خبرگزاری مهر، گروه استانها: هدایت تحصیلی یکی از مهمترین مقاطع زندگی هر دانشآموز است؛ انتخابی که میتواند تا حد زیادی مسیر آینده تحصیلی و شغلی یک جوان را مشخص کند. هرچند طی سالهای اخیر تلاش شده است نگاه سنتی به رشتههای تحصیلی تغییر کند و انتخاب رشته بیش از گذشته بر پایه استعداد، علاقه و توانمندی دانشآموزان انجام شود، اما همچنان نمیتوان اهمیت این مقطع حساس را در زندگی هر فرد نادیده گرفت.
در سالهای دورتر و در نظام آموزشی گذشته، دانشآموزان در پایان دوره اول متوسطه، بر اساس نمرات و سپس علاقه خود، یکی از رشتههای نظری، فنی و حرفهای یا کار و دانش را انتخاب میکردند؛ روشی که اگرچه با ایرادها و محدودیتهایی همراه بود، اما برای خانوادهها نسبتاً شفاف و قابل پیشبینی بود.
دانشآموز یا نمره لازم برای ورود به رشتههایی مانند ریاضی، تجربی و انسانی را کسب میکرد و امکان انتخاب داشت یا در صورت نرسیدن به حدنصاب، ناچار بود مسیرهای دیگری از جمله علوم انسانی، کار و دانش یا رشتههای فنی را انتخاب کند.
از ارزشگذاری رشتهها تا تلاش برای انتخاب آگاهانه
یکی از ایرادهای مهم نظام گذشته، ارزشگذاری میان رشتههای تحصیلی بود؛ بهگونهای که در ذهن بخشی از جامعه، ریاضی فیزیک و پس از آن تجربی به عنوان مسیر موفقیت تحصیلی شناخته میشد و رشتههایی مانند علوم انسانی، فنی و حرفهای و کار و دانش گاه به عنوان انتخاب دانشآموزان ضعیفتر یا کماستعدادتر تلقی میشد.
تغییر نظام آموزشی، تلاش برای اصلاح همین نگاه بود؛ اینکه دانشآموز بتواند متناسب با استعداد و علاقه خود میان مسیرهای نظری و مهارتی انتخاب کند و جامعه نیز رشتههای فنی و مهارتی را به عنوان یک مسیر معتبر و مؤثر برای آینده تحصیلی و شغلی بپذیرد.
در سالهای اخیر نیز توسعه هنرستانها و افزایش سهم آموزشهای مهارتی در سیاستهای آموزش و پرورش مورد توجه قرار گرفته است؛ رویکردی که هدف آن تنها تغییر آمار دانشآموزان هنرستانی نیست، بلکه تلاش برای پیوند آموزش با مهارت و نیازهای آینده جامعه و بازار کار است.
در استان سمنان نیز مدیریت جدید آموزش و پرورش با تأکید بر توسعه عدالت آموزشی و گسترش فرصتهای مهارتآموزی، تلاش کرده است ظرفیت هنرستانها را افزایش داده و دسترسی دانشآموزان شهرها و حتی مناطق روستایی به رشتههای متنوع را فراهم کند.
با این حال، تغییر یک نگرش قدیمی طبیعتاً بدون ابهام نیست و بخشی از خانوادهها همچنان نسبت به فرآیند هدایت تحصیلی، جایگاه هنرستانها و آینده تحصیلی فرزندانشان پرسشهایی دارند؛ پرسشهایی که پاسخ به آنها میتواند به افزایش اعتماد خانوادهها و موفقیت سیاستهای جدید آموزش و پرورش کمک کند.
هدایت تحصیلی چیست؟
یک فرهنگی در گفتگو با خبرنگار مهر، با بیان اینکه هدایت تحصیلی تأثیر مستقیمی بر آینده دانشآموزان دارد، اظهار کرد: انتخاب رشته باید با آگاهی و شناخت دقیق، بهخصوص از استعدادها و علاقهمندیهای دانشآموزان، چه دختر و چه پسر، انجام شود.
علی رضایی افزود: نباید اینگونه نگاه کرد که مثلاً ریاضی فضیلت است یا با نگاهی افراطی تصور کرد که حتماً تحصیل در فنی و حرفهای آینده درخشانی برای همه دانشآموزان رقم خواهد زد؛ بلکه باید میان این دو نگاه، تعادل ایجاد کرد و اجازه داد استعداد و علاقه دانشآموز تعیینکننده باشد.
وی با بیان اینکه هدایت تحصیلی به دانشآموز کمک میکند انتخاب مناسبی داشته باشد، گفت: دانشآموز در سنی قرار دارد که هنوز ممکن است شناخت کاملی از علاقه و استعداد خود نداشته باشد و به همین دلیل نیازمند کمک و مشاوره است.
رضایی ادامه داد: این فرآیند از طریق برخی پرسشنامهها و بررسیهای انجامشده دنبال میشود تا بتوان نتایج به دست آمده را با ویژگیها و توانمندیهای دانشآموز تطبیق داد و مسیر مناسبتری را برای او پیشنهاد کرد.
وی با اشاره به برخی ابهامات موجود در فرآیند هدایت تحصیلی گفت: یکی از موضوعات، توجه به سوابق تحصیلی دانشآموزان است. موضوع دیگر نیز حدنصاب نمره برای ورود به رشتههای مختلف است که البته این موضوع سابقه طولانی دارد و دانشآموز در صورت کسب نکردن حداقل نمره، امکان انتخاب برخی رشتهها را ندارد.
هنرستان؛ انتخابی برای مهارت و آینده
این فرهنگی با بیان اینکه وضعیت تحصیلی دانشآموز در رسیدن او به رشته مورد علاقهاش اهمیت زیادی دارد، اظهار کرد: هدایت تحصیلی تلاش میکند علاقه و استعداد دانشآموز را در کنار وضعیت تحصیلی او مورد توجه قرار دهد.
رضایی افزود: بخشی از ابهامات خانوادهها زمانی ایجاد میشود که بحث هنرستان مطرح میشود؛ چراکه برخی والدین تصور میکنند اگر فرزندشان وارد هنرستان شود، مسیر ادامه تحصیل دانشگاهی او محدود خواهد شد.
وی ادامه داد: برخی خانوادهها نیز تصور میکنند هنرستانهای امروز همان هنرستانهای چند دهه گذشته هستند؛ در حالی که این تصور با واقعیت امروز فاصله دارد.
رضایی گفت: بسیاری از والدینی که فرزندانشان امروز به مقطع متوسطه دوم رسیدهاند، متولد دهههای ۵۰ و ۶۰ هستند و هنرستانها را در دورهای تجربه کردهاند که شرایط آنها با امروز بسیار متفاوت بود.
وی افزود: در گذشته گاهی دانشآموزانی که از نظر درسی شرایط مناسبی نداشتند یا مشکلات رفتاری داشتند، به هنرستان هدایت میشدند و همین مسئله باعث شکلگیری یک تصویر منفی از هنرستان در ذهن برخی خانوادهها شد؛ اما سالهاست که شرایط تغییر کرده است.
این فرهنگی با اشاره به تغییر محتوای آموزشی هنرستانها بیان کرد: امروز در برخی هنرستانها موضوعات جدید و تخصصی مانند ساخت انیمیشن با استفاده از فناوریهای نوین و هوش مصنوعی آموزش داده میشود و این شرایط با تصویری که بخشی از خانوادهها از هنرستان دارند، تفاوت زیادی دارد.
یک تصور اشتباه درباره ادامه تحصیل
مدیرکل آموزش و پرورش استان سمنان نیز در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به یکی از باورهای نادرست برخی خانوادهها اظهار کرد: یک نگاه اشتباه در میان برخی والدین وجود دارد که تصور میکنند تحصیل در هنرستان مانع ادامه تحصیل دانشآموز در مراکز آموزش عالی میشود.
قاسم شریفی گفت: این برداشت باید اصلاح شود، زیرا تحصیل در هنرستان به هیچ عنوان مانع ادامه تحصیل دانشگاهی نیست و اتفاقاً هنرستان میتواند مسیر مستقیمی برای یادگیری مهارت باشد.
وی با بیان اینکه هنرستان برای ادامه تحصیل دانشگاهی محدودیتی ایجاد نمیکند، افزود: در هنرستان، مهارتهای عملی دانشآموزان مورد توجه قرار میگیرد و دانشآموز در کنار آموزشهای تئوری، با نرمافزار و سختافزار کار میکند و آموزش عملی میبیند.
مدیرکل آموزش و پرورش استان سمنان با اشاره به تفاوت مسیر رشتههای نظری و هنرستانی اظهار کرد: دانشآموزان رشتههای نظری شامل تجربی، ریاضی، انسانی و علوم و معارف اسلامی، باید از امتحانات پایههای یازدهم و دوازدهم عبور کنند که مراحل دشواری است و دانشآموز باید توانمندی لازم و تلاش حداکثری برای حضور در امتحانات نهایی داشته باشد.
شریفی ادامه داد: هنرستانها مسیر متفاوتی دارند؛ در هنرستان استعدادهای دانشآموزان در حوزههای مهارتی زودتر شناسایی میشود و دانشآموز میتواند در ادامه نیز تحصیلات خود را تا مقاطع عالی دانشگاهی ادامه دهد.
۷۱۰ رشتهمحل برای انتخاب دانشآموزان سمنانی
مدیرکل آموزش و پرورش استان سمنان درباره ظرفیت هنرستانهای استان گفت: در حوزههای صنعت، کشاورزی، خدمات و هنر، در شهرستانهای مختلف استان و حتی روستاهای دوردست، بیش از ۷۱۰ رشتهمحل وجود دارد.
وی افزود: استان سمنان هماکنون دارای ۱۵۵ هنرستان و ۸۵ عنوان رشته هنرستانی است و رشتههایی مانند برق، مکانیک، طراحی و دوخت، موسیقی و بازیگری از جمله رشتههای پرطرفدار هستند.
شریفی با بیان اینکه رشتههای متنوع دیگری نیز در هنرستانهای استان ارائه میشود، گفت: کامپیوتر، سینما، عکاسی، گرافیک، چوب و حسابداری از دیگر رشتههایی هستند که طرفداران زیادی دارند.
وی تأکید کرد: تمامی این رشتهها امکان ادامه تحصیل در دانشگاه و حتی تا مقطع دکترا را دارند و بنابراین انتخاب هنرستان به معنای پایان مسیر تحصیلات عالی نیست.
مدیرکل آموزش و پرورش استان سمنان همچنین با اشاره به اهمیت تجهیزات در کیفیت آموزش مهارتی اظهار کرد: تلاش ما این است که تجهیزات هنرستانهای استان بهروز شود، بخشی از این اقدام انجام شده و بخش دیگری نیز با حمایت مسئولان و استمرار اقدامات در حال انجام است.
شریفی یکی دیگر از رویکردهای آموزش و پرورش استان را استفاده از ظرفیت سایر دستگاههای تخصصی عنوان کرد و گفت: از اداره کل فنی و حرفهای استان سمنان نیز کمک گرفتهایم.
ابهام خانوادهها؛ مسئلهای که باید شنیده شود
با وجود تغییرات ایجادشده در ساختار هنرستانها و توسعه رشتههای مهارتی، برخی والدین همچنان درباره فرآیند هدایت تحصیلی و انتخاب مسیر آینده فرزندانشان نگرانیهایی دارند؛ نگرانیهایی که شنیدن آنها میتواند به تکمیل سیاستهای جدید آموزش و پرورش کمک کند.
علی صائمی، یکی از والدین دانشآموزان، در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: فرزند من میتواند وارد رشتهای که به آن علاقه دارد شود، اما احساس میکنیم نوعی فشار از سوی مدرسه و آموزش و پرورش وجود دارد تا دانشآموز به سمت هنرستان هدایت شود.
وی افزود: این تصور برای ما ایجاد شده که شاید ظرفیت هنرستانها تکمیل نشده و آموزش و پرورش قصد دارد از این طریق سهمیهها را پر کند.
صائمی با بیان اینکه فرزندش علاقهای به تحصیل در هنرستان ندارد، ادامه داد: فرزند من معتقد است اگر به هنرستان برود، آیندهاش تحت تأثیر قرار میگیرد و دیگر نمیتواند در دانشگاه مورد نظر خود تحصیل کند.
وی گفت: اگر خود من یا فرزندم با انتخاب آگاهانه تصمیمی بگیریم که آینده او را تغییر دهد، مسئلهای نیست، اما اینکه احساس شود فرد یا سیستمی بخواهد این مسیر را به صورت اجباری تعیین کند، برای خانواده قابل پذیرش نیست.
این والد دانشآموز افزود: اگر خانوادهای نخواهد فرزندش مهارت یاد بگیرد، باید چه کار کند؟ من خودم از مهارت امرار معاش میکنم و اهمیت آن را میدانم، اما معتقدم باید اجازه داد دانشآموز بر اساس علاقه و استعداد خود مسیرش را انتخاب کند.
نگرانی درباره دانشگاه؛ واقعیت یا برداشت قدیمی؟
صائمی با اشاره به توضیحات مدیر مدرسه فرزندش اظهار کرد: مدیر مدرسه میگوید هنرستان مانع دانشگاه نیست و در آن مهارت آموزش داده میشود، اما نگرانی ما این است که دانشآموز هنرستان نسبت به دانشآموزی که در دبیرستان مشغول مطالعه کتاب و تست است، زمان و فرصت متفاوتی برای آمادگی آزمونهای دانشگاهی داشته باشد.
وی تأکید کرد: من ترجیح میدهم فرزندم به جای کار با پیچ و آچار، با کتاب و تست سر و کار داشته باشد.
این والد دانشآموز با بیان اینکه این نگرانی تنها مربوط به خانواده او نیست، افزود: خانوادههای دیگری نیز چنین دغدغهای دارند و معتقدند باید درباره نحوه اجرای هدایت تحصیلی و میزان اختیار دانشآموز در انتخاب رشته، توضیحات بیشتری ارائه شود.
سیاست توسعه مهارت و ضرورت اقناع خانوادهها
یکی دیگر از والدین دانشآموزان نیز در گفتگو با خبرنگار مهر، درباره سیاست افزایش سهم آموزشهای مهارتی اظهار کرد: تصور ما این است که وزارت آموزش و پرورش به دنبال افزایش سهم دانشآموزان هنرستانی است و ممکن است در برخی موارد فشار برای تحقق این هدف به خانوادهها منتقل شود.
وی افزود: نگرانی ما این است که در کنار سیاستهای کلان، آینده و علاقه هر دانشآموز نیز به صورت جداگانه مورد توجه قرار گیرد.
این اظهارات در حالی مطرح میشود که توسعه هنرستانها و آموزشهای مهارتی، بخشی از سیاستهای کلان آموزش و پرورش برای پاسخ به نیازهای آموزشی و شغلی جامعه است؛ بنابراین به نظر میرسد مسئله اصلی، توسعه مهارتآموزی نیست، بلکه نحوه تبیین و اجرای آن و میزان اقناع خانوادهها نسبت به این مسیر است.
راهکار آموزش و پرورش برای دانشآموزان علاقهمند
آموزش و پرورش اعلام کرده است دانشآموزانی که به رشتهای علاقهمند هستند اما تراز یا حدنصاب لازم را کسب نکردهاند یا اولویت الف و ب برای آنها ثبت نشده است، میتوانند با مراجعه به ادارات آموزش و پرورش یا شرکت در آزمون برخی دروس در شهریورماه، مجدداً فرآیند هدایت تحصیلی را دنبال کنند.
بر این اساس، دانشآموز در صورت فراهم بودن شرایط میتواند بار دیگر کارنامه هدایت تحصیلی دریافت کرده و در رشته مورد علاقه خود ادامه تحصیل دهد.
وجود چنین سازوکاری نشان میدهد فرآیند هدایت تحصیلی صرفاً انتخابی یکباره و غیرقابل تغییر نیست و برای برخی دانشآموزان امکان بازنگری در مسیر تحصیلی نیز پیشبینی شده است.
عدالت آموزشی از مدرسه تا بازار کار
توسعه عدالت آموزشی تنها به ساخت مدرسه یا افزایش تعداد کلاسهای درس محدود نمیشود؛ بلکه ایجاد فرصت برابر برای دانشآموزان در انتخاب مسیر آموزشی متناسب با استعداد، علاقه و توانمندی نیز بخشی از همین عدالت است.
در چنین نگاهی، دانشآموز یک منطقه روستایی نباید صرفاً به دلیل محل زندگی خود از دسترسی به آموزشهای مهارتی یا رشتههای جدید محروم باشد و دانشآموز مناطق شهری نیز باید بتواند در کنار رشتههای نظری، مسیرهای متنوع فنی، هنری و مهارتی را بشناسد و انتخاب کند.
آمار ارائهشده از سوی آموزش و پرورش استان سمنان درباره وجود بیش از ۷۱۰ رشتهمحل، ۱۵۵ هنرستان و ۸۵ عنوان رشته، در کنار استفاده از ظرفیت ۱۴ مرکز فنی و حرفهای، نشاندهنده تلاش برای گسترش این فرصتها در نقاط مختلف استان است.
بی تردید بازار کار امروز بیش از گذشته به نیروی انسانی ماهر نیاز دارد و صرف داشتن مدرک دانشگاهی تضمینکننده اشتغال نیست. از این منظر، تقویت آموزشهای مهارتی میتواند بخشی از پاسخ نظام آموزشی به نیازهای آینده کشور باشد.
با این حال، این تغییر نگرش نیازمند زمان و گفتگوی مستمر با خانوادهها است؛ چراکه نمیتوان انتظار داشت تصویری که طی چند دهه در ذهن جامعه شکل گرفته، صرفاً با تغییر چند عنوان رشته یا افزایش ظرفیت هنرستانها از بین برود.
نظر شما