به گزارش خبرگزاری مهر، یکی از مباحثی که در تئوری سازی در روابط بین الملل باید مد نظر قرار گیرد امکان تحول و تغییر پذیری در جامعه بین الملل است.
ساختارهای کنونی حاکم بر جامعه بین المللی اروپایی و آمریکایی است و قواعد حقوقی و اخلاقی موثر، همه بر اساس معیارهای غربی تعریف شده اند. دیگر فرهنگ ها به خصوص کشورهای جهان سوم در ساختاری مبتنی بر زور آشکار و یکسویه، معیارهای جامعه بین المللی غربی را پذیرفتند و چون در شرایطی از ضعف و عقب ماندگی قرار داشتند نتوانستند مقاومتی کنند.
از سوی دیگر کشورهای جهان سوم ، در طغیان های کم و بیش موفق، برای تغییردر قواعد بین المللی و به تبع آن تغییر درجامعه بین المللی اقدام کردند . تلاش کشورهای غیرغربی برای ورود به عرضه نقش آفرینی، استعمار زدایی ، مبارزه با الگوی تحمیل گرای غربی، اقدام برای الگوی خود ساخته و ایجاد نظم نوین سیاسی، اقتصادی و اجتماعی بین المللی و کاهش نابرابری های مختلف جهانی و مبارزه با امپریالیسم فرهنگ غربی ، نشان از امکان تحول در ساختار جامعه بین المللی است، اما این تلاش های گاه موفق و گاه ناموفق از یک فرایند طولانی و دامنه دار حکایت می کند. یعنی اینکه تحول بنیادین نیازمند کوشش مداوم است.
نگاه به امکان تحول درجامعه بین المللی می تواند با دو حالت خوش بینی و بدبینی همراه باشد. عده ای به صورت آرمان گرایانه، دربرداشتی بر امکان تحول سریع و کوتاه مدت، برآن هستند که باید نظام کنونی به دلیل غیرعادلانه بودن و صرفا غربی بودن تغییر کند. در صورتی که این عده به پتانسیل های تغییر و چگونگی و محدوده تغییر توجه ندارند.
عقلانیت و حسابگری دقیق که بنیانی انسانی در سیاست دارد حکم می کند که سیاستمدار خواهان تحول، دربرآوری دو سویه از امکانات و خواسته ها، تغییر وبدیلی را بخواهد که امکان پذیرباشد، یعنی با واقعیت سازگارباشد. هر تحول و تغییری نیازمند نیروهایی برای حادث شدن می باشد. این قانون درمورد تحول درنظام بین الملل نیز صدق می کند. پس اگر کشور یا سیاستمداری خواهان تحول بنیادی در جامعه بین الملل است باید از نگاه خوش بینانه دست بردارد و در سازوکاری رئالیستی به دنبال تحول باشد.
حالت دوم که بدبینانه است هرگونه تغییر و تحول در نظام یا جامعه تثبیت شده بین الملل را ممکن نمی داند. این گروه از قدرت مسلط و ساختار پایدار وضعیت کنونی صحبت می کنند و در انحرافی آگاهانه هرگونه تغییر را مصادف با آنارشی مصادف می دانند. این گروه بیشتر در جبهه عوامل قدرتمند ساختار کنونی قراردارند که همه چیز را خوب، عادلانه و البته شایسته سالارانه توصیف می کنند.
اما یک حالت سومی بنیابین خوش بینی و بدبینی وجود دارد که تحول را در سازوکاری بلند مدت و کیفی ممکن می داند. این گروه بر اجماع سیاسی ، فرهنگی و مدیریتی تاکید می کنند که بر اساس مفاهیمی چون صلح، معنویت وعدالت و مصلحت بشری استوار است. به عنوان مثال باید تعریفی جهان شمول از عدالت در فرهنگ ها و تمدن های مختلف ارائه کرد تا این مفهوم به عنوان یک ارزش مشترک مورد استفاده قرار گیرد.
استواری راه میانه درآنست که از منظر اشتراکات صحبت می کند و از نکات مباحثه برانگیز و جدا کننده دوری می کند. از مقوله های مورد توجه معنویت گرایی کلی بشر، مسائل زیست محیطی، آرامش و صلح انسانی، مباحث علمی و فلسفی فرافرهنگی و فراملی و خصیصه اجتماع گرایی انسان است. راه سوم درعین روحیه انتقاد گرایانه خویش نسبت به وضع موجود، داعیه سرکوبگرانه و انکارآمیز ندارد، بلکه بدنبال اجماع فارغ از قدرت و مادی گرایی است که جوهره و بنیاد انسانی دارد.
تحول درجامعه بین المللی امکان پذیر است البته نه با انکار حقوق بین الملل و قواعد حاکم و نه با نفی ترتیبات و نهادهای بین المللی که بخش عظمی ازجهان هستند،بلکه با تاکید برامکان گفتگو و نگاه همدلانه مانند معنویت و عدالت، محیط زیست و خطرات جهانی است که می توان در فرآیندی طولانی به تحول دست یافت و مفاهیم را از بند معنای یکسویه رها ساخت و بر اساس آن جامعه بین المللی بهتری ساخت.
نظر شما