خبرگزاری مهر، گروه استانها: تاریخ همدان در دهههای آغازین قرن اخیر آینهای تمام نما از بیکفایتی حکمرانان وقت و قساوت بیگانگان است. شهری که در دو جنگ جهانی ناخواسته به میدان تاخت و تاز قدرتهای سلطهگر تبدیل شد و تاوان سیاست مداران بیتدبیر را با جان مردم بیگناه داد.
اشغال همدان تنها یک رخداد نظامی نبود بلکه آغازگر دورهای سیاه از قحطی، بیماری و اضمحلال اخلاقی و اقتصادی بود که ریشههایش همچنان در حافظه تاریخی این دیار پابرجا است.
در راستای بررسی علل و عوامل قحطی سال ۱۲۸۸ به دست بیگانگان در بخشهایی از کشور و اشغال همدان توسط متفقین و روزگار همدانیها در دوران جنگ جهانی اول و دوم خبرنگار مهر با ابوالفتح مومن محقق، پژوهشگر تاریخ معاصر و مدرس دانشگاه به گفتوگو نشست که در ادامه میخوانید.
ابوالفتح مومن محقق، پژوهشگر تاریخ معاصر و مدرس دانشگاه درخصوص وقایع رخ داده در سالهای جنگ جهانی اول و جنگ جهانی دوم در همدان اظهار کرد: در حالی که دولت مردان وقت در تهران سرگرم بازیهای سیاسی و اعلام بیطرفی بودند همدان در چنبره ارتشهای روس، انگلیس، عثمانی و بعدها آلمانیها گرفتار شده بود و این بیطرفی کاغذین عملاً هیچ مصونیتی برای مردم همدان ایجاد نکرد.
وی ادامه داد: کنسولگری های دول بیگانه به کانونهای اصلی نفوذ و جاسوسی بدل شده بودند و شهر عملاً توسط ایادی داخلی این کنسولگریها از خوانین وابسته تا اقلیتهای بانفوذ اداره می شد. در این میان نیروی قزاق نیز نه به عنوان حافظ امنیت که به عنوان ابزاری در دست بیگانگان کارنامهای تیره از خود به جای گذاشت.
قحطی محصول مستقیم سیاست استعماری
این محقق، پژوهشگر تاریخ معاصر و مدرس دانشگاه افزود: آنچه همدان را در این دوران به خاک سیاه نشاند فقط خشکسالی نبود بلکه سیاست سیستماتیک گرسنگی دادن بود چراکه قیمت غلات و نان به قدری جهش کرد که از توان معیشتی اکثریت جامعه خارج شد، در حالی که قوای اشغالگر با خرید انبوه غلات و احتکار آن توسط ملاکین هم دست ذخایر شهر را تخلیه می کردند،
وی بیان کرد: مردم در کوچه و خیابان از گرسنگی جان می دادند و جالب اینجا بود که انگلیسیها با سیاست نان در برابر بیگاری فقیرترین لایههای جامعه را به جاده سازی و کارهای سخت بدنی وادار می کردند تا با کمترین جیره توان بازوی مردم را برای اهداف نظامی خود استثمار کنند.
شهریور ۱۳۲۰ تکرار یک کابوس
مومن با بیان اینکه در جنگ جهانی دوم فاجعه ابعاد گسترده تری یافت، افزود: بمباران هوایی شهریور ۱۳۲۰ نقطه عطفی در جنایات متفقین بود، جایی که هواپیماهای شوروی با پرتاب بمب به جای اعلامیه حمامی از خون در همدان راه انداختند.
این محقق، پژوهشگر تاریخ معاصر و مدرس دانشگاه با اشاره به اینکه تخریب زیرساختهای برق و تلفن و بیمارستانهایی که زیر بار مجروحان کمر خم کرده بودند تنها بخش کوچکی از ویرانی ها بود، تصریح کرد: حضور ارتش آمریکا در نزدیکی همدان نیز این شهر را به بندری تدارکاتی برای رساندن مهمات به جبهه های جنگ بدل کرد و امنیت و آرامش شهر را برای سال ها به یغما برد.
خیرین همدان مانع از یک فاجعه انسانی بزرگتر شدند
وی به اقدامات مردمی در راستای مبارزه با گرسنگی مردم در سالهای سیاه جنگ جهانی اول و دوم اشاره کرد و افزود: در دل این تاریکی مطلق تنها کورسوی امید اقدامات خودجوش مردمی بود، در حالی که فرمانداری وقت معترضان و گرسنگان را با القاب ولگرد و گدا خطاب می کرد و کامل در خدمت متفقین بود چهرههای نیکوکار همدانی بی ادعا وارد میدان شدند.
مومن ادامه داد:این خیرین بودند که با راه اندازی آشپزخانهها و نانواییهای رایگان در محلات جولان، کبابیان و تپه مصلی مانع از یک فاجعه انسانی بزرگتر شدند. این جریان مردمی سندی زنده از نجابت و ایثار همدانیها است که حتی در اوج قحطی و ناامنی هم نوعان خود را تنها نگذاشتند.
بررسی این دوران نشان می دهد که هرگاه ساختار حاکمیتی در همدان دچار ضعف و انفعال شده این مردم بودهاند که هزینه سنگین حضور بیگانگان را پرداخت کردند و تاریخ همدان گویای این حقیقت است که بیگانگان هرگز برای حفظ امنیت ما نیامدهاند بلکه همواره در پی تامین منافع خود از طریق استثمار منابع و نیروی انسانی بوده اند.
بازخوانی این حوادث نه فقط یک تکلیف تاریخی که یک هشدار برای مدیران امروز است تا در مدیریت بحران های اجتماعی به جای نگاه از بالا به پایین از ظرفیت های اجتماعی و مردمی بهره برداری کنند، درسی که متاسفانه در آن دوران حاکمان همدان هرگز نیاموختند.
نظر شما