خبرگزای مهر، گروه فرهنگ و ادب، زهرا اسکندری: در عصر سرعتهای لجامگسیخته و هیاهوی بیامانِ دنیای مجازی که در آن واژهها به تکههایی کوچک، گذرا و گاه بیروح بدل شدهاند، بازخوانی رسالت «قلم» نه یک انتخاب، که ضرورتی حیاتی برای بقای اندیشه و اخلاق است. تاریخ گواهی میدهد که هر تحول بنیادین، از یک کلمه آغاز شده و هر تمدنی با استواری نوشتار، جاودانگی یافته است؛ اما امروز، در میانه این غوغای شتابزده، بشر بیش از هر زمان دیگری نیازمند «سنگر قلم» است.
قلم، تنها ابزاری برای ثبت وقایع نیست، بلکه تپش قلب اندیشه و صدای خلوت روح انسان است. امروز «مجمع جهانی قلم» با درک همین خلاء بنیادین، پا به عرصه گذاشته است تا کلمه را نه به عنوان یک ابزار ساده، که به مثابه «میراثی ماندگار» برای پیوند انسانها بر پایه حقیقت و زیبایی بازتعریف کند. این مجمع، پاسخی است به نیاز بشریت برای عبور از مرزهای جغرافیایی و رسیدن به افقهایی که در آن، کلمه با تعهد و اصالت، قدرتی مییابد که تمدنی از نور را در جهان بنا کند.
این جریان فرهنگی که تلاش دارد صدای حق را در گوش جهانیان طنینانداز نماید، اکنون در پی آن است تا رسالت دیرینه قلم را در افقهای نو، دوباره جاری سازد و بار دیگر، کلمه را به جایگاه واقعی خود به عنوان ابزار تعالی و اتحاد بازگرداند. در ادامه، برای واکاوی ابعاد این حرکت فرهنگی و ترسیم چشماندازهای پیش رو، با بنیانگذار و مدیر مسئول مجمع جهانی قلم مجید صفاتاج به گفتگو پرداختیم.
* لطفاً در مورد ماهیت و دلیل تأسیس مجمع جهانی قلم بیشتر توضیح دهید؟
مجمع جهانی قلم در واقع یک پاسخ استراتژیک به چالشهای فرهنگی عصر مدرن است. در دنیای امروز که ارتباطات دیجیتال به تکههای کوچک و گذرا تبدیل شده، نیاز شد بنیادی تأسیس شود که «عمق تفکر» و «سرمایه ادبی» بشر را در یک شبکه منسجم گرد آورد. این مجمع با هدف بازگرداندن جایگاه قلم به عنوان ابزار اصیل تفکر و ترویج فرهنگ نوشتار، تلاش میکند تا پلی میان اندیشمندان مختلف جهان ایجاد کند تا از این طریق، اصالت فرهنگی را در برابر سیل اطلاعاتی سطحی امروز حفظ نماید.
* درباره چشمانداز و هدف غایی مجمع جهانی قلم توضیح دهید؟
چشمانداز بلندمدت ما، دستیابی به زبان مشترک انسانیت از طریق ادبیات است. ما معتقدیم که هنر نوشتار، تنها ابزاری است که میتواند مرزهای جغرافیایی و سیاسی را کنار بزند. هدف غایی مجمع، ایجاد یک مرجع جهانی است که در آن آثار ادبی نه به عنوان کالایی تجاری، بلکه به عنوان میراثی انسانی شناخته شوند و از این طریق، تفاهمات فرهنگی و صلح جهانی از طریق کلمات تقویت گردد.
* تفاوت مجمع با اتحادیههای نویسندگان و روزنامهنگاران چیست؟
باید میان صنف و مجمع فرهنگی تمایز قائل شد. اتحادیههای نویسندگان عمدتاً بر محورهای اداری، حقوقی و رفاهی متمرکز هستند که این امر بسیار ضروری است. اما مجمع جهانی قلم، فراتر از یک سازمان صنفی، یک اکوسیستم فرهنگی است. تمرکز ما بر همافزایی (Synergy) است؛ یعنی ایجاد محیطی که در آن نویسندگان از ملیتهای مختلف، فارغ از نیازهای صنفی، برای تعالی اندیشه و تبادل فرهنگی گرد هم آیند و مرزهای زبانی را با تکیه بر هنر قلم کنار بزنند.
* تفاوت شما با دیگر انجمنهای ادبی (بهویژه انجمن قلم ایران) چیست؟
تفاوت بنیادین مجمع جهانی قلم با انجمنهای ادبی پیشین، در گذار از ساختار اداری به اکوسیستم پویا است. تجربه حدود سه دهه گذشته نشان داده که انجمنهای ادبی اگر صرفاً به جذب محدود اعضا و فعالیتهای داخلی اکتفا کنند، دچار فرسودگی شده و حتی با ریزش اعضا مواجه میشوند.
ما در مجمع جهانی قلم، رهنمودهای سال ۱۳۸۱ مقام معظم رهبری (امام خامنهای شهید) به اعضای انجمن قلم ایران را، هم به عنوان یک توصیه و رهنمود، و هم به عنوان یک نقشه راه عملیاتی پذیرفتهایم. ایشان میفرماید: «به نظر من، کار شما در حدّ اعلای اهمیت است. هر آنچه که یک جمع متعهّدِ صاحب اندیشه و هنر را دور هم جمع کند و بتواند مثل نخ تسبیح اینها را مجتمع نماید، یکی از بزرگترین رحمتها و نعمتهای الهی است.
یکی از کارهایی که شما باید انجام دهید: عبارت است از جستجو کردن استعدادهای خوب و تابناک، گزینش کردن صحیح و عادلانه، آوردن و وارد مجموعه کردن آنها. در این هیچ تردیدی نکنید...
بروید و آنها را شناسایی و گزینش کنید و بهشکل حساب شدهای وارد مجموعه نمایید. اصلاً تشکّل را براین اساس پیش ببرید. کار یک مجموعه هر چه تندتر و پُرمعناتر باشد،
ماندگارتر خواهد شد. اصلاً سازمانهای بشری با کار زندهاند... شما این کار را بکنید؛ یعنی در این مجموعه خودتان، کار را چنان بدمید که تحرّک آن دائمی باشد.
مجموعه را به کار فرهنگی بکشانید؛ در بخش نهایی کار، هدف انقلاب گسترده کردن این قضیه در همه دنیای اسلام بود... ما نمیتوانیم از این هدف بگذریم و این، به یک بنیه سالم و قویِ فرهنگی احتیاج دارد. همه عناصر فرهنگی که در این زمینهها کار میکنند، بایستی این را یک بار و وظیفه بر دوش خود بدانند.»
بر اساس این رهنمودهای قائد امت، امام خامنهای شهید، تفاوت ما در سه محور است:
۱. از ملی به جهانی: در حالی که انجمنهای پیشین در مرزهای ملی متوقف شدند، ما از ابتدا با دیدی جهانی (Global) آغاز کردیم.
۲. از عضویت ایستا به جریان پویا: ما فقط به دنبال افزایش تعداد اعضا نیستیم، بلکه به دنبال جریان تازگی و ورود مستمر استعدادهای جوان هستیم تا مانع از لق شدن خشتهای تشکیلات شویم.
۳. از تولید به اثرگذاری: برخلاف مدلهای قدیمی که فقط بر نوشتن متمرکز بودند، ما بر قدرت پخش و نفوذ تأکید داریم تا آثار نویسندگان در سطح جهانی دیده شود و گمنام نماند.
* پس چرا انجمن قلم ایران در ۲۷ سال گذشته نتوانست به اهدافش برسد و حتی به گفته برخی اعضای جدا شده از انجمن، ریزش داشته است؟
واقعا اینگونه نیست که میفرمایید. بنده در کنار دست بقیه عزیزان در هیأت مؤسس و امنا و هیأت مدیره انجمن قلم ایران، انجام وظیفه کردهام. و این را با آگاهی عرض میکنم که این انجمن، در مسیر اهداف اولیه هیأت مؤسس خود موفق بوده است. اینجانب بهصراحت عرض میکنم که همه آن عزیزان، از چهرههای خدوم فرهنگی و پیشکسوت ادبیات انقلابی ایران، و مورد تکریم و احترام بوده و هستند و برای حفظ و بقا و استحکام موجودیت انجمن نیز زحمت بسیاری کشیدهاند.
البته اینجانب در این خصوص، معتقدم که: هر تجربهای، چه موفق و چه ناموفق، یک درس است. مشکل اصلی، بستهشدن ساختار و عدم توجه به تغییرات رسانهای جهان بود. وقتی یک مجموعه، خون جدید وارد نکند و از فضای لایتناهی فکر فاصله بگیرد، دچار انقباض میشود. مجمع جهانی قلم، در واقع نسخه تکاملیافته و اصلاحشده است.
ما از آن تجربیات دیگر انجمنهای ادبی بویژه انجمن قلم ایران درس گرفتیم تا متوجه شویم که بدون نقشه راه و بدون جریان تازگی، هیچ مجموعهای ماندگار نمیشود. ما امروز با ابزارهای مدرن و دیدی جهانی، آمدهایم تا آن خلأهای گذشته را پر کنیم و رسالتی را که سالها پیش توسط امام خامنهای شهید ترسیم شده بود، به واقعیت تبدیل کنیم. بدین لحاظ خود را در مجمع جهانی قلم، موظف میدانیم که نه تنها در تقابل و حتی رقابت با دیگر انجمنهای ادبی بویژه انجمن قلم ایران قرار نگیریم، بلکه تلاش میکنیم که همواره پرچم آن مجموعه پیشکسوت بلند نگه داشته شود.
* با توجه به نکته آخری که بیان کردید، روابط مجمع جهانی قلم با انجمنهای دیگر بویژه انجمن قلم ایران چگونه خواهد بود؟
در مورد روابط مجمع جهانی قلم با دیگر انجمنهای ادبی، بویژه انجمن قلم ایران، اینجانب ترجیح میدم شکلگیری مجمع جهانی قلم را در تقابل با این انجمنهای ادبی نبینم.
جامعه اهل قلم، خیلی گستردهتر از این حرفهاست؛ به نظرم اگر مجموعههای مختلف با هدف خدمت به ادبیات و اهل قلم فعالیت کنند، میتوانند در کنار هم به رشد این حوزه کمک کنند.
مهم این است که هر مجموعهای بتواند برای رسیدن به اهداف متعالی خویش، مأموریت خودش را درست انجام بدهد و در نهایت حاصل کار به نفع اهل قلم و فرهنگ کشور باشد.
البته نوع نگاهها، ممکن است متفاوت باشد. نگاه مجمع جهانی قلم این است که جهانی فکر کنیم و ملی عمل کنیم. از ابتدا یکی از نگاههای ما همین بوده که اگر میخواهیم در عرصه بینالمللی حرفی برای گفتن داشته باشیم، باید از ظرفیتهای واقعی داخل کشور شروع کنیم و مسائل و نیازهای جامعه اهل قلم خودمان را هم جدی بگیریم.
نظر شما