خبرگزاری مهر، گروه استان ها: مسجد از صدر اسلام تاکنون یکی از مهمترین پایگاههای دینی، اجتماعی و مردمی جامعه اسلامی بوده است؛ پایگاهی که در کنار کارکرد عبادی، در عرصههای مختلف اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و حتی حل مسائل عمومی جامعه نیز نقشآفرین بوده است.
با وجود این ظرفیت تاریخی، یکی از مسائل امروز مساجد، فاصله گرفتن بخشی از کارکردهای اجتماعی آنها و محدود شدن فعالیت برخی مساجد به اقامه نماز و برگزاری مناسبتهای مذهبی است؛ موضوعی که فعالان فرهنگی قزوین بر ضرورت بازگشت مسجد به جایگاه اصلی خود و تبدیل آن به محور حل مسائل محله تأکید دارند.
مسجد باید محور حل مسائل اجتماعی محله باشد
حجتالاسلام میلاد دادگر، فعال فرهنگی در گفتوگو با خبرنگار مهر، با تأکید بر نقش محوری مسجد در جامعه اسلامی گفت: مسائل و مشکلات اجتماعی محله باید با محوریت مسجد و مشارکت مردم و فعالان مسجدی دنبال شود و ظرفیت مساجد قزوین برای کاهش آسیبهای اجتماعی بیش از گذشته فعال شود.
وی با اشاره به جایگاه مسجد در جامعه اسلامی اظهار کرد: از صدر اسلام مسجد محور فعالیتهای اجتماعی بوده و یکی از نخستین اقدامات مهم پیامبر اکرم(ص) پس از تشکیل حکومت اسلامی، ساخت مسجد و قرار دادن آن در محور جامعه اسلامی بود.
وی افزود: امروز نیز مسائل و مشکلات اجتماعی باید در محله و با محوریت مسجد حل شود و مردم بتوانند برای رفع نیازهای مختلف خود به مسجد مراجعه کنند.
مواسات، اشتغال و مشاوره از ظرفیتهای اجتماعی مسجد
این فعال فرهنگی با اشاره به برخی کارکردهای اجتماعی مساجد بیان کرد: در مساجد ظرفیتهایی همچون مواسات، اشتغال و کارآفرینی، کمک به ترک اعتیاد و حمایت از افراد درگیر آسیبهای اجتماعی، مشاوره تحصیلی و مشاوره خانواده وجود دارد که میتوان از آنها برای حل مسائل مردم محله استفاده کرد.
دادگر با اشاره به نقش مساجد در تحولات اجتماعی سال گذشته گفت: یکی از مهمترین اقدامات اجتماعی مساجد در یک سال اخیر، نقشآفرینی در شکلگیری اجتماعات مردمی و حفظ انسجام اجتماعی بود.
وی ادامه داد: در این دوره، ائمه جماعات و فعالان مسجدی با حضور مردم در اجتماعات مختلف تلاش کردند از بروز ناامنی و تبدیل اعتراضات به آشوب جلوگیری کنند و این موضوع نشان داد که مسجد همچنان میتواند در بزنگاههای اجتماعی نقشآفرین باشد.
ظرفیت مساجد قزوین برای کاهش آسیبهای اجتماعی
این فعال فرهنگی با اشاره به ظرفیت مساجد استان قزوین عنوان کرد: با توجه به تراکم مناسب مساجد در استان، یکی از مهمترین ظرفیتهایی که هنوز به طور کامل مورد استفاده قرار نگرفته، استفاده از مسجد برای کاهش آسیبهای اجتماعی است.
وی افزود: در برخی محلات استان آسیبهای اجتماعی بیشتری وجود دارد و لازم است با استفاده از ظرفیت مسجد و همراهی دستگاههای عضو قرارگاه ملی مسجد، برای کاهش این آسیبها برنامهریزی شود.
دادگر تصریح کرد: باید مساجد کمفعالیت را فعال کرد، از مساجدی که فعالیت کمتری دارند حمایت کرد و ظرفیت مساجد فعال را نیز تقویت کرد تا مسجد دوباره به محور اصلی فعالیتهای اجتماعی محله تبدیل شود.
مسجد باید از حواشی و اختلافات دور باشد
وی مهمترین مانع فعال شدن ظرفیتهای مسجد را وجود اختلافات و حواشی دانست و گفت: مسجد باید محل اتحاد و همدلی باشد و نباید اجازه داد اختلافنظرها و اختلاف سلیقهها به فعالیتهای مسجد آسیب بزند.
دادگر ادامه داد: ممکن است میان افراد و مجموعههای مختلف اختلاف سلیقه وجود داشته باشد، اما نباید این اختلافات موجب تضعیف فعالیت مسجد شود. مهم این است که همه ظرفیتهای موجود در مسیر خدمت به مردم و تقویت نقش مسجد قرار گیرد.
وی خاطرنشان کرد: با اقداماتی که در سطح استان در حال انجام است، امیدواریم همدلی میان فعالان مسجدی بیشتر و موازیکاریها کمتر شود و برنامههایی که در مساجد اجرا میشود، اثربخشی بیشتری در حل مسائل مردم داشته باشد.
وی در پایان گفت: مسجد خانه خداست و فعالیتهایی که در این مسیر انجام میشود باید با نیت خدمت به مردم و رضای خداوند متعال دنبال شود.
مسجد میتواند محور حل مسائل محله باشد
حجتالاسلام سیدمجتبی علیاکبری، فعال فرهنگی و امام جماعت مسجد صالحیه قزوین نیز در گفتوگو با خبرنگار مهر، با اشاره به جایگاه مسجد در جامعه اسلامی اظهار کرد: مسجد از صدر اسلام تاکنون یکی از مهمترین و کلیدیترین پایگاههای زندگی اجتماعی مسلمانان بوده و در الگوی اسلامی، بسیاری از امور زندگی مردم با محوریت مسجد دنبال میشده است.
وی افزود: در مسجد کوفه شاهد بودیم که امیرالمؤمنین(ع) در جایگاههای مختلف به امور مردم رسیدگی میکردند، قضاوت انجام میدادند، عقد جاری میکردند و برای رفع مشکلات جامعه در مسجد حضور داشتند؛ بنابراین مسجد صرفاً محل عبادت نیست و میتواند محور زندگی اجتماعی مردم باشد.
امام جماعت مسجد صالحیه قزوین با اشاره به گستره کارکردهای مسجد بیان کرد: ظرفیت مسجد برای حل مسائل مردم بسیار گسترده است و میتوان برای آن دهها محور و کارکرد تعریف کرد.
علیاکبری ادامه داد: موضوعاتی مانند محیط زیست، جوانان، بانوان، جمعیت، حمایت از حیوانات، کمک به معتادان و بیماران، ازدواج و بسیاری از مسائل اجتماعی میتواند با استفاده از ظرفیت مسجد و مشارکت مردم محله دنبال شود.
وی تصریح کرد: اگر ظرفیت مسجد به شکل صحیح فعال شود، میتوان بسیاری از مشکلات و مسائل موجود در کف جامعه را با محوریت همین پایگاه مردمی شناسایی و برای آنها راهکار پیدا کرد.
جایگاه امام جماعت باید تقویت شود
این فعال فرهنگی مهمترین اقدام برای بازگشت مسجد به جایگاه اصلی خود را تقویت نقش امام جماعت دانست و گفت: امام جماعت مرکز ثقل و محور فعالیت مسجد است، اما هنوز جایگاه واقعی او در مدیریت مسجد به طور کامل مورد توجه قرار نگرفته است.
وی افزود: در بسیاری از موارد، نگاه به امام جماعت صرفاً یک نگاه صوری و محدود به اقامه نماز است، در حالی که امام جماعت باید نقش مدیریتی و راهبری مسجد را بر عهده داشته باشد.
علیاکبری خاطرنشان کرد: اگر امام جماعت مدیریت مسجد را به عهده بگیرد و به عنوان یک کارگزار تصمیمگیر و تصمیمساز، مسائل مختلف مسجد و محله را دنبال کند، میتوان ظرفیتهای مسجد را بهتر فعال کرد.
وی گفت: در این مدل باید ابعاد مختلف مسجد از جمله مسائل اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و جایگاه آن در محله به صورت همزمان دیده شود تا مسجد بتواند متناسب با نیازهای واقعی مردم، نقش خود را ایفا کند.
امام جماعت مسجد صالحیه قزوین در پایان تأکید کرد: تقویت جایگاه مدیریتی امام جماعت و توجه به ظرفیتهای متنوع مسجد میتواند زمینه بازگشت مسجد به محور اصلی فعالیتهای اجتماعی و حل مسائل مردم را فراهم کند.
مسجد نباید به نمازخانه تقلیل پیدا کند
حجتالاسلام روحالله محمدی، فعال فرهنگی و اجتماعی نیز در گفتوگو با خبرنگار مهر با تأکید بر ضرورت احیای کارکردهای اجتماعی مسجد گفت: مسجد نباید صرفاً محلی برای اقامه نماز باشد، بلکه باید به پایگاه حل مسائل مردم، حکمرانی محلی و ارتباط میان ساکنان محله تبدیل شود.
وی با اشاره به جایگاه مسجد در جامعه اسلامی اظهار کرد: برخی مساجد نباید به یک نمازخانه تقلیل پیدا کنند و امام جماعت نیز نباید صرفاً به عنوان پیشنماز شناخته شود، بلکه باید نقش واقعی «امام جماعت» را در محله ایفا کند.
وی افزود: مسجد در تاریخ اسلام همواره پایگاه امامت و محل حضور و مراجعه مردم بوده است؛ از مسجدالنبی(ص) در زمان پیامبر اکرم(ص) تا مسجد کوفه در دوران امیرالمؤمنین(ع). بنابراین کارکرد مسجد نمیتواند تنها به اقامه نماز و برگزاری مراسم عبادی محدود شود.
مسجد باید محل مراجعه مردم برای حل مسائل زندگی باشد
این فعال فرهنگی و اجتماعی بیان کرد: مردم باید برای حل مسائل مختلف زندگی خود از جمله مسائل اجتماعی، روانشناختی، علمی، فرهنگی و حتی سیاسی بتوانند به مسجد مراجعه کنند و مسجد باید برای پاسخ به این نیازها ظرفیت داشته باشد.
محمدی با اشاره به نقش مساجد در تحولات اجتماعی اخیر عنوان کرد: در مقاطع مختلف، مسجد توانسته است زمینه حضور و سازماندهی مردم را فراهم کند و نمونه آن نیز اجتماعات مردمی بود که با محوریت مسجد شکل گرفت و نشان داد مسجد همچنان میتواند در مدیریت شرایط اجتماعی نقشآفرین باشد.
وی ادامه داد: مسجد میتواند در حکمرانی محلی نقش جدی ایفا کند؛ یعنی به جای اینکه صرفاً محلی برای عبادت باشد، به پایگاهی برای شناسایی مسائل محله و مشارکت مردم در حل آنها تبدیل شود.
محمدی با اشاره به ظرفیت اقتصادی و اجتماعی مساجد گفت: اگر به مسجد با نگاه حکمرانی محلی نگاه کنیم، این مجموعه میتواند در مسائل اجتماعی، جامعهشناختی، روانشناختی، فرهنگی، سیاسی و حتی اقتصادی محله نقش داشته باشد.
امام جماعت باید امام محله باشد
این فعال فرهنگی و اجتماعی تأکید کرد: زمانی که مسجد را فقط نمازخانه ندانیم و امام جماعت را نیز امام محله بدانیم، طبیعتاً مسجد دوباره به محور اصلی فعالیتهای اجتماعی تبدیل خواهد شد و بسیاری از موانع پیش روی فعالیتهای آن نیز قابل رفع خواهد بود.
وی یکی از آسیبهای امروز مساجد را فاصله گرفتن نوجوانان و جوانان از این پایگاه دانست و گفت: در سالهای گذشته مجموعههایی مانند کانونهای فرهنگی هنری و بسیج در مساجد، زمینه حضور نوجوانان و جوانان را فراهم میکردند و بسیاری از فعالان فرهنگی امروز، تجربه حضور در همین محیطها را داشتهاند.
محمدی افزود: باید از ظرفیت مجموعههایی مانند امور مساجد، کانونهای فرهنگی و بسیج که در مسجد فعالیت میکنند، بهتر استفاده شود و الگوهای موفق گذشته را احیا و متناسب با نیاز امروز بازطراحی کنیم.
وی خاطرنشان کرد: اگر نوجوان امروز از مسجد فاصله بگیرد و تجربه حضور در فعالیتهای فرهنگی، گروههای سرود، مسابقات و برنامههای اجتماعی مسجد را نداشته باشد، ممکن است در آینده ارتباط و شناختی از این فضای فرهنگی و معنوی نداشته باشد و این مسئله میتواند به یک چالش جدی تبدیل شود.
مسجد میتواند پیوند اجتماعی محله را تقویت کند
این فعال فرهنگی و اجتماعی با اشاره به کارکرد عبادی مسجد گفت: یکی از مهمترین ظرفیتهای مسجد، کارکرد عبادی آن است؛ جایی که مردم با هر جایگاه اجتماعی در کنار یکدیگر قرار میگیرند و در صفوف نماز به امام جماعت اقتدا میکنند.
وی ادامه داد: همین حضور جمعی در عبادت میتواند زمینه رشد روحی انسان، دوری از تکبر و توجه بیشتر به دیگران را فراهم کند و به انسان در یافتن جایگاه خود در جامعه کمک کند.
محمدی با اشاره به گسترش زندگی آپارتمانی و کاهش ارتباط همسایگان اظهار کرد: در شرایط امروز که زندگی آپارتمانی باعث شده مردم کمتر یکدیگر را ببینند، مسجد میتواند به یکی از نیازهای ضروری جامعه تبدیل شود؛ زیرا افراد محله میتوانند در مسجد یکدیگر را ببینند و از وضعیت زندگی، شغل و مشکلات همسایگان خود آگاه شوند.
وی افزود: وقتی مردم یک محله یکدیگر را بشناسند، میتوانند در حل مشکلات هم مشارکت کنند و بخشی از نیازهای اجتماعی محله را با تکیه بر ظرفیت خود مردم برطرف کنند.
محمدی در پایان گفت: مسجد میتواند علاوه بر تقویت ارتباط اجتماعی، به انسان در یافتن معنای زندگی کمک کند و همین ظرفیت عبادی و معنوی، در کنار کارکردهای اجتماعی، از مهمترین سرمایههای مسجد برای جامعه امروز است.
در مجموع، آنچه از دیدگاه فعالان فرهنگی و ائمه جماعات قزوین برمیآید این است که مسجد در الگوی اسلامی، نهادی فراتر از محل اقامه نماز و برگزاری مناسبتهای مذهبی است و میتواند به یکی از مهمترین پایگاههای اجتماعی محله تبدیل شود.
حل مسائل اجتماعی، حمایت از خانواده و جوانان، کمک به نیازمندان، مشاوره، اشتغال، کاهش آسیبهای اجتماعی و تقویت ارتباط میان همسایگان، بخشی از ظرفیتهایی است که فعالان فرهنگی برای مساجد برشمردهاند؛ ظرفیتهایی که به گفته آنان در بسیاری از محلات هنوز به شکل کامل مورد استفاده قرار نگرفته است.
در این میان، تقویت جایگاه امام جماعت به عنوان محور مدیریت و راهبری مسجد، پرهیز از اختلافات و موازیکاریها، استفاده از ظرفیت مجموعههای فعال در مسجد و میدان دادن به مردم و بهویژه نوجوانان و جوانان، از مهمترین الزامات بازگشت مسجد به متن زندگی اجتماعی محله عنوان میشود.
به نظر میرسد تحقق این هدف، بیش از آنکه به افزایش تعداد برنامههای مناسبتی نیاز داشته باشد، نیازمند تغییر نگاه به مسجد است؛ نگاهی که مسجد را نه صرفاً به عنوان یک مکان عبادی، بلکه به عنوان «خانه مردم محله» و امام جماعت را به عنوان «امام و راهبر محله» تعریف کند؛ در این صورت مسجد میتواند بار دیگر از محراب به متن زندگی مردم بازگردد و بخشی از مسائل جامعه را با اتکا به سرمایه اجتماعی و مشارکت خود مردم حل کند.
نظر شما