انتشار مطالعات تاريخ اسلام/بررسی جايگاه حج در مناسبات اقتصادي ايران و عثماني در عصر قاجار

به گزارش خبرگزاری مهر، نخستين مقاله اين شماره با عنوان «جغرافياي تاريخي و جايگاه اقتصادي دينور» نوشته عليرضا اشتري تفرشي مي‌کوشد با بررسي بيشترين اطلاعات موجود در منابع و پژوهش‌هاي تاريخي و جغرافيايي در باب شهر و ناحية دينور، با تحليل اين اطلاعات، به تصويري مطلوب از جغرافياي تاريخي دينور دست يابد و وجه بارز تاريخ اقتصادي اين ناحيه را، به‌ويژه در ارتباط با ويژگي‌هاي جغرافيايي آن، مورد بررسي قرار دهد.

در مقاله بعدي غلامعلي پاشازاده به بررسي «جودت پاشا: پيوند تاريخ نگاري و انديشه سياسي با مباني غربي ـ اسلامي» پرداخته است. نحوة استفادة همزمانِ جودت پاشا از انديشة سياسي غربي و اسلامي در مباني نظريِ انديشة سياسي، مسألة اين پژوهش است که با روش توصيفي و تحليلي و با استفاده از آثار جودت پاشا و منابع تاريخي آن زمان مورد بررسي قرار گرفته و به پرسش زير پاسخ داده شده است: جودت پاشا چه پيوندي ميان مباني نظري اسلامي و غربي در مورد منشأ دولت برقرار کرده است؟

سومين مقاله اين شماره «نقش و جايگاه شيخ هادي نجم‌آبادي در تکوين جنبش مشروطيت ايران» اثر داريوش رحمانيان و سيد مقداد نبوي رضوي است. در اين مقاله، تأثير شيخ هادي نجم‌آبادي در برپايي نظام مشروطيت در ايران، بررسي شده است. نجم‌آبادي، پيش از وقوع حوادث مشروطه‌خواهي درگذشت؛ اما کساني که محضرش را درک کرده بودند، با بهره‌گيري از آموزه‌هاي وي، تکاپوهايي بنيادين در آن حرکت مهم تاريخي انجام دادند. سهم شيخ هادي نجم‌آبادي در انقلاب مشروطيت ايران با شناخت آنان معنا پيدا مي‌کند.

«بررسي مناسبات متوكل خليفه عباسي با علويان» نوشته علي سالاري شادي و محمد خرم کشاورز موضوع مقاله بعدي اين شماره است. در اين مقاله، نويسنده تلاش دارد با اتكاء به منابع اصلي و متقدم به بررسي و تحليلي تصحيح‌گونه ازجوانب مختلف رفتار متوکل با علويان بپردازد و دو روايت متضاد را كه حاكي از مناسبات حسنه و يا پر تنش او با علويان است، به نقد و ارزيابي بكشاند، تا معلوم شود که واقعيت در كدامين دسته از اين روايات نهفته است.

 بدرالسادات عليزاده مقدم در «نگاهي به جايگاه خاندان اعتمادالدوله طهراني در دوره جهانگير تيموري» تأثير مهاجرت برخي خاندان‌ها و به‌خصوص خاندان طهراني در دورة صفويه به سرزمين‌هاي مجاور از جمله هندوستان، و همچنين جايگاه و تأثير حضور آن‌ها در حيات سياسي و فرهنگي دوره جهانگير تيموري را مورد واکاوي قرار داده است. خدمات اين خاندان به سلسلة تيموريان هند از دورة اکبرشاه آغاز و در دوره پادشاهي فرزندش جهانگير به اوج خود رسيد؛ چنان‌که در اين دوره غياث الدين طهراني و دو فرزندش‌‌، عناوين مهمي چون اعتمادالدوله، ملکه و خان‌ساماني به خود اختصاص دادند و در جريان سياست داخلي و خارجي تيموريان هند نقش فعالي ايفا کردند.

«جايگاه حج در مناسبات اقتصادي ايران و عثماني در عصر قاجار» نوشته اصغر قائدان، محمدتقي امامي، اسرا دوغان عنوان مقاله بعدي است. در اين پژوهش، جايگاه اقتصادي حج و تأثير آن در روابط اقتصادي دولت عثماني به عنوان برگزار کننده و دولت ايران عصر قاجار به عنوان ميهمان، بررسي شده است. در اين مقوله پيرامون سه رکن اصلي بحث شده است: 1. حجاج (ميهمانان)؛ 2. دولت‌ (برگزارکنندگان) 3. بدويان و بوميان‌ (ميزبانان).

آخرين مقاله اين شماره به «بررسي تأثير اعزام لشکر اسامه بر چگونگي مشارکت سياسي نخبگان مهاجر و انصار در سقيفه و تثبيت خلافت» پرداخته است. زيبا معير، حسين مفتخري، صادق آيينه‌وند و علي رجبلو نويسندگان اين مقاله هستند. هرچند اغلب گزارش‌هايي که از سقيفة بني‌ساعده در منابع دست اول وجود دارد، حاکي از آن است که تصميم‌هاي اتخاذ شده در آن با حضور و مشارکت سياسي عموم مهاجران و انصار صورت گرفته، مدعاي مقالة پيش‌رو بر اين است که عموم مهاجران و انصار از وقايع مدينه بي‌خبر بودند و به همين دليل، مشارکت سياسي فعالي در اين وقايع نداشتند. حدود سه هزار نفر از بزرگان مهاجر و انصار که به دستور پيامبر(ص) ملزم به حضور در لشکر اسامه بودند، در منطقه‌اي بنام «جِرف»، در سه مايلي(پنج کيلومتري) بيرون از مدينه، اردو زده و آمادة اعزام به شام بودند، تا آن که فرستاده‌اي از مدينه خبر رحلت پيامبر(ص) را به اسامه داد و او فقط با تني چند از سران مهاجر و انصار به مدينه بازگشت. در حالي که برخي روايت‌ها، خبر بازگشت کل لشکر اسامه را به مدينه پس از رحلت پيامبر (ص) آورده‌اند.