به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از سیانان، تهدیدهای اخیر دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، ناتو را به بحرانی بیسابقه کشانده است. ترامپ با تهدید به وضع تعرفههای جدید علیه متحدان اروپایی که با تلاشهای او برای تصاحب گرینلند مخالفت میکنند، عملاً بزرگترین اتحاد نظامی جهان را در معرض فروپاشی قرار داده است. این اقدامات، علاوه بر ایجاد تنش با کشورهای عضو ناتو، میتواند تعادل سیاسی و امنیتی اروپا و حتی نظم جهانی را به خطر بیندازد.
پسزمینه بحران
ترامپ اخیراً اعلام کرده است که قصد دارد گرینلند، قلمروی نیمهمستقل دانمارک، را به هر نحوی به کنترل خود درآورد. او تهدید کرده که در صورت مخالفت کشورهای عضو ناتو، از اول فوریه تعرفه ۱۰ درصدی و از اول ژوئن تعرفه ۲۵ درصدی بر کالاهای وارداتی این کشورها اعمال خواهد کرد. هدف ترامپ از این اقدام، به گفته او، حفظ امنیت و توسعه برنامههای دفاعی ایالات متحده و مقابله با نفوذ احتمالی چین و روسیه است. با این حال، کارشناسان معتقدند که چنین سیاستهایی میتواند ناتو و اصل دفاع جمعی آن (ماده ۵) را در معرض نابودی قرار دهد.
در اروپا و واشنگتن، نگرانی جدی وجود دارد که این بحران بتواند اتحاد ناتو را به شکلی غیرقابل بازگشت متلاشی کند. چنین سناریویی، پیروزی تاریخی برای روسیه و چین خواهد بود و میتواند یکی از ناپایدارترین پیامدهای دوره ریاستجمهوری ترامپ باشد.
نگرانیها در کنگره آمریکا
نمایندگان کنگره، چه جمهوریخواه و چه دموکرات، نسبت به اقدامات ترامپ ابراز نگرانی کردهاند. سناتورهای کنتاکی و ویرجینیا، رند پال و تیم کین، از جمله کسانی هستند که در تلاشند با ایجاد محدودیتهای قانونی، اقدامات رئیسجمهور را کنترل کنند. آنان قصد دارند با تصویب قطعنامههای جدید، اختیارات جنگی ترامپ را محدود کرده و در مورد تعرفهها و خروج احتمالی از ناتو، کنترل بیشتری اعمال کنند.
با این حال، جمهوریخواهان محافظهکار و وفادار به ترامپ، هنوز از وی حمایت میکنند و بسیاری از اعضای کنگره از قدرت او هراس دارند. حتی اگر شکافهایی در پایههای قدرت او ایجاد شده باشد، همچنان بسیاری از قانونگذاران از مقابله مستقیم با ترامپ خودداری میکنند.
واکنش متحدان اروپایی
رهبران اروپایی به تهدیدهای ترامپ با اتحاد و صراحت پاسخ دادهاند. امانوئل ماکرون، رئیسجمهور فرانسه، اقدامات ترامپ را با رویکردهای تهاجمی ولادیمیر پوتین مقایسه کرده و بر حق استقلال و خودمختاری کشورها تأکید کرده است. کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا، و جورجیا ملونی، نخستوزیر ایتالیا، نیز با ترامپ تماس گرفته و مخالفت خود را با تهدید به تعرفهها اعلام کردهاند. با این حال کارشناسان هشدار میدهند که گفتوگو و تهدیدهای لفظی به تنهایی نمیتواند ترامپ را متقاعد کند و اقدام عملی برای محدود کردن اختیارات او ضروری است.
چالشهای ناتو
ناتو از زمان تأسیس تاکنون با بحرانهای مختلفی مواجه شده است. در دهههای گذشته، برخی کشورها از عدم تمایل واشنگتن برای مداخله در بحرانهای جهانی، مانند جنگهای یوگسلاوی یا عراق، گلایه داشتند. با این حال، تهدید ترامپ مبنی بر اقدام نظامی یا اقتصادی علیه متحدان، سطحی بیسابقه دارد، زیرا اولین بار است که قدرتمندترین عضو ناتو، یعنی ایالات متحده، خود در نقش تهدیدکننده ظاهر میشود.
علاقه ترامپ به گرینلند، به ویژه در بحبوحه رقابت برای کنترل مناطق قطبی و منابع طبیعی آن، از منظر استراتژیک قابل درک است، اما توجیه او برای مالکیت مستقیم این جزیره بهطور کامل روشن نیست. ایالات متحده با دانمارک معاهداتی دارد که اجازه حضور نظامی در گرینلند را میدهد، اما اقدام برای تصاحب ارضی آن میتواند ماده ۵ ناتو را بهطور بنیادین زیر سؤال ببرد و این اتحاد را در معرض فروپاشی قرار دهد.
پیامدهای اقتصادی و سیاسی
تهدید ترامپ به وضع تعرفهها میتواند به تأخیر در تصویب توافقهای تجاری میان اروپا و آمریکا منجر شود و بازارهای بورس آمریکا را تحت تأثیر قرار دهد. همچنین، فروپاشی اتحاد ناتو میتواند بر حضور نظامی آمریکا در اروپا، خاورمیانه و آفریقا تأثیر بگذارد و مسئولیت دفاع از قطب شمال را بهطور کامل بر دوش ارتش ایالات متحده بیندازد. از سوی دیگر، روابط آمریکا با متحدان اروپایی و حمایت آنان از طرحهای امنیتی، مانند ثبات در غزه یا حل بحران اوکراین، پیچیدهتر خواهد شد.
چالشهای درونی متحدان
اروپا به دنبال استقلال بیشتر است، اما برای ایجاد توان دفاعی کافی و ساختارهای امنیتی مؤثر، دهها سال زمان نیاز است. هزینهها و سرمایهگذاریهای مورد نیاز برای تقویت دفاع مشترک، نیازمند متقاعد کردن دولتها و مردم کشورهای عضو است که در دهههای گذشته از کاهش بودجه دفاعی رنج بردهاند.
نتیجهگیری
در نهایت، ناتو در مواجهه با ترامپ آسیبپذیر است. رئیسجمهوری که قدرت نظامی آمریکا را مالک شخصی خود میداند و تهدیدهای اقتصادی و نظامی را ابزاری برای اهداف فردی به کار میگیرد، میتواند اتحاد ۷۷ ساله ناتو را به مخاطره بیندازد. اقدامات ترامپ نشان میدهد که حتی متحدان نزدیک ایالات متحده نیز ممکن است در برابر زورگوییها و سیاستهای یکجانبه واشنگتن آسیبپذیر باشند.
بحران گرینلند، اگرچه به نظر یک موضوع منطقهای کوچک میآید، اما نشاندهنده آسیبپذیری نظم امنیتی غربی و وابستگی شدید ناتو به رهبری آمریکا است. برای نجات این اتحاد، هم قانونگذاران کنگره و هم رهبران اروپایی باید نشان دهند که اقدامات شخصی رئیسجمهور بدون پیامد نخواهد ماند و تعهدات جمعی، همچنان پایه امنیت جهانی است.
نظر شما