شیوه مدیریت و تقسیم بیت‌المال در صدر اسلام بررسی شد

به گزارش خبرنگار مهر، استاد حوزه و کارشناس تاریخ، در این نشست که بعد از ظهر یکشنبه در محل مسجد مجتمع آموزش عالی فقه قم برگزار شد با بیان این‌ که تقسیم بیت‌المال در اسلام دارای ویژگی‌های منحصر به فردی در تاریخ بوده است، اظهار داشت: شیوة تقسیم بیت‌المال با مدیریت پیامبر اسلام(ص) و امام علی(ع)، در مقایسه با حکومت‌ها و تمدن‌های معاصر و حتی پس از آن بی‌نظیر بود.

حجت‌الاسلام محمدمهدی دشتی افزود: اموالی که در صدر اسلام مورد توجه قرار گرفت، به اموال دولتی و عمومی تقسیم می‌شد که هم‌اکنون نیز این حکم بر اموال حکومت اسلامی جاری است. اموال دولتی، در اختیار حاکم اسلامی قرار دارد که می‌تواند آن گونه که صلاح می‌داند، از آنها بهره‌برداری کند. اموال عمومی هم در اختیار مردم است و حاکم حق تصرف در آن را ندارد.

وی عدالت به تمام معنا را عنصر اصلی تقسیم بیت‌المال در شیوه نبوی(ص) و علوی(ع) برشمرد و افزود: معنای عدالت در تمدن‌های دیگر صدر اسلام، مفهوم ویژه‌ای داشت و نظام نابرابر طبقاتی نیز به عدالت تعبیر می‌شد و بسیاری از پادشاهان برخلاف تلاش به منظور تثبیت نظام ارباب و رعیتی و نظام طبقاتی، خود را عادل می‌خواندند.

استاد حوزه اضافه کرد: معنای کامل عدالت در اسلام متجلی شد و همه مردم، به حکم انسان بودن، از حقوق مشترک برخوردار شدند و رنگ، نژاد، زبان، مقام و مال برای هیچ فردی برتری به شمار نمی‌رفت.

تقسیم اموال باید با اولویت محرومیت زدایی باشد

وی ابراز داشت: حاکم اسلامی باید اموال عمومی و دولتی را به بهترین شکل ممکن و با رعایت اولویت محرومیت‌زدایی، در کشور تقسیم کند و این جزء جدایی‌ناپذیر مدیریت حکومت اسلامی است.

مسئول موسسه فرهنگی تحقیقاتی امیرالمومنین(ع) ادامه داد: روزی، پیامبر(ص) وارد مدینه شدند و با دیدن وضعیت اسفبار فقرا و فرزندان آنها، به سرعت، زمینه‌های احیای موات اطراف مدینه را فراهم کردند. در این هنگام، برخی از مردم مدینه به ایشان عرض کردند که اگر امکان دارد، خانه‌های آنان را دورتر از خانه‌های ما قرار دهید که پیامبر(ص) فرمودند: "من از میان شما مبعوث شدم تا عدالت و حکم خدا را در میان شما اجرا کنم و خداوند امتی را که در آن حق محرومان را محترم نمی‌شمارد، دوست ندارد".

حجت‌الاسلام دشتی تقسیم بالسویه بیت‌المال را شیوه‌ای پیشرفته توصیف کرد و گفت: اموالی که در این تقسیم‌بندی به مردم اهدا می‌شد، از اموال و مملکت‌هایی بود که پس از جنگ‌های صدر اسلام به تصرف مسلمانان درآمد.

وی ادامه داد: در این زمینه، آیاتی از قرآن، از جمله در سوره انفال و حشر نازل شد و تکلیف این اموال را مشخص و بیان کرد که این اموال باید در اختیار پیامبر(ص) قرار داشته باشد و ایشان آن را بین مردم تقسیم کند.

وی افزود: خداوند ولایت در این امور را به پیامبر اکرم(ص) اعطا کردند؛ در واقع، سیستم حکومت اسلامی بر پایة ولایت فقیه بنا شد. پس از پیامبر(ص) نیز امام علی(ع)، فقیه و عادل بودند و باید این ولایت را برعهده گیرند، زیرا حفظ این نظام در حفظ اسلام اصیل، حیاتی بود.

دشتی اظهار داشت: بیت‌المال از نظر اسلام، آب‌ باریکه‌ای است که برای رفع محرومیت به مردم اهدا می‌شود تا کمک‌خرجی در زندگی داشته باشند. به همین دلیل، در صدر اسلام، برخی از افراد که به این مال نیاز نداشتند، برای سود دیگران، از برداشت آن خودداری می‌کردند.

اغنیاء از دریافت یارانه ها به نفع فقرا کناره گیری کنند

پژوهشگر حوزه یادآور شد: درباره یارانه‌هایی که امروزه به مردم اعطا می‌شود نیز باید عنوان کرد که افرادی که از نظر مادی در شرایط خوبی هستند، می‌توانند به سود مردم، از گرفتن این پول صرف‌نظر کنند تا بدین وسیله، افرادی که واجد شرایط هستند، از این مال بهره‌مند شوند.