خبرگزاری مهر، گروه استانها: ۱۲ شهریورماه، سالروز شهادت شهید رئیسعلی دلواری، در تقویم جمهوری اسلامی ایران به عنوان «روز ملی مبارزه با استعمار انگلیس» نامگذاری شده است؛ مناسبتی که نام بوشهر و تنگستان را با یکی از مهمترین فصلهای تاریخ مقاومت مردم ایران در برابر سلطه بیگانگان پیوند زده است.
این روز فرصتی برای بازخوانی مبارزات مردمی جنوب ایران و نقش چهرههایی است که در برابر زیادهخواهی قدرتهای استعماری ایستادند.
مقاومت مردم استان بوشهر در برابر قدرتهای خارجی، به مبارزات دوران رئیسعلی دلواری محدود نمیشود، بلکه ریشه در چند قرن تاریخ این منطقه دارد. از رویارویی با پرتقالیها و هلندیها در خلیج فارس تا مقابله با تجاوزهای بریتانیا در سدههای نوزدهم و بیستم، سواحل و مناطق جنوبی ایران بارها شاهد ایستادگی مردم محلی برای دفاع از استقلال، تمامیت ارضی و هویت ملی کشور بوده است.
در این میان، شهید رئیسعلی دلواری به نماد برجسته مبارزه با استعمار انگلیس تبدیل شده است؛ اما تاریخ مقاومت جنوب، چهرههای دیگری همچون میرزا محمدخان غضنفرالسلطنه برازجانی و شمار زیادی از مجاهدان، علما و مردم مناطق مختلف استان بوشهر را نیز در خود جای داده است.
برای بررسی ابعاد تاریخی و اجتماعی این مقاومت و کارکرد امروزی ۱۲ شهریور، با سید حسین جعفری، استاد علوم سیاسی و جامعهشناسی دانشگاههای استان بوشهر، گفتوگویی انجام دادهایم.
مقاومت مردم بوشهر در برابر استعمار چه پیشینهای دارد و چرا از آن به عنوان یک تاریخ پنجقرنی یاد میشود؟
مقاومت مردم این خطه در برابر استعمار، یک حادثه مقطعی یا واکنش به یک تجاوز خاص نبوده است؛ بلکه تاریخی به درازای نزدیک به پنج قرن دارد. استان بوشهر از نخستین روزهای ورود قدرتهای استعماری به خلیج فارس، همواره در خط مقدم دفاع از حاکمیت ملی و تمامیت ارضی ایران قرار داشته است.
از نبرد با پرتقالیها و هلندیها در سدههای آغازین استعمار تا ایستادگی در برابر امپراتوری بریتانیا در سدههای نوزدهم و بیستم، مردم بوشهر، دشتی، تنگستان و دشتستان نشان دادهاند که جغرافیای این استان، جغرافیای مقاومت است، نه گذرگاه سلطه.
بریتانیا نیز در مقاطع مختلف، از حملات سالهای ۱۸۳۸ و ۱۸۵۶ میلادی تا اشغال بوشهر در جریان جنگ جهانی اول در سال ۱۹۱۵، تلاش کرد با اتکا به قدرت دریایی و نظامی خود این منطقه را به پایگاه استعماری خویش تبدیل کند؛ اما هر بار با مقاومت مردم، قیامهای محلی و واکنش عشایر و عالمان دینی مواجه شد.
چه ویژگیهایی باعث شد مردم جنوب بتوانند در برابر یکی از قدرتهای بزرگ استعماری آن دوران ایستادگی کنند؟
مهمترین ویژگی این مقاومت، مردمی، بومی و ریشهدار بودن آن بود. مقاومت مردم بوشهر صرفاً یک اقدام نظامی از سوی گروهی محدود نبود؛ بلکه با هویت دینی، ملی و اجتماعی مردم منطقه پیوند داشت.
در برخی مقاطع، دولتهای مرکزی با ضعف، بیثباتی یا انفعال مواجه بودند، اما مردم استان بوشهر خود را مسئول دفاع از سرزمینشان میدانستند. آنان با اتکا به توان محلی، امنیت سواحل، بنادر و مسیرهای تجاری خلیج فارس را حفظ کردند و اجازه ندادند قدرت بیگانه در این خاک ریشه بدواند.
به همین دلیل، شکست بریتانیا در تحقق اهداف استعماری خود در این منطقه را نباید صرفاً یک پیروزی نظامی دانست؛ این اتفاق در واقع یک پیروزی تمدنی و فرهنگی برای مردم ایران بود و نشان داد که یک ملت میتواند در برابر قدرتهای بزرگ، با تکیه بر هویت و اراده خود مقاومت کند.
در کنار شهید رئیسعلی دلواری، چه شخصیتهایی در مبارزات ضداستعماری مردم بوشهر نقش داشتند؟
تاریخ مقاومت جنوب تنها محدود به یک فرمانده یا یک منطقه نیست؛ بلکه مجموعهای از رشادتهای مردان بزرگی است که هر یک به سهم خود در مقابله با سلطهطلبی بریتانیا نقشآفرینی کردند.
در این میان، میرزا محمدخان غضنفرالسلطنه برازجانی دشتستانی از جمله شخصیتهای تأثیرگذار منطقه بود که در مقاطع حساس، در کنار دیگر مجاهدان جنوب، در برابر سلطهطلبی بریتانیا ایستاد.
پرداختن به این شخصیتها اهمیت زیادی دارد، زیرا تاریخ مقاومت جنوب یک زنجیره بههمپیوسته است. رئیسعلی دلواری و یارانش را باید در ادامه همان میراث تاریخی دید؛ مردانی که وارث قرنها ایستادگی بودند و با جان خود، مشعل مقاومت را به نسلهای بعد سپردند.
گفتگو با میرزا محمدخان غضنفرالسلطنه برازجانی دشتستانی را در ادامه بخوانید.
شما به عنوان بخشدار ارم فعالیت دارید. مردم ارم و دشتستان چه جایگاهی در این فرهنگ مقاومت دارند و آیا این روحیه همچنان در جامعه امروز دیده میشود؟
مردم این خطه قرنهاست که با سختیهای طبیعی و تاریخی دستوپنجه نرم کردهاند و همین شرایط، روحیهای صبور، نجیب، مقاوم و در عین حال غیرتمند در آنان پرورش داده است.
اگر امروز به سبک زندگی، مهماننوازی، پایبندی به ارزشهای دینی و حساسیت مردم نسبت به استقلال و عزت وطن نگاه کنیم، میتوان ریشههای همان فرهنگ مقاومت را مشاهده کرد.
مردم ارم و دشتستان با وجود کمبودها و محرومیتها، همچنان امیدوارانه پای کار هستند و اجازه نمیدهند روحیه یأس و وابستگی در جامعه نفوذ کند. این روحیه را میتوان ادامه همان فرهنگ تاریخی مقاومت دانست؛ فرهنگی که از نسلهای گذشته به امروز منتقل شده است.
بزرگداشت ۱۲ شهریور برای نسل امروز چه پیامی دارد و چگونه میتوان این تاریخ را به نسل جوان منتقل کرد؟
بزرگداشت ۱۲ شهریور صرفاً یک مراسم تقویمی نیست؛ بلکه فرصتی برای بازتولید معنای مقاومت، استقلالخواهی و نفی سلطه در زمان حاضر است. این مناسبت میتواند کارکرد انسجامبخش داشته باشد و اقوام، مذاهب و نسلهای مختلف را حول محور «ایران قوی و مستقل» گرد هم آورد.
امروز استعمار الزاماً با کشتی جنگی وارد نمیشود؛ بلکه میتواند از طریق تولید روایتهای دروغین، کوچکنمایی مفاخر ملی، تحریف تاریخ و بزرگنمایی ناکامیها تلاش کند ذهن نسل جدید را تحت تأثیر قرار دهد. بنابراین جوانان باید تاریخ مقاومت ایران را بهدرستی بشناسند؛ تاریخی که از مبارزه با پرتغالیها و هلندیها در خلیج فارس آغاز میشود، با قیام رئیسعلی دلواری و مجاهدت مردانی همچون غضنفرالسلطنه برازجانی ادامه مییابد و در مقاطع مختلف تاریخی تداوم پیدا میکند.
عزت، استقلال و آزادی، هدیهای نیست که از بیرون به ما بدهند؛ باید آن را با وحدت، بصیرت و تلاش خستگیناپذیر حفظ کرد. مردم استان بوشهر، بهویژه مردم نجیب و صبور بخش ارم، باید همچنان پرچمدار غیرت و مقاومت باشند و این روحیه را به نسلهای آینده منتقل کنند. ما میراثدار خون شهیدانی هستیم که برای دفاع از این سرزمین جان دادند و باید در سنگر خدمت و حفظ استقلال کشور، امانتدار این میراث باشیم.
نظر شما