آیین های ماندگار دیروز در کافه های مدرن امروز/ صدای نقال دیگر از قهوه خانه ها شنیده نمی شود

به گزارش خبرنگار مهر، قهوه خانه ها یا به اصطلاح امروزی کافه ها، سالیان درازی است که جزیی از فرهنگ ما ایرانیان شده و اقشار مختلف جامعه ضمن نوشیدن چایی و استعمال قلیان، به انجام برخی از کارهای روزمره خود در این اماکن می پردازند که این یکی از مزیت های وجود قهوه خانه ها در سطح شهرهاست.

از سالیان دور هر قهوه خانه ای، محل اجتماع و پاتوق گروهی از قشرها و صنف های مختلف جامعه بوده که در این اماکن افراد در کنار صرف چایی و قلیان، مشغول اموری چون اطلاع‌رسانی، نشر افکار اجتماعی، اقتصادی و سیاسی و نیز سرگرمی‌هایی چون مدیحه ‌سرایی، نقالی، شاهنامه‌خوانی، غزل‌خوانی، سخنوری و مشاعره بودند که این روزها این فرهنگ ها کمی رنگ باخته و نیازمند بازگردانی این فرهنگ دیرین است.

البته ورود تکنولوژی های جدید در کمرنگ شدن این فرهنگ دیرین نیز کم تأثیر نبوده و مردم با گرایش به این تکنولوژی ها کمی از فرهنگ اصیل و دیرین ایرانی فاصله گرفتند که بهتر است با مدیریت صحیح، این فرهنگ برای بار دیگر به کشور بازگردانده شود چرا که امروز کشور تشنه ی بازگشت فرهنگ اصیل ایرانی است و شاید یکی از راه های مقابله با تهاجم فرهنگی این راه باشد.

از سویی گرایش نسل جوان و در گاهی اوقات نوجوانان به قلیان میوه ای به دلیل کمبود اماکن تفریحی، کافه های مدرنی برای این قشر از جامعه ایجاد شده که سبک و آیین قهوه خانه های سنتی در آنها وجود ندارد و نیازمند ارائه برنامه از سوی مسئولان مربوطه دارد.

شاهنامه خوانی در چند قهوه خانه تبریز

نقالی و شاهنامه خوانی در قهوه خانه از جمله آیین هایی است که این روزها به باد فراموشی سپرده شده و تنها در چند قهوه خانه های سطح شهر و آن هم به میزان انگشت های دست می توان پیدا کرد که این آیین را حفظ کرده باشند؛ رسول نقی زاده از جمله قهوه خانه داران سنتی تبریزی است که هر جمعه با دعوت از درویش یا نقالی این آیین را گرامی می دارد.

وی در این خصوص به خبرنگار مهر می گوید: جعه ها از ساعت 18 به مدت دو ساعت در این قهوه خانه شاهنامه خوانی و نقالی صورت می گیرد و در ایام محرم و صفر نیز این مراسم به صورت مدیحه سرایی انجام می شود؛ که بهتر است این رسم و رسومات در سایر قهوه خانه های سطح شهر نیز صورت گیرد.

نقی زاده در خصوص کارکردهای اجتماعی و فرهنگی قهوه خانه ها نیز اظهار داشت: قهوه خانه مکانی است که مردم ضمن اجتماع و تفریح و سرگرمی در آن، به پرداخت مسائل و مشکلات خود می پردازند که در بیشتر اوقات این مسائل توسط دیگر مشتریان حل می شود؛ در گاهی اوقات نیز قهوه خانه ها به عنوان مکان کاریابی نیز مورد استفاده قرار می گیرد.

وی با بیان اینکه کافی شاپ ها با فرهنگ بیگانه جای کافه ها را تنگ کرده اند، افزود: با مدیریت صحیح، معماری ملی و اسلامی و همچنین معرفی هنرهای ویژه قهوه خانه ها همچون شاهنامه خوانی و نقالی می توان فرهنگ دیرین قهوه خانه ها را احیا کنیم.

می توان با مدیریت صحیح ناهنجار را به هنجار تبدیل کرد

همانگونه که گفته شد، گرایش قشر نسل جوان به سمت  قلیان موجب ایجاد کافه های مدرن شده است که برخی از این کافه ها، اماکن مناسب و فرهنگی برای جوانان است که در این اماکن گاهی مکان تبادل اطلاعات علمی و فرهنگی توسط نسل جوان و دانشجویان است؛ آرش دادگر یکی از کافه داران مدرن تبریزی است در این خصوص به خبرنگار مهر می گوید: مشتری این دسته از کافه ها را جوانان تشکیل می دهند که اکثرشان قشر در حال تحصیل جامعه در دانشگاه ها هستند.

وی افزود: این قشر از جامعه ضمن مطالعه کتاب و تبادل اطلاعات علمی و فرهنگی در چنین اماکنی، در گاهی اوقات با آشنا شدن با همدیگر صاحب شغل و کسب و کار می شوند که این یکی از مزیت های وجود چنین اماکنی است.

دادگر به دیگر کارکرد های اجتماعی قهوه خانه ها در ایران اشاره کرد و گفت: قهوه ‌خانه‌ها فضاهای مناسبی برای پر کردن اوقات فراغت، به ویژه در ساعات پایانی وقت کاری هستند که با مدیریت صحیح قهوه خانه داران، مشتریان می توانند وقت خود را به صورت مفید در چنین فضاهایی بگذارنند.

وی در ادامه با بیان اینکه گاهی از قهوه خانه ها به عنوان یک ناهنجار اجتماعی یاد می شود، تصریح کرد: با مدیریت و برنامه ریزی صحیح می توان ناهنجاری های اجتماعی را از بین برد و حتی از قهوه خانه به عنوان ظرفیت مناسب و هنجار استفاده کرد.

کارکردهای اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی قهوه خانه ها

با اینکه استعمال قلیان به سلامتی جسم انسان مضر است ولی نباید از کارکردهای اجتماعی، فرهنگی و اجتماعی قهوه خانه ها و چایخانه ها چشم پوشی کرد؛ چرا که این اماکن از لحاظ اجتماعی می تواند جذاب ترین مکان برای گذراندن وقت، از لحاظ فرهنگی بازگردان هویت ایرانی و از لحاظ اقتصادی، درآمدزایی نیروی انسانی شاغل در قهوه ها را در نظر گرفت.

اما بهتر است این قهوه خانه ها با برنامه ریزی صحیح از سوی مسئولان به سبک قدیمی خود بازگردد و همان برنامه های جذاب روزهای دیرین از جمله نقالی و مدیحه سرایی به قهوه خانه های شهر صفایی دیگر بخشند.

گزارش از شاهین بدرحیدری