خبرگزاری مهر، گروه استان ها- نرجس غلامپور: جنگلهای هیرکانی را شاید بتوان یکی از مهمترین سرمایههای طبیعی ایران دانست؛ میراثی که در طول میلیونها سال شکل گرفته و امروز همچون کمربندی سبز، بخشهایی از نوار شمالی کشور را دربر گرفته است. این جنگلها صرفاً مجموعهای از درختان و پوشش گیاهی نیستند، بلکه بخشی از زیرساخت طبیعی کشور به شمار میروند؛ زیرساختی زنده که در تنظیم چرخه آب، تثبیت خاک، کاهش خطر سیلاب و رانش زمین، تعدیل اقلیم، حفظ تنوع زیستی و پشتیبانی از امنیت غذایی منطقه نقشی اساسی دارد.
اهمیت جنگلهای هیرکانی زمانی بیشتر آشکار میشود که بدانیم این پهنههای جنگلی در دامنههای البرز و در مجاورت جلگههای حاصلخیز شمال کشور قرار گرفتهاند؛ مناطقی که زندگی میلیونها نفر به منابع آب، کشاورزی، محیط زیست و پایداری سرزمین آنها وابسته است.
برآوردها وسعت جنگلهای هیرکانی را حدود ۲ میلیون هکتار اعلام میکنند؛ جنگلهایی که از گیلان تا مازندران و گلستان امتداد یافتهاند و بخشی از ارزشمندترین ذخایر طبیعی ایران را تشکیل میدهند.
با این حال، این میراث طبیعی طی سالهای اخیر با مجموعهای از تهدیدهای همزمان مواجه شده است؛ تغییرات اقلیمی، خشکسالی، افزایش دما، آتشسوزی، فشارهای انسانی، تغییر کاربری و در کنار همه این موارد، گسترش آفات و بیماریهای گیاهی، حیات درختان و پایداری اکوسیستم هیرکانی را با چالش مواجه کرده است.
در این میان، آتشسوزی اگرچه چهرهای آشکار و ناگهانی از تخریب جنگل است، اما آفات و بیماریها میتوانند در سکوت و به تدریج سلامت درختان را از بین ببرند؛ فرآیندی که ممکن است زمانی آشکار شود که بخش قابل توجهی از جنگل آسیب دیده باشد.
جنگل هیرکانی؛ یک زیرساخت طبیعی
محمود هوشیارفرد، عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی گیلان در گفتگو با خبرنگار مهر با تأکید بر اینکه جنگلهای هیرکانی را باید به عنوان یک زیرساخت طبیعی دید، اظهار کرد: اگر در یک شهر جادهها از بین بروند، برق قطع شود یا سد آبرسانی خشک شود، همه از آسیب دیدن زیرساختهای منطقه سخن میگویند، اما کمتر به این موضوع توجه میشود که جنگلهای هیرکانی نیز یک زیرساخت هستند؛ زیرساختی سبز، زنده و گسترده که قرنها پایداری این سرزمین به آن گره خورده است.
وی افزود: گزارشهای رسمی از تهدید همزمان جنگلهای شمال بر اثر خشکیدگی، آتشسوزی، تغییرات اقلیمی و فشارهای انسانی حکایت دارد و بنابراین باید جنگل هیرکانی را فراتر از یک پوشش سبز دید و آن را زیرساختی حیاتی برای خاک، آب، اقلیم و زندگی مردم دانست.
این عضو مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی گیلان با اشاره به تهدید بیش از ۲۰ آفت و بیماری مهم و خطرناک برای جنگلهای هیرکانی بیان کرد: برخلاف آتشسوزی که یک حادثه ناگهانی است، هجوم آفات و بیماریها مانند یک «قاتل خاموش» عمل میکند؛ به این معنا که به آرامی و از درون بافت درخت، سلامت آن را از بین میبرد و در نهایت میتواند به خشکیدگی گسترده منجر شود.
خاک؛ نخستین قربانی خشکیدگی درختان
هوشیارفرد درباره پیامدهای خشک شدن درختان هیرکانی گفت: نخستین پیامد، از دست رفتن نگهبان خاک است؛ جنگلهای هیرکانی در دامنههای پرشیب البرز و سواحل خزر قرار دارند و ریشههای درختان مانند شبکهای گسترده خاک را در جای خود تثبیت میکنند.
وی ادامه داد: زمانی که درخت خشک میشود و ریشه آن از بین میرود، این شبکه طبیعی آسیب میبیند، خاک سست شده و فرسایش آغاز میشود و حاصلخیزی خاک که طی سالهای طولانی شکل گرفته است، با بارندگی از دامنهها شسته شده و به سمت دریا حرکت میکند.
عضو ستاد گیاهپزشکی منابع طبیعی استان گیلان با بیان اینکه بازگرداندن چنین خاکی به شرایط اولیه بسیار دشوار و زمانبر است، افزود: از دست رفتن پوشش جنگلی در مناطق شیبدار میتواند تبعات گستردهای برای پایداری سرزمین داشته باشد.
خشکیدگی درختان و افزایش خطر سیلاب و رانش
هوشیارفرد با اشاره به نقش جنگل در تنظیم آب گفت: جنگل مانند یک اسفنج بزرگ عمل میکند؛ بارندگی را دریافت کرده، بخشی از آب را در خاک نفوذ میدهد و به تغذیه آبخوانها کمک میکند.
وی تصریح کرد: با خشکیدگی درختان و از بین رفتن پوشش گیاهی، این عملکرد طبیعی کاهش مییابد و آب به جای نفوذ در سطح زمین جاری میشود؛ در نتیجه زمینه برای وقوع سیلابهای مخرب و افزایش خطر رانش زمین و لغزش دامنهها فراهم میشود.
وی با اشاره به تجربه سیلابهای سالهای اخیر در استانهای شمالی کشور گفت: آنچه در برخی سیلابهای گلستان و مازندران شاهد بودیم، نشان میدهد که تخریب یا تضعیف زیرساختهای طبیعی میتواند هزینههای سنگینی برای مناطق پاییندست به همراه داشته باشد.
تهدید تنوع زیستی هیرکانی
این متخصص حوزه گیاهپزشکی با اشاره به ارزش زیستی جنگلهای هیرکانی اظهار کرد: این جنگلها میراثی ارزشمند از گذشته زمینشناختی و زیستگاه گونههای مختلف گیاهی و جانوری هستند و خشک شدن درختان به معنای از بین رفتن بخشی از زیستگاه این موجودات است.
هوشیارفرد افزود: وقتی زیستگاه از بین میرود، زنجیره غذایی نیز دچار اختلال میشود؛ از بین رفتن برخی گونههای درختی میتواند به کاهش حشرات مفید و پرندگان وابسته به آنها منجر شده و در نهایت کل شبکه غذایی جنگل را تحت تأثیر قرار دهد.
وی با اشاره به پیامدهای حذف گونههای خاص از جنگل گفت: زمانی که گونهای مانند شمشاد بر اثر آفت از بین میرود، ممکن است گونههای مهاجم یا غیربومی جای آن را بگیرند و ساختار طبیعی جنگل تغییر کند؛ در چنین شرایطی تنوع زیستی ارزشمند هیرکانی به تدریج فقیرتر میشود.
درختان خشک، سوخت آماده آتش
عضو ستاد گیاهپزشکی منابع طبیعی استان گیلان یکی دیگر از پیامدهای خشکیدگی درختان را افزایش خطر آتشسوزی دانست و گفت: درختان خشک و شاخههای مرده، سوخت آماده هستند و در صورت وقوع آتش، امکان گسترش سریعتر حریق افزایش مییابد.
وی ادامه داد: بر اساس گزارشهای رسمی، سالانه حدود یک هزار و ۲۰۰ تا یک هزار و ۵۰۰ هکتار از جنگلهای شمال کشور درگیر آتشسوزی میشوند و وجود تودههای خشکیده میتواند شرایط را برای گسترش حریق دشوارتر کند.
تغییر اقلیم؛ حلقهای در زنجیره تهدید
هوشیارفرد درباره ارتباط خشکیدگی جنگل با تغییرات اقلیمی اظهار کرد: جنگلهای هیرکانی در تأمین رطوبت هوا، جذب مه و ابر و تعدیل دمای منطقه نقش دارند و خشکیدگی گسترده میتواند این کارکردها را کاهش دهد.
وی افزود: کاهش تبخیر و تعرق، گرمتر و خشکتر شدن ریزاقلیم و افزایش فشار بر بخش کشاورزی از جمله پیامدهایی است که در صورت تضعیف جنگل میتواند مناطق شمالی کشور را تحت تأثیر قرار دهد.
این متخصص حوزه گیاهپزشکی خاطرنشان کرد: کشاورزی در گیلان و مازندران، بهویژه شالیزارها، به شرایط آبوهوایی و منابع آب منطقه وابستگی زیادی دارد و تضعیف چرخه طبیعی آب در جنگل میتواند در نهایت بر دشتها و جلگههای پاییندست نیز اثر بگذارد.
«پاندمی جنگلی» در هیرکانی
هوشیارفرد با اشاره به افزایش اهمیت آفات و بیماریها در جنگلهای شمال گفت: طی دو دهه اخیر، آفات و بیماریها به یکی از بزرگترین تهدیدها برای جنگلهای هیرکانی تبدیل شدهاند و امروز با یک تهدید جدی زیستی مواجه هستیم.
وی افزود: میتوان این شرایط را نوعی «پاندمی جنگلی» دانست که در آن خشکسالی و تنشهای اقلیمی، زمینه را برای ورود و گسترش آفات و بیماریهای خطرناک فراهم میکنند.
عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی گیلان ادامه داد: جنگل هیرکانی امروز شکنندهتر شده و آفات و بیماریها این ظرفیت را دارند که طغیان کرده و دامنه گسترش خود را افزایش دهند.
وی با بیان اینکه مهاجمان جنگل را میتوان در دو گروه اصلی عوامل بیماریزا و آفات حشرهای دستهبندی کرد، اظهار کرد: برخی عوامل قارچی و باکتریایی پوست درخت را تخریب میکنند، برخی با ایجاد انسداد آوندی مانع انتقال آب و مواد غذایی از ریشه به برگ میشوند و برخی دیگر در خاک زندگی کرده و سیستم ریشهای درخت را تخریب میکنند.
هوشیارفرد گفت: در چنین شرایطی درخت میتواند در برابر باد یا حتی وزن خود آسیبپذیر شده و سقوط کند.
وی درباره آفات حشرهای نیز افزود: سوسکهای چوبخوار و پوستخوار مستقیماً به بافت گیاهی آسیب میزنند و برخی شبپرههای جنگلی با حمله به برگها و جوانههای جدید، توان رشد و تولیدمثل درخت را کاهش میدهند.
خشکسالی؛ دروازه ورود آفات
این متخصص حوزه گیاهپزشکی با تأکید بر نقش تغییرات اقلیمی در تشدید طغیان آفات اظهار کرد: بسیاری از این آفات از گذشته در طبیعت وجود داشتهاند، اما تنشهای اقلیمی، تغییر چرخههای زیستی و تضعیف یکپارچگی جنگل موجب شده شرایط برای افزایش جمعیت آنها فراهم شود.
وی ادامه داد: خشکسالیهای پیاپی و افزایش دما، سیستم دفاعی درخت را ضعیف میکند؛ درختی که به دلیل کمآبی تحت تنش است، توان مقابله با نفوذ حشرات یا عوامل بیماریزا را کاهش میدهد.
هوشیارفرد تصریح کرد: گرمتر شدن زمستانها همچنین میتواند موجب کاهش تلفات زمستانه آفات، افزایش جمعیت زمستانگذران و سرعت گرفتن چرخه زیستی آنها شود و در برخی موارد تعداد نسل آفت در طول یک سال را افزایش دهد.
جادهسازی و ایجاد لبههای آسیبپذیر در جنگل
وی یکی دیگر از عوامل تشدیدکننده این روند را دخالتهای انسانی دانست و گفت: قطع درختان برای پروژههای عمرانی یا ایجاد جاده میتواند موجب شکلگیری «لبههای آسیبپذیر» در جنگل شود.
عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی گیلان گیلان افزود: این لبهها در مقایسه با هسته مرکزی جنگل شرایط مناسبتری برای ورود و گسترش برخی آفات ایجاد میکنند و در نتیجه تکهتکه شدن جنگل میتواند آسیبپذیری آن را افزایش دهد.
زنجیرهای که از آفت آغاز و به آتش ختم میشود
هوشیارفرد با بیان اینکه هجوم آفات یک فرآیند منفرد و خطی نیست، اظهار کرد: در این فرآیند، یک زنجیره واکنش شکل میگیرد که از آفت یا بیماری و ضعف درخت آغاز میشود، به خشکیدگی درختان میانجامد و در نهایت میتواند زمینه وقوع آتشسوزیهای شدیدتر را فراهم کند.
وی تأکید کرد: بنابراین مدیریت آفات و بیماریها نباید موضوعی فرعی در حفاظت از جنگل تلقی شود، بلکه باید بخشی از برنامه اصلی مدیریت و حفاظت از منابع طبیعی باشد.
حفاظت از هیرکانی؛ حفاظت از امنیت آب و خاک
این عضو مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی گیلان در بخش پایانی سخنان خود گفت: جنگل هیرکانی را نباید فقط با میزان چوب و سطح پوشش آن سنجید، بلکه باید آن را با معیارهایی مانند امنیت آب، امنیت خاک، امنیت غذایی و امنیت زیستی کشور ارزیابی کرد.
هوشیارفرد جنگل هیرکانی را «بیمهنامه طبیعی منطقه» توصیف کرد و افزود: امروز خشکسالی، تغییر اقلیم و طغیان آفات فشار بر این اکوسیستم را روزبهروز بیشتر میکنند و اگر برای حفاظت از آن اقدام جدی نشود، هزینههای ناشی از تخریب این زیرساخت طبیعی در آینده بسیار سنگینتر خواهد بود.
وی با تأکید بر ضرورت شکلگیری عزمی جمعی برای حفاظت از جنگلهای هیرکانی گفت: ایجاد سیستم پایش اصولی و مستمر سلامت درختان، مدیریت بهموقع آفات و بیماریها، مدیریت منابع آب، جلوگیری از تغییر کاربری و کاهش فشارهای انسانی از مهمترین اقداماتی است که باید با جدیت دنبال شود.
هوشیارفرد تصریح کرد: باید باور کنیم جنگل هیرکانی سرمایهای است که با منابع نفت و گاز قابل مقایسه نیست؛ زیرا بسیاری از منابع را میتوان با فناوری یا سرمایه جایگزین کرد، اما یک هکتار جنگل هیرکانی با تمام تنوع گونهای و ساختار طبیعی آن به سادگی قابل بازسازی نیست.
وی در پایان گفت: حفظ جنگل، در حقیقت خدمت به زیرساخت کشور است؛ هر درختی که امروز از خشکیدگی نجات پیدا میکند، میتواند سدی در برابر سیلاب فردا، ذخیرهای برای منابع آب و میراثی برای نسلهای آینده باشد.
«آروجیا» در صدر تهدیدات نوظهور جنگلهای هیرکانی
«کامیار مرزبانی» مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری گیلان در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به اینکه آفات و بیماریها بخشی طبیعی از چرخه اکوسیستمهای جنگلی هستند، اظهار کرد: رویکرد ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری گیلان بر شناسایی، پایش و اولویتبندی گونههایی متمرکز است که رفتار تهاجمی یا قابلیت طغیان داشته و میتوانند یکپارچگی بومسازگان جنگلهای هیرکانی را تحت تأثیر قرار دهند.
وی با اشاره به جایگاه گیاه مهاجم «آروجیا» (Araujia sericifera) در برنامههای حفاظتی استان افزود: این گونه به دلیل رشد سریع و قابلیت پوشاندن و خفهکردن تاجپوشش درختان، به عنوان یکی از مهمترین تهدیدات نوظهور جنگلهای گیلان شناسایی شده و کنترل آن نیازمند پایش مستمر و اجرای اقدامات مدیریتی است.
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری گیلان ادامه داد: پایشهای تخصصی در حوزه گیاهپزشکی و مدیریت آفات در استان به صورت مستمر انجام میشود و عملکرد این بخش نیز از سوی سازمان متبوع مورد ارزیابی قرار گرفته و گیاهپزشکی گیلان موفق به کسب رتبه ممتاز کشوری شده است.
شبپرهها؛ دیگر آفات اولویتدار جنگلهای گیلان
مرزبانی با اشاره به دیگر آفات مهم و اولویتدار جنگلهای استان گفت: شبپره سفید آمریکایی، شبپره شبخوار شمشاد و شبپره دمقهوهای از جمله آفات مهمی هستند که تحت برنامههای پایش، کنترل و مدیریت قرار دارند.
وی افزود: با اجرای برنامههای کنترلی و بیولوژیک، جمعیت برخی از این آفات در کانونهای شناساییشده تحت مدیریت قرار گرفته و روند پایش آنها همچنان ادامه دارد.
کنترل آروجیا در ۱۶۴ هکتار از عرصههای جنگلی
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری گیلان با تأکید بر اینکه در سال جاری و سالهای اخیر طغیان جدیدی از آفات در جنگلهای استان ثبت نشده است، تصریح کرد: عملیات مقابله با گیاه مهاجم آروجیا در کانونهای آلوده همچنان ادامه دارد.
مرزبانی بیان کرد: تاکنون عملیات پاکسازی و کنترل این گونه مهاجم در ۵۵ هکتار از عرصههای شناساییشده انجام شده و عملیات در ۱۰۹ هکتار دیگر نیز در دست اجراست که در مجموع ۱۶۴ هکتار از عرصهها تحت پوشش اقدامات کنترلی قرار میگیرد.
وی درباره نحوه پایش سلامت جنگلهای گیلان نیز گفت: پایشها از طریق گشتهای مستمر شبکه دیدهبانی و با مشارکت کارشناسان گیاهپزشکی، نیروهای حفاظت و جنگلبانان انجام میشود.
مرزبانی افزود: این پایشها در طول سال به صورت فصلی انجام میشود اما در فصلهای بهار و تابستان، به دلیل افزایش فعالیت و احتمال بروز آفات، در کانونهای حساس با فواصل زمانی کوتاهتر و به صورت هفتگی یا دوهفتهیکبار انجام میشود.
اجرای طرح پایلوت کنترل شبپره سفید آمریکایی
وی درباره اقدامات انجامشده برای کنترل شبپره سفید آمریکایی نیز اظهار کرد: با توجه به شرایط اکولوژیک جنگلهای گیلان، نمیتوان یک دستورالعمل ثابت و یکسان برای کنترل این آفت در تمام عرصهها ارائه کرد و روشهای مقابله باید متناسب با شرایط هر کانون تعیین شود.
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری گیلان از اجرای یک طرح پایلوت برای کنترل این آفت در پارک جنگلی دکتر درستکار خبر داد و گفت: این طرح روی ۲ هزار و ۷۹ اصله درخت و با استفاده از روشهایی از جمله تله شفیرگی و گونیپیچی اجرا شده است.
مرزبانی تصریح کرد: نتایج این طرح پایلوت میتواند در ارزیابی اثربخشی روشهای مختلف و اتخاذ تصمیم برای اجرای برنامههای آتی مورد استفاده قرار گیرد.
اولویت با روشهای مکانیکی در کنترل کانونهای آلودگی
وی درباره روند شناسایی و مقابله با کانونهای آلودگی در جنگلهای استان نیز گفت: اقدامات از مرحله دریافت گزارش اولیه و بازدیدهای میدانی برای تعیین شدت آلودگی آغاز شده و پس از شناسایی کانون، روشهای کنترلی متناسب با شرایط منطقه به اجرا درمیآید.
مرزبانی افزود: در این فرآیند، روشهای مکانیکی در اولویت قرار دارند و پس از اجرای عملیات، پایش مجدد انجام میشود تا میزان اثربخشی اقدامات و وضعیت کانون آلودگی مورد ارزیابی قرار گیرد.
وی با اشاره به تأثیر تغییرات اقلیمی بر وضعیت آفات و سلامت جنگلها تصریح کرد: برای پیشبینی و مدیریت پیامدهای ناشی از تغییرات اقلیمی، علاوه بر ظرفیت کارشناسی ادارهکل، از توان شرکتهای مشاور در طرحهای مدیریت پایدار جنگل نیز استفاده میشود.
کمبود نیروی متخصص و اعتبارات؛ چالش اصلی صیانت از جنگلها
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری گیلان در ادامه با اشاره به چالشهای موجود در مسیر حفاظت از عرصههای جنگلی استان گفت: گستردگی عرصههای جنگلی گیلان در کنار محدودیت اعتبارات و نیروی انسانی موجب شده است که اقدامات کنترلی ناگزیر با اولویتبندی و تمرکز بر کانونهای بحرانی انجام شود.
مرزبانی تأمین اعتبارات پایدار، جذب نیروهای متخصص، تجهیز ناوگان پایش و سمپاشی و ارتقای امکانات آزمایشگاهی را از مهمترین نیازهای منابع طبیعی گیلان برای حفاظت مؤثرتر از جنگلهای هیرکانی عنوان کرد.
وی تأکید کرد: صیانت از جنگلهای هیرکانی نیازمند تداوم پایش، شناسایی بهموقع تهدیدات و تقویت زیرساختهای تخصصی است و مدیریت آفات و گونههای مهاجم باید به صورت مستمر و مبتنی بر شرایط اکولوژیک هر منطقه دنبال شود.
خطر حریق در کمین درختان خشکیده هیرکانی
«بهزاد بخشنده» معاون امور جنگل ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری گیلان با اشاره به وضعیت پایههای خشکیده و افتاده در عرصههای جنگلی گیلان اظهار کرد: پس از توقف بهرهبرداری تجاری از جنگلها، مقرر بود مدیریت درختان سرپاخشک و افتاده در قالب طرح جنگلداری نوین و در چارچوب تکالیف برنامههای توسعهای انجام شود.
وی افزود: با این حال، اجرای این فرآیند تاکنون به دلیل وجود موانع قانونی و حساسیت سازمانهای مردمنهاد با محدودیت مواجه بوده و عملاً امکان مدیریت کامل این پایهها فراهم نشده است.
معاون امور جنگل ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری گیلان با هشدار نسبت به پیامدهای انباشت مواد خشک در جنگل تصریح کرد: درختان خشکیده و افتاده بهویژه در امتداد مسیرهای تردد گردشگران، استعداد بالایی برای اشتعال دارند و هر پایه خشک میتواند در صورت وقوع آتشسوزی به یک کانون مستقل حریق در عمق جنگل تبدیل شود.
مدیریت یکپارچه عرصهها در قالب ۲۹ حوزه آبخیز
بخشنده در ادامه با تشریح ساختار جدید مدیریت و صیانت از عرصههای طبیعی گیلان گفت: استان برای مدیریت یکپارچه منابع طبیعی به ۲۹ حوزه آبخیز تقسیم شده و دفاتر مدیریتی با حضور ناظران فنی و حفاظتی در این حوزهها مستقر شدهاند.
وی هدف اصلی این ساختار را جلوگیری از تکهتکهشدن زیستبوم و پیشگیری از واگذاریهای غیراصولی عنوان کرد و افزود: مدیریت عرصههای طبیعی باید به گونهای باشد که پیوستگی اکولوژیک مناطق حفظ شده و از هر اقدامی که موجب گسست زیستبوم و آسیب به کارکردهای طبیعی آن شود، جلوگیری شود.
معاون امور جنگل منابع طبیعی گیلان همچنین از تداوم صیانت فیزیکی از عرصههای جلگهای ارزشمند استان خبر داد و گفت: بیش از ۱۰ هزار هکتار از عرصههای جلگهای مهم گیلان، از جمله حفیآباد، پیلهبرا، گیسوم و طولارود، به صورت منسجم و شبانهروزی تحت حفاظت و پایش قرار دارند.
حفاظت از هیرکانی نیازمند اعتبارات پایدار
بخشنده در پایان با اشاره به برخی کمبودهای موجود در حوزه حفاظت از منابع طبیعی استان خاطرنشان کرد: کمبود امکانات آزمایشگاهی، تجهیزات تخصصی پایش و اعتبارات پایدار از جمله چالشهایی است که روند صیانت همهجانبه از عرصههای جنگلی را با محدودیت مواجه میکند.
وی تأکید کرد: حفاظت از جنگلهای هیرکانی که در فهرست میراث جهانی ثبت شدهاند، در برابر تهدیداتی همچون آفات، قاچاق چوب و پیامدهای تغییرات اقلیمی، نیازمند تأمین اعتبارات متناسب با گستره عرصهها و همچنین مشارکت و همراهی همه دوستداران طبیعت است.
نظر شما