردم اسفراین در بازسازی مسجد تنها تماشاگر نبودند؛ هرکس به اندازه توان خود سهمی در بازگشت این خانه خدا به زندگی داشت و همین همراهی، بخش مهمی از روند بازسازی را شکل داد.
در میان این کمکها، اقدام بانوان خیر اسفراینی جلوه دیگری داشت؛ یک میلیارد تومان از کمکهای مردمی از طریق فروش طلا توسط بانوان خیر تأمین شد.
طلاهایی که شاید برای صاحبانشان یادگار و خاطره بودند، اینبار تبدیل به سهمی برای بازسازی مسجد شدند؛ زیورهایی که از دست زنان خیر جدا شد تا دوباره چراغ خانه خدا روشن بماند و مسجدی که در میان آتش آسیب دیده بود، دوباره میزبان مردم شود.
این اقدام تنها کمک مالی نبود؛ روایتی از همدلی زنانی بود که تصمیم گرفتند بخشی از داشتههای خود را برای بازسازی جایی اختصاص دهند که برای مردم شهر، جایگاهی فراتر از یک بنای معمولی دارد.
از میان خاکسترها تا روشنایی
مسجد که دوباره ایستاد، قرار نبود خاطره آن روزها پاک شود. همزمان با افتتاح مسجد جامع، موزه و یادمان شهدای دیماه نیز در این مکان ایجاد شد تا بخشی از روایت آن حوادث برای مردم و نسلهای آینده باقی بماند.
در این یادمان، تصاویر شهدا، تصاویر مربوط به حوادث دیماه و بخشی از وسایل آسیبدیده مسجد جامع در معرض دید قرار گرفته است؛ آثاری که هرکدام بخشی از یک روایت بزرگتر را در خود دارند.
اینبار مسجد جامع علاوه بر آنکه محل عبادت و برگزاری مراسم مذهبی است، به محلی برای روایت بخشی از تاریخ معاصر این شهر نیز تبدیل شده است؛ جایی که بازدیدکننده میتواند در کنار فضای آباد و بازسازیشده مسجد، نشانههایی از روزهای تلخ گذشته را نیز ببیند.
موتورسیکلت سوختهای که روایت میکند
در میان این آثار، موتورسیکلت سوختهشده شهید سجاد بقالیان نیز نگهداری میشود؛ وسیلهای که آثار سوختگی بر پیکرش باقی مانده و حالا به یکی از عناصر این یادمان تبدیل شده است.
موتورسیکلتی که زمانی وسیله رفتوآمد بود، امروز به بخشی از یک روایت تبدیل شده است؛ روایتی که در سکوت، از روزهایی میگوید که آتش و حادثه، زندگی مردم این شهر را تحت تأثیر قرار داد.
چند قدم آنطرفتر، وسایل آسیبدیده مسجد قرار گرفتهاند؛ اشیایی که روزگاری بخشی از زندگی روزمره این خانه خدا بودند و حالا به شاهدان خاموش حادثه تبدیل شدهاند.
هرکدام از این وسایل، بخشی از آنچه بر مسجد گذشته را روایت میکنند؛ بدون آنکه نیازی به توضیح طولانی داشته باشند. آثار سوختگی، خرابی و آسیب، خود گویای روزهایی هستند که حالا به بخشی از حافظه جمعی اسفراین تبدیل شدهاند.
یک قاب از آتش، یک قاب از زندگی
قرار گرفتن این آثار در کنار فضای بازسازیشده مسجد، تصویری متفاوت پیش روی بازدیدکنندگان میگذارد؛ یک سوی قاب، مسجدی آباد و آماده میزبانی از مردم و سوی دیگر، آثاری که هنوز نشانههای آتش و آسیب را بر خود دارند.
اینجا گذشته و حال کنار یکدیگر قرار گرفتهاند؛ مسجدی که دوباره زندگی در آن جریان دارد و یادمانی که اجازه نمیدهد خاطره روزهای تلخ به آسانی از یاد برود.
شاید همین تضاد، مهمترین روایت مسجد جامع اسفراین باشد؛ اینکه بازسازی به معنای فراموشی نیست.
میتوان دیوارهای آسیبدیده را ترمیم کرد، سقف و کف را دوباره ساخت و چراغهای مسجد را روشن کرد، اما برخی خاطرهها را باید نگه داشت؛ نه برای زنده نگه داشتن تلخی، بلکه برای آنکه نسلهای بعد بدانند بر این شهر چه گذشته است.
چراغ مسجد دوباره روشن شد
حالا مسجد جامع اسفراین دوباره میزبان مردم است؛ جایی که صدای اذان در آن میپیچد و نمازگزاران بار دیگر در صفهای نماز میایستند، اما در کنار این زندگی دوباره، یادمان شهدای دیماه نیز روایت خود را آرام و بیصدا ادامه میدهد.
در گوشهای از مسجد، تصویر شهداست؛ در گوشهای دیگر، آثار بهجامانده از حادثه و در میان همه اینها، مردمی که آمدهاند تا بار دیگر در خانه خدا کنار یکدیگر قرار بگیرند.
مسجد جامع اسفراین امروز تنها ساختمانی بازسازیشده نیست؛ بخشی از حافظه جمعی این شهر است؛ جایی که گذشته و حال در کنار یکدیگر ایستادهاند و تصاویر شهدا، آثار سوخته و فضای آباد مسجد، سه قاب از یک روایت واحد را شکل دادهاند.
اینجا هنوز میتوان رد آتش را دید، اما صدای زندگی بلندتر از صدای شعلههاست؛ چراغ مسجد دوباره روشن شده، مردم دوباره در آن گرد هم آمدهاند و در گوشهای از همین خانه خدا، یادمان شهدا ایستاده است تا روایت این روزها به فراموشی سپرده نشود.
شش ماه پس از آن روزها، مسجد جامع اسفراین دوباره ایستاده است؛ با دیوارهایی که ترمیم شدهاند، با چراغهایی که دوباره روشن شدهاند و با یادمانی که قرار است روایت شهدا و حوادث دیماه را برای آیندگان حفظ کند.
اینجا آتش پایان داستان نبود؛ صفحهای تلخ از روایتی بود که با همدلی مردم ادامه پیدا کرد.
و حالا در مسجد جامع اسفراین، صدای اذان در کنار یاد شهدا شنیده میشود؛ گویی این خانه دوباره برخاسته است تا بگوید ویرانی میتواند دیوارها را زخمی کند، اما نمیتواند خاطره، همدلی و اراده مردم برای دوباره ساختن را از میان ببرد.
نظر شما