خبرگزاری مهر، گروه استانها- ندا سپاهی: زایندهرود امسال پس از سالها خشکی برای حدود سه ماه در بستر خود و کانالهای کشاورزی غرب و شرق اصفهان جاری شد. یکبار در ۱۷ اردیبهشت با هدف تأمین آب باغهای غرب افزایش خروجی داشت اما آب به شهر اصفهان و اراضی شرق نرسید. بار دوم از ۱۱ خرداد خروجی بالا رفت و قرار شد برای حدود ۶۰ روز در بازه سهماهه مزارع شرق آبیاری شوند.
این روزها زمزمه بسته شدن زایندهرود به گوش میرسد، پس از ۹۷ روز جریان آب در بستر زایندهرود اصفهان، کشاورزان بخش مرکزی حالا کشت تابستانه کردند و حتی ادعا میشود فرونشست در محدوده شهری تا حدی کنترل شده است اما در همین بازه زمانی، تالاب ۴۷ هزار هکتاری گاوخونی که طبق سند تعیین تکلیف حقابههای زایندهرود سهم ۱۵.۵ درصدی دارد، هیچ سهمی از این رهاسازی نداشته است.
هیچ؛ سهم گاوخونی از سه ماه رهاسازی آب در زایندهرود
به اذعان معاون حفاظت و بهره برداری شرکت آب منطقهای اصفهان، در سال آبی جاری ۱۴۰۴- ۱۴۰۵ که پانزده روز دیگر به پایان میرسد، تنها ۲.۱ میلیون مترمکعب آب وارد تالاب شده که آنهم عمدتا پساب یا زهاب کشاورزی بوده است. این رقم در برابر نیاز حداقلی ۷۰ میلیون مترمکعبی گاوخونی برای نمناک شدن در شرایط خشکسالی و ۱۷۶ میلیون مترمکعبی برای پایداری زیستی، نزدیک به صفر است.
این در حالی است که امسال صنایع بزرگ اصفهان بهار امسال برداشت کمی داشته یا اصلا نداشتند اما مسیر رودشتین که میتوانست آب را به تالاب گاوخونی برساند، همچنان خشک ماند. این شرایط نشان میدهد که حتی در سالی که فشار کمتری از سوی صنایع اصفهان وجود دارد، ارادهای برای تخصیص سهم زیستمحیطی نیست.
مطالعات پژوهشگران دانشگاه صنعتی اصفهان با عنوان تعیین نیاز آبی تالاب گاوخونی و زایندهرود برای حفظ کارکردهای زیستمحیطی، تأکید دارد که در هر شرایطی و در هر نوبت رهاسازی میتوان بخشی متناسب از نیاز آبی تالاب را تأمین کرد اما واقعیت مدیریتی چیز دیگری است؛ آب وقتی جاری میشود که کشاورز منتظر است و وقتی نوبت تالاب میرسد، یا خط قرمز شرب مطرح میشود یا نگرانی از واکنش اجتماعی.
سد زایندهرود به خط قرمز نزدیک میشود
بنا بر اعلام شرکت آب منطقهای اصفهان، ذخیره سد زاینده رود تا یازدهم شهریورماه به ۲۶۸ میلیون مترمکعب رسیده و بیش از ۸۰ درصد حجم مخزن آن اکنون خالی شده و این در حالی است که پیش از این ذخیره استراتژیک و خط قرمز سد زایندهرود ۲۳۶ میلیون مترمکعب برای پایان سال آبی جاری تعیین شده بود.
در همین ارتباط حامد یزدیان نماینده مردم اصفهان در مجلس شورای اسلامی به خبرنگار مهر میگوید: از ابتدای کار خط قرمز را در پایان شهریور برای شرب تعیین کرده بودیم و تقریباً به آن نزدیک میشویم. به همین دلیل زمزمههایی برای بسته شدن زایندهرود در نیمه شهریور وجود دارد. تاریخی که گفته شده پانزدهم شهریور است اما پیگیری میکنیم که در صورت امکان تمدید شود.
نماینده مجلس: بازگشایی زایندهرود آثار مثبتی داشت
وی می افزاید: سه ماه بازگشایی زایندهرود بیاثر نبوده است؛ تداوم جریان آب در رودخانه زایندهرود تا بند آبشار که در محدوده شهر اصفهان است و بیشترین فرونشست را داریم، به نظر میرسد در کنترل فرونشست اثر داشته و در شادابی و نشاط مردم نیز مؤثر بوده است.
نایب رئیس کمیسیون کشاورزی، آب، منابع طبیعی و محیطزیست در مجلس شورای اسلامی خاطرنشان میکند: کشاورزان بخش مرکزی اصفهان رضایت خیلی خوبی دارند چون امسال توانستند کشت تابستانه عمدتاً ذرت علوفهای انجام دهند و پس از سالها محدودیت، درآمد نسبتاً خوبی کسب کنند. در شهرستانهای شرقیتر نیز کشت ارزن و ذرت علوفهای انجام شده، هرچند رضایت آنها به اندازه بخش مرکزی نبوده چون منابع آب کمتری دریافت کردهاند.
نماینده مردم اصفهان میافزاید: متأسفانه تا این لحظه برای رهاسازی آب به تالاب گاوخونی عددی در نظر گرفته نشده است. در حال پیگیری هستیم که مانند سالهای گذشته حداقل در روزهای آخر آبی وارد تالاب شود. برخی از مادیهای سطح شهر نیز در این ایام آبدار بودند که از نظر زیستمحیطی اتفاق خوبی بود.
سراب امید
آخرین باری که آب زایندهرود به گاوخونی رسید، ۱۲ آذر ۱۴۰۲ بود؛ پس از نزدیک به ۱۸ سال خشکی کامل در دوره مدیریت احمدرضا لاهیجانزاده در اداره کل حفاظت محیط زیست اصفهان با پیگیری حقوقی وی، خروجی سد برای تالاب باز شد و طی حدود ۱۳ روز نزدیک بین ۶ تا ۱۰ میلیون مترمکعب آب از مسیر رودشتین وارد تالاب شد.
پس از آن بارشهای زمستان ۱۴۰۲ و بهار ۱۴۰۳ نیز به جان خشکیده گاوخونی زندگی بخشید، جان خشکیدهای که برای مدتی کوتاه مامن فلامینگوهای مهاجر شد. کورسوی امیدی به زنده بودن تالابی که با دریافت آب میتواند کارکردهای اکولوژیک خود را بازیابد. اما از آن زمان تاکنون گاوخونی دوباره محکوم به خشکیدن است.
جان خشکیده گاوخونی در سایه بیثباتی مدیریتی در محیط زیست اصفهان
یکی از ریشههای اصلی این بیتوجهی ساختاری، بیثباتی مدیریتی در اداره کل حفاظت محیط زیست استان اصفهان است. دوره
مدیریت احمدرضا لاهیجانزاده که با شکایت از مدیران منابع آب اصفهان و سرپرست وقت حوضه آبریز زایندهرود، قانون حقابه تالاب را بهطور جدی پیگیری کرد، نقطه اوج تلاشهای حقوقی و اجرایی بود اما شهریور ۱۴۰۳ لاهیجانزاده به معاونت محیطزیست دریایی و تالابهای کشور منصوب شد و از اصفهان رفت.
از آن تاریخ تا خرداد امسال، در کمتر از ۲۴ ماه، سه مدیرکل محیطزیست تغییر کردند. این چرخشهای مکرر نه اتفاقی که نشانهای از اولویتنداشتن پروندههای استراتژیک محیط زیستی در ساختار تصمیمگیری استان است.
هر مدیر جدیدی که میآید، باید از صفر با پیچیدگیهای حوضه زایندهرود آشنا شود، روابط را بازسازی کرده و پروندههای حقوقی را از نو پیگیری کند. نتیجه طبیعی این بیثباتی، به حاشیه رفتن پرونده حقابه گاوخونی در میان انبوه مشکلات محیطزیستی اصفهان است.
وقتی مدیریت محیط زیست استان بهجای یک راهبرد مستمر، به مجموعهای از دورههای کوتاهمدت و گسسته تبدیل میشود، طبیعی است که صدای محیطزیست شنیده نشود و حقابه تالاب گاوخونی به محاق فراموشی برود.
نماینده محیطزیست اصفهان حتی در کارگروه سازگاری با کمآبی استان شرکت داده نمیشود در حالی که کشاورزان حضور فعال داشته و از حقابههای خود دفاع میکنند.این موضوعی بود که مریم کرمانی سرپرست اداره کل حفاظت محیطزیست اصفهان در نشست کارگروه هماهنگی و مدیریت تالابهای اصفهان در ۳۱ تیرماه امسال از آن انتقاد کرد و خواستار مصوبهای شد که نمایندهای از محیط زیست در این جلسات حضور داشته باشد. این مسئله گواهی است بر اینکه حقوق زیستمحیطی در معادلات سازگاری با کمآبی اصفهان، موضوعی فرعی و تشریفاتی تلقی میشده است. هرچند مدیران حفاظت محیطزیست اصفهان معتقدند با همکاری کشاورزان میتوان آب را به تالاب رساند.
تالاب چشم به راه آب
احمدرضا لاهیجان زاده معاون محیط زیست دریایی و تالابهای سازمان حفاظت محیطزیست کشور تیرماه امسال از استاندار اصفهان خواسته بود که تا قبل از بستن زایندهرود در شهریورماه، حداقل مقداری آب به تالاب گاوخونی رسانده شود.
سوپر النینو به فریاد گاوخونی میرسد؟
لاهیجانزاده به لزوم برنامهریزی از هم اکنون برای تامین حقابه گاوخونی در پاییز و زمستان پیش رو تاکید می کند که بنا بر پیشبینی اقلیم شناسان به دلیل نوسانات آب و هوایی بر اثر جریان فعالیت سوپر النینو احتمال بارشهای فرا نرمال به ویژه در نیمه غربی کشور و سرچشمههای آبی زایندهرود را قوی دانستند.
وی تصریح میکند: باید زمینه را برای بارشهای خوب پاییز و زمستان پیش رو مهیا کنیم زیرا بر اساس مدلها، به دلیل اتفاقات اقلیمی جهانی، بارشهای مؤثری در کشور خواهیم داشت. از این فرصت طلایی باید استفاده کنیم تا رطوبت منطقه را افزایش دهیم.
معاون محیطزیست دریایی و تالابهای کشور با بیان اینکه خشک شدن چهل هزار هکتار تالاب گاوخونی، آن را به جزیره گرمایی تبدیل کرده و دمای منطقه را دو-سه درجه افزایش داده است، می گوید: حتی یک درجه تأثیر هم بسیار مهم است. رطوبت منطقه و رطوبت خاک از بین رفته و کل منطقه تا چند صد کیلومتر اطراف به کانون گرد و غبار تبدیل شده است.
لاهیجانزاده خاطرنشان میکند: تالابها با سیلاب زنده میمانند اما چون سیلاب نداریم، باید در مقاطعی که برداشت کشاورزی کم است، رهاسازی موجی آب را در گاوخونی انجام دهیم. این فرآیند را تعریف کنیم تا پایان امسال یا فروردین آینده با همکاری آب منطقهای اصفهان بتوانیم تالاب آبداری داشته باشیم و نگران کانونهای گرد و غبار تابستانی نباشیم.
گاوخونی تشنه اراده است
از سوی دیگر مهرزاد احسانی سرپرست حوضه آبریز زایندهرود در اظهار نظری اعلام کرده وزارت نیرو منعی برای رهاسازی حقابه تالاب ندارد اما نگرانی اصلی در سطح استان است. به اعتقاد او، رهاسازی ممکن است با مصارف کشاورزی تعارض پیدا کند و استان اصفهان را با بحران اجتماعی و امنیتی مواجه سازد.
به گزارش مهر، آنچه در گاوخونی رخ میدهد، فقط کمبود آب نیست؛ ترجمان یک الگوی مدیریتی است که در آن کشاورزی و شرب اولویت مطلق دارند و محیط زیست تنها زمانی به یاد آورده میشود که بحران گردوغبار و فرونشست غیرقابلانکار شود.
تغییرات مکرر مدیران محیط زیست، غیبت طولانیمدت نمایندگی در کارگروههای تصمیمگیر و تبدیل نگرانی امنیتی به بهانهای برای رهاسازی نکردن حقابه همگی نشاندهنده ضعف اراده ساختاری است.
نظر شما