قرص برنج عامل مهم مسموميت هاي شديد و منجر به فوت است

دكتر كامبيز سلطاني نژاد در گفتگو با خبرنگار اجتماعي مهر ، افزود: در كشور استفاده از " فسفيد آلومينيم " تحت نام قرص برنج به ويژه در نواحي شمال كشور به منظور حفظ و نگهداري برنج در انبارها و جلوگيري از تخريب آن توسط حشرات از ساليان گذشته متداول بوده است.

وي ادامه داد: فسفيد فلزاتي نظير آلومينيوم ، روي ، كلسيم و منيزيوم به عنوان يك گروه از سموم دفع آفات و به عنوان عامل دافع حشرات و جونده كش از ديرباز در بسياري از كشورهاي دنيا براي مقاصد كشاورزي و صنعتي مورد استفاده قرار مي گيرد كه ارزان قيمت بودن ، سهولت كاربرد و كارآيي بالاي اين سموم در دفع آفات موجب مصرف گسترده آنها در كشاورزي شده است. 

عضو هيئت مديره انجمن سم شناسي و مسموميت هاي ايران ، درباره مكانيسم عمل اين تركيب اظهار داشت: قرص هاي برنج حاوي فسفيد آلومينيوم در تماس با رطوبت موجود در برنج و ساير غلات موجب آزاد شدن گاز سمي فسفين شده كه اين گاز موجب نابودي آفات و حشرات و حفظ محصول در شرايط انبار مي گردد.

وي در خصوص خطر استفاده از اين سم براي مصرف كنندگان محصولات كشاورزي گفت: با توجه به فراريت و نيمه عمر كوتاه گاز فسفين در محيط ، مصرف برنج و ديگر محصولات كشاورزي نگهداري شده توسط اين ماده ، فاقد اثرات سوء در انسان است.  

سلطاني نژاد تصريح كرد: فسفد آلومينيوم جزو سموم كشنده براي انسان محسوب مي شود و مقدار كشنده آن در يك انسان بالغ با وزن متوسط 70 كيلوگرم حدود 500 ميلي گرم برآورد شده ، اين در حالي است كه هر قرص برنج حاوي يك هزار ميلي گرم ( يك گرم ) فسفيد آلومينيوم است.

وي خاطر نشان كرد: مصرف خوراكي قرص برنج به صورت تصادفي يا عمدي به منظور خودكشي موجب بروز مسموميت شديد و منجر به فوت مي شود.

به گفته سلطاني نژاد ، موارد مسموميت ناشي از مصرف خوراكي اين تركيب بيشتر از كشورهاي ايران ، هند ، سريلانكا ، نپال و اردن گزارش شده است و حتي فسفيدهاي آلومينيوم و روي در فاصله سالهاي 90- 1980 ميلادي در كشور هند موجب بروز همه گيري از مسموميت هاي تصادفي و عمدي شد. 

متخصص سم شناسي ، به وجود 2 نوع قرص برنج در كشور اشاره و تاكيد كرد: نوعي از قرص برنج ، حاوي فسفيد آلومينيوم با نام تجاري phostoxin تنها مصرف كشاورزي دارد و مصرف آن تنها در مقياس صنعتي مجاز است و نوع ديگري كه مصرف خانگي دارد شامل تركيبي از عصاره سير ، تالك ، نمك طعام و نشاسته است كه مصرف اتفاقي آن به صورت خوراكي فاقد اثرات سمي است.   

وي در خصوص مكانيسم اثر قرص برنج (فسفيد آلومينيوم) پس از مصرف گفت: اين تركيب در معده در اثر آب و اسيد معده گاز فسفين آزاد مي شود كه مسئول بروز اثرات سمي اين ماده قلمداد مي شود. علائم  و نشانه هاي مسموميت كه مي تواند به صورت فوري يا تاخيري در فرد مسموم پديد آيد شامل طيف وسيعي از اختلالات گوارشي ، قلبي - عروقي ، كليوي ، كبدي ، عصبي و تنفسي است كه مي توان از آنها به تهوع ، استفراغ ، درد ناحيه شكم ، سرگيجه ، كاهش سطح هوشياري ، افت شديد فشار خون ، بي نظمي ضربان قلب ، ادم ريوي ، زردي ، نارسايي كليوي ، تشنج و اغما اشاره كرد.

سلطاني نژاد ، افت فشار خون مقاوم به درمانهاي متداول و اختلالات عملكرد سيستم قلبي را مهمترين علل مرگ افراد مسموم در 24 ساعت اول بروز مسموميت دانست و افزود:  اين در حالي است كه نارسايي كبد مهمترين عامل فوت بيماران بعد از 24 ساعت اول است.

وي تاكيد كرد: با توجه به شدت مسموميت و عدم وجود پادزهر اختصاصي براي درمان اين قبيل افراد ، آگاهي از اثرات سوء اين ماده و پيشگيري از بروز مسموميت هاي تصادفي و عمدي ، نقش مهمي در كاهش آمار مرگ و مير ناشي از اين نوع سموم ايفا مي كند.