خبرگزاری مهر، گروه استان ها – محراب علوی: دشت‌های حاصلخیز خوزستان، کانون استراتژیک تولید غذا در ایران پس از سال‌ها دست‌وپنجه نرم کردن با چرخه‌های فرساینده خشکسالی، اکنون در برابر چرخشی کم‌سابقه و امیدبخش قرار گرفته‌اند. خنکای آغاز پاییز امسال برای صدها هزار بهره‌بردار و کشاورز جنوب غرب ایران با خبری دلگرم‌کننده همراه شده است: باز شدن بدون محدودیت دریچه‌های منابع آب و آمادگی کامل اراضی برای آغاز عملیات گسترده کاشت. این منطقه که قلب تپنده تولید استراتژیک‌ترین اقلام زراعی کشور نظیر گندم و دانه‌های روغنی به‌شمار می‌رود، با تکیه بر ذخایر هیدرولیکی مطمئن، افق روشنی از رونق و پایداری اقتصادی را پیش روی خود می‌بیند.
این دگرگونی مثبت نه‌تنها چهره دشت‌های پایین‌دست کارون، کرخه و دز را دگرگون ساخته، بلکه فضای کسب‌وکار روستایی و زنجیره صنایع تبدیلی منطقه را نیز به تحرکی مضاعف واداشته است. هماهنگی کم‌سابقه میان نهادهای متولی مدیریت منابع آب و سازمان‌های سیاست‌گذار بخش کشاورزی، خط پایانی بر مناقشات فصلی پیرامون سهمیه‌بندی آب کشیده و فضایی باثبات و پیش‌بینی‌پذیر برای بهره‌برداران ایجاد کرده است؛ بستری امن که به کشاورزان اجازه می‌دهد با اطمینان خاطر از تأمین حقابه‌ها، سرمایه‌گذاری‌های لازم را برای کاشت به‌موقع انجام دهند.
اکنون در آستانه ورود تراکتورها و ماشین‌آلات به مزارع، ارزیابی کارشناسان و داده‌های میدانی نشان می‌دهد که استان پهناور خوزستان تمامی شروط بنیادین را برای ثبت یک سال زراعی طلایی فراهم کرده است. تلاقی ذخایر سرشار پشت سدها، تصویب سریع الگوی کشت بدون اعمال خطوط قرمز، و تلاش برای نوسازی ناوگان فرسوده کشاورزی از طریق تسهیل واردات ادوات مدرن، نشانه‌های آشکاری از خیز بلند این استان برای تثبیت هژمونی خود در سبد غذایی ایران است.
جهش دو برابری حقابه کشاورزی
نخستین و محکم‌ترین محرک این چشم‌انداز روشن، آمار و ارقام امیدوارکننده‌ای است که از مدیریت منابع آبی خوزستان مخابره می‌شود. بر اساس داده‌های رسمی سازمان آب و برق خوزستان، سهمیه آب تخصیص‌یافته به اراضی کشاورزی و باغات استان در سال آبی پیش‌رو با جهشی بیش از ۱۰۰ درصدی همراه شده است؛ رویدادی که به سال‌ها اضطراب و محدودیت‌های اعمال‌شده بر کشت‌های پاییزه پایان می‌دهد.
عباس صدریان‌فر، مدیرعامل سازمان آب و برق خوزستان در گفتگو با خبرنگار مهر در همین زمینه به صراحت اعلام کرد: حدود پنج میلیارد و ۵۸۰ میلیون مترمکعب آب در سال آبی جاری برای بخش کشاورزی و باغات استان در حوضه‌های کارون، دز، کرخه، مارون و جراحی پیش‌بینی شده است. این میزان در سال گذشته حدود دو میلیارد و ۲۹۵ میلیون مترمکعب بود و پیش‌بینی امسال بیش از دو برابر سال گذشته است.
این رقم چشمگیر، افزون بر محاسبات هیدرولوژیکی بارندگی‌های پیش‌رو، شامل بازچرخانی آب برگشتی نیز می‌شود تا پایداری شبکه در تمام طول دوره رشد تضمین گردد.
پشتوانه این گشایش بی‌سابقه، تغییر محسوس وضعیت فیزیکی سدهای بزرگ استان است. صدریان‌فر با اشاره به برتری بنیادین تراز هیدرولیکی نسبت به سال‌های کم‌باران تأکید کرد: در حال حاضر حجم مفید ذخایر سدهای خوزستان نسبت به سال گذشته حدود چهار میلیارد مترمکعب بیشتر است. در پایان شهریور سال گذشته تنها حدود یک میلیارد و ۳۰۰ میلیون مترمکعب حجم مفید در مخازن سدهای استان وجود داشت اما امسال شرایط ذخایر به مراتب بهتر است و مدیریت مخازن متناسب با وضعیت بارش‌ها به‌صورت پویا انجام خواهد شد.
با وجود مخازنی با گنجایش ۹ میلیارد مترمکعب، مدیریت منابع این امکان را دارد که حتی در صورت وقوع روان‌آب‌ها و سیلاب‌های پاییزه در بالادست، تهدید طغیان را به فرصت انباشت آب شیرین تبدیل کند.
چراغ سبز به زراعت در تمامی حوضه‌ها
در هماهنگی کامل با گشایش منابع آب، بخش سیاست‌گذاری زراعی نیز سیاست‌های حمایتی و انعطاف‌پذیری حداکثری را اتخاذ کرده است. سازمان جهاد کشاورزی استان خوزستان اعلام کرده که با تدوین و تصویب الگوی جامع کشت پاییزه، تمامی کشاورزان در گستره جغرافیایی استان مجاز به اجرای کامل برنامه‌های زراعی خود هستند؛ رویکردی که موانع کشت در حوضه‌های حساسی نظیر کرخه و جراحی را پس از سال‌ها دغدغه‌مندی مرتفع کرده است.
جواد سلطان‌کاظمی، رئیس سازمان جهاد کشاورزی خوزستان در گفتگو با خبرنگار مهر پیرامون این گشایش راهبردی اظهار کرد: خوشبختانه با تخصیص منابع آبی مناسب به بخش کشاورزی و همکاری سازمان آب و برق خوزستان، منابع مورد نیاز برای اجرای الگوی کشت پاییزه به‌طور کامل تأمین شده است. الگوی کشت محصولات پاییزه متناسب با منابع آبی تدوین شده و در تمامی حوزه‌های آبریز استان برای کشت محصولات پاییزه هیچ‌گونه محدودیتی وجود نخواهد داشت.
این آزادسازی سراسری فرصتی مغتنم برای ده‌ها هزار خانوار کشاورز است تا با اطمینان از دسترسی به آب کافی، مزارع خود را زیر کشت گندم، جو، کلزا، چغندرقند و سبزیجات ببرند. سلطان‌کاظمی معتقد است که پایبندی به این الگوی منطبق بر اقلیم، متضمن پایداری زیست‌محیطی و اقتصادی هم‌زمان خواهد بود. وی در این خصوص گفت: اجرای الگوی کشت متناسب با منابع آبی موجود، در کنار رعایت توصیه‌های فنی و اقلیمی، نقش مهمی در مدیریت منابع آب و کاهش ریسک تولید در سال زراعی جاری خواهد داشت.
مدیریت هوشمندانه تکانه‌های اقلیمی
با وجود وفور منابع آبی، متولیان کشاورزی استان خوزستان پدیده‌های جوی پیش‌رو را با اتکا به سازوکارهای کارشناسی و علمی رصد می‌کنند. احتمال وقوع پدیده آب‌وهوایی «ال‌نینو» در ماه‌های سرد سال و تغییر در الگوهای بارش فصلی، از ماه‌ها قبل به موضوع اتاق‌های فکر تخصصی تبدیل شده است تا ریسک‌های محتمل به‌جای خسارت، به ظرفیت‌های تولیدی ارتقایافته بدل شوند.
سلطان‌کاظمی با اشاره به اقدامات پیشگیرانه صورت‌گرفته تشریح کرد: بخش کشاورزی به دلیل ارتباط مستقیم با شرایط محیطی و اقلیمی، همواره در معرض چالش‌ها و خسارت‌های ناشی از تغییرات جوی قرار دارد؛ به همین دلیل از ماه‌های گذشته کارگروهی تخصصی برای بررسی آثار پدیده ال‌نینو تشکیل شده است. این کارگروه ضمن بررسی شرایط موجود، توصیه‌های لازم و دستورالعمل‌های متناسب با وضعیت اقلیمی را برای بخش کشاورزی تدوین کرده است تا کشاورزان بتوانند با رعایت این توصیه‌ها، آثار احتمالی شرایط جوی را در مراحل کاشت و برداشت کاهش دهند.
این تدابیر به‌ویژه در برهه حساس فعلی که زمان برداشت محصولات تابستانه (همچون ذرت، برنج و صیفی‌جات) با آماده‌سازی اراضی و کاشت پاییزه تلاقی پیدا کرده، حیاتی است. از سوی دیگر، بخش مهندسی آب نیز بیکار ننشسته است؛ به گفته صدریان‌فر، عملیات میدانی گسترده‌ای برای شناسایی بازه‌های فرسایشی رودخانه‌ها آغاز و پروژه‌های تثبیت و ترمیم ساحل‌بندی‌ها به اجرا درآمده است تا تاب‌آوری دشت‌ها در برابر روان‌آب‌های پایین‌دست نیز ارتقا یابد.
پازل آمادگی خوزستان برای یک سال زراعی ممتاز تنها با آب و زمین کامل نمی‌شود، بلکه به‌کارگیری فناوری‌های مکانیزه مدرن وجه دیگر این دگرگونی است. یکی از مهم‌ترین موانع رشد بهره‌وری در سال‌های اخیر، کهنگی ادوات و ضایعات ناشی از برداشت سنتی بوده است؛ گرهی که اکنون با توافقات استانی و استفاده از مشوق‌های تجاری مرزی در آستانه گشوده شدن قرار دارد.
بهره‌گیری از ظرفیت‌های بازرگانی «منطقه آزاد اروند» برای واردات ماشین‌آلات پیشرفته کشاورزی، مسیر نوینی را پیش روی بخش زراعت استان گشوده است. سلطان‌کاظمی از نهایی شدن این تصمیم راهبردی خبر داده و گفت: استفاده از ظرفیت منطقه آزاد اروند می‌تواند زمینه توسعه مکانیزاسیون کشاورزی در استان خوزستان را فراهم کند. این موضوع مورد تأیید استاندار خوزستان قرار گرفته و با طی مراحل اداری و فنی، روند اجرایی آن دنبال خواهد شد که بی‌شک خبر بسیار خوبی برای بخش کشاورزی استان و توسعه تجهیزات و ماشین‌آلات مورد نیاز است.
ورود تراکتورها، کارنده‌های دقیق و کمباین‌های مدرن با عوارض ترجیحی، شاخص ضایعات محصول را به حداقل رسانده و سرعت کشت را مضاعف خواهد کرد.
تاب‌آوری خوزستان ضامن امنیت غذایی ملی
ناظران و پژوهشگران دانشگاهی این تحولات زنجیره‌ای را نشانه‌ای از گذار از مدیریت انفعالی به مدیریت یکپارچه و فعال تلقی می‌کنند؛ گامی که موقعیت اقتصادی خوزستان را به‌مثابه ستون فقرات تولید غذا در ایران بازتعریف می‌کند.
رحیم صادقی، عضو هیئت علمی دانشگاه و کارشناس امور کشاورزی، در ارزیابی این شرایط اظهار کرد: پاییز امسال برای خوزستان یک فرصت راهبردی و کم‌نظیر است. جهش دوبرابری سهمیه آب همراه با ذخایر مطمئن چهار میلیارد مترمکعبی سدها، به اضطراب ممتد کشاورزان پایین‌دست پایان بخشیده و ریسک سرمایه‌گذاری در زراعت را به پایین‌ترین سطح سال‌های اخیر رسانده است. خوزستان با سهم ۱۴ درصدی از تولیدات غذایی کشور، اهرم اصلی مهار تورم خوراکی و تأمین نیازهای پایه استراتژیک نظیر گندم است. ترکیب تخصیص هوشمندانه منابع با الگوی کشت مصوب و تزریق مکانیزاسیون از منطقه آزاد اروند، به این معنی است که ما نه‌تنها از بحران عبور کرده‌ایم، بلکه آماده‌ایم رکوردهای بهره‌وری در واحد سطح را ارتقا دهیم. اگر توصیه‌های ترویجی درباره ال‌نینو رعایت شود، این فصل زراعی یکی از درخشان‌ترین و سودآورترین دوره‌ها برای معیشت روستاییان استان خواهد بود.
خوزستان با کارنامه‌ای درخشان شامل تولید سالانه بیش از ۱۸ میلیون تن انواع محصولات زراعی، باغی، دامی، شیلاتی و عسل معادل ۱۴ درصد از مجموع تولید بخش کشاورزی ایران، همواره جایگاه نخست را در امنیت غذایی کشور در اختیار داشته است. همسویی امروز مولفه‌های اصلی تولید یعنی ذخایر غنی پشت سدها، رفع خطوط قرمز کشت در تمامی حوضه‌ها، برنامه‌ریزی علمی مقابله با پدیده‌های اقلیمی، و ورود ناوگان مکانیزه – نویدبخش آن است که این سهم راهبردی در سال زراعی پیش‌رو با جهشی چشمگیرتر همراه شود.
آمادگی بی‌چون‌وچرای دشت‌های جنوبی برای فصل زراعت پاییزه، فراتر از یک رویداد بخشی، پیام‌آور احیای معیشت هزاران بهره‌بردار بومی و افزایش تاب‌آوری اقتصادی کشور در مواجهه با تلاطم‌های منطقه‌ای است. اگر تقویم زراعی با همین انضباط هیدرولیکی و فنی پی گرفته شود، پاییز جاری می‌تواند سرآغاز عصری نوین از کشاورزی هوشمند، پربازده و باثبات برای جلگه زرخیز خوزستان باشد.
نظر شما