به گزارش خبرگزاری مهر، مجید قاسم کردی، حقوقدان و فعال مدنی طی یادداشتی نوشت: معاهدات بینالمللی را معمولاً با این تصویر ذهنی به خاطر میسپاریم: کشورها دور یک میز جمع میشوند، امضا میکنند، بعد هم ملزم به رعایت هستند. اما واقعیت ظریفتر از این حرفهاست. هر معاهدهای بر پایه «رضایت» و «اراده» دولتها شکل میگیرد. همان ارادهای که میتواند مبنای الزام باشد، میتواند مبنای خروج هم بشود. به خصوص وقتی معاهده از مسیر اصلی خود منحرف میشود و به جای تأمین منافع مشترک، به ابزاری برای تهدید منافع عالیه یک کشور تبدیل میشود.
NPT؛ پیمانی که تعهداتش یکسویه شده
پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) در سال ۱۹۶۸ بسته شد. ایران از همان ابتدا عضو شد و بعد از انقلاب هم تعهداتش را با حسن نیت ادامه داد. همکاری با آژانس، بازرسیهای فراپادمانی، شفافیت در فعالیتهای صلحآمیز – همه را انجام دادیم. اما خوب است یادمان نرود که NPT فقط یک طرف سکه نیست. در طرف دیگر، حق مسلم دولتهای عضو برای بهرهمندی از فناوری صلحآمیز هستهای قرار دارد. حقی که ایران طی دهههای اخیر به جای استیفای آن، فقط با مانع مواجه شده است.
آمریکا و اسرائیل خط قرمزها را رد کردند
حالا در اسفند ۱۴۰۴، آمریکا و اسرائیل به تأسیسات هستهای و پتروشیمی ایران حمله کردهاند. این حملات نه فقط نقض آشکار منشور ملل متحد، بلکه ناقض صریح NPT هم هستند. نکته مضحک اینجاست: آمریکا خودش عضو NPT و دارنده سلاح اتمی است، اما به تأسیسات صلحآمیز کشوری دیگر حمله میکند. اسرائیل هم که اصلاً عضو پیمان نیست و هیچ نظارتی روی برنامه هستهای خودش نمیپذیرد، آمده شریک جرم شده است.
اما بدتر از همه، واکنش آژانس بینالمللی انرژی اتمی است. آژانس به جای محکوم کردن این تجاوز، عملاً دارد حمله به تأسیسات صلحآمیز ایران را عادی جلوه میدهد. اظهارات اخیر مدیرکل آژانس – که از روشهای غیرمتعارف حتی «اتمی» برای انهدام تأسیسات ایران سخن میگوید – دیگر خط قرمزی است که هیچ کشوری نباید از آن عبور کند.
ماده ۱۰؛ حق خروجی که خود معاهده داده است
بسیاری نمیدانند که NPT خودش در ماده ۱۰، حق خروج را برای دولتها پیشبینی کرده است. اگر «منافع عالیه» یک کشور به خطر بیفتد، آن کشور میتواند با اخطار سهماهه از پیمان خارج شود. تنها شرطش این است که «رویدادهای فوقالعاده مرتبط با موضوع معاهده» را اعلام کند. حالا بپرسیم: حمله نظامی به تأسیسات هستهای صلحآمیز یک کشور عضو، تشویق به نابودی آن تأسیسات، و ناتوانی یا عدم تمایل نهادهای بینالمللی در محکومیت این جنایات – آیا اینها «رویدادهای فوقالعاده» نیستند؟
خروج از NPT یک انتخاب نیست، یک ضرورت است
کشورهای دیگر هم از این حق استفاده کردهاند. کره شمالی در سال ۲۰۰۳ به دلایل مشابه از NPT خارج شد. خروج به معنای نقض حقوق بینالملل نیست؛ به معنای استفاده از حقی است که خود معاهده برای دولتها قائل شده است.
ایران سالها با حسن نیت پایبند ماند، اما طرف مقابل نه تنها حسن نیتی نشان نداد، بلکه به خاک و تأسیسات ما حمله کرد. در چنین شرایطی، ماندن در معاهدهای که بهانه تجاوز شده، نه عاقلانه است و نه شرافتمندانه. به قول معروف، اگر کسی قواعد بازی را رعایت نمیکند، چرا ما باید یکطرفه مقید باشیم؟
توصیه من به عنوان یک حقوقدان این است که دولت ایران هرچه زودتر با استناد به ماده ۱۰ NPT، روند خروج مشروط از این پیمان را آغاز کند. مشروط به این که اگر روزی شرایط عادلانه شد و حق ایران در استفاده صلحآمیز از انرژی هستهای بدون تهدید و تجاوز تضمین گردید، امکان بازگشت وجود دارد. اما تا آن روز، دیگر دلیلی برای ماندن در قراردادی که یک طرف آن مدام زیرش میزند، وجود ندارد.
۲۰:۴۱ - ۱۴۰۵/۰۱/۳۰
نظر شما