روايت مهجوريت صنايع دستي يزد/ از قله‌هاي توليد تا در‌ه‌هاي مصرف

به گزارش خبرنگار مهر، صنایع دستی طي سال‌هاي اخير در جهان جايگاه خود را يافته و مشتاقان بسياري دارد و حتی در کشور خودمان نیز که یکی از قطب‌های تولید صنایع دستی است، علاقه مردم به صنايع دستي هر روز بيشتر و بيشتر مي‌شود.

اما اين علاقه و احساس نياز به جاي گرايش به بازار داخلي به سمت صنايع دستي كشورهايي نظير چين و تايلند هدايت شده است.

به همين دليل لزوم توجه به این صنعت در کشور روز به روز بیشتر احساس می‌شود زيرا کشور ما که در زمان‌هايی نه چندان دور تولیدکننده ده‌ها نوع هنر و صنعت دستی ارزشمند بود، امروز بیش از گذشته در حسرت توجه جدی به هنرمندان خود است.

صنایع دستی با اتکا به قابلیت‌های جانشین ناپذیرشان می‌توانند در ایجاد نوعی موازنه اقتصادی و اجتماعی سهیم باشند و ضمن تأمین  برخی نیازهای داخلی، تاثير محسوسی در ایجاد اشتغال و درآمد داشته باشند و دغدغه‌های تأمین سرمایه‌های گزاف ایجاد صنایع دیگر و سرمایه گذاری‌های اشتغالزايی را برطرف كند.

در این گزارش و در گفتگوي خبرنگار مهر با حسین حاتمی، کارشناس صنایع دستی به بررسي جايگاه صنايع دستي به عنوان ميراث گران‌بهاي آبا و اجدادي به مناسبت ميراث فرهنگي پرداخته شده است.

صنایع دستی را باید به عنوان یک هنرصنعت مورد توجه قرار داد

حسين حاتمي اظهار داشت: صنایع دستی با دارا بودن ویژگی‌های هنری و مصرفی به طور توأمان، علاوه بر داشتن جنبه‌های مصرفی و اقتصادی  قوی، برخوردار از بینش، ذوق، اندیشه و فرهنگ تولیدکننده است و به تعبیر ظریف مقام معظم رهبری، «صنایع دستی سفیران فرهنگی هر کشورند» که در مجموع، بر اساس ویژگی‌ها و ابعاد متنوع و متعدد آن می‌توان این گونه تولیدات را یک هنر صنعت نامید.

وي افزود: این صنایع که روزگاری رکن رکین اقتصاد بسته جوامع گذشته و تأمین کننده بيشتر نیازمندی‌های مختلف این جوامع بودند، در قرون هفدهم و هجدهم میلادی به اوج توسعه خود رسید و علاوه بر کشورهای شرقی، تمامی کشورهای اروپایی، روسیه و مستعمرات آمریکا را در بر گرفت.

حاتمي عنوان كرد: انقلاب صنعتی و تأثیر شگرفی که در دنیای آن روز بر جای گذاشت به طور مستقیم و به عنوان نقطه مقابل این صنایع، نقش فعال خود را بازی کرد و در پی تحولات جمعیتی و اقتصادی آن زمان، بتدریج اقتصاد صنعتی اهمیت بالایی یافت و تولیدات انبوه آن ،جای صنایع دستی را در زندگی مردم گرفت.

چرا مصرف کننده شدیم؟

وي يادآور شد: توسعه حمل و نقل و ارتباطات از یک سو ،و تولید انبوه و بیش از احتیاجات داخلی از سوی دیگر، کشورهای اروپایی غربی و آمریکا را که به نوعی مهد انقلاب صنعتی به شمار می روند را متوجه بازارهای ممالک در حال پیشرفت و جهان سوم کرد و در نتیجه، بسیاری از کشورهای آسیایی که خود تولید کننده و حتی صادر کننده برخی محصولات مصرفی بودند، پس از مدتی بر اثر رقابت مصنوعات ماشینی مشابه تولیدات خود، نه تنها بازارهای خارجی خود را از دست دادند، بلکه به صورت وارد کننده محصولات ماشینی در آمدند.

سرنوشت غم انگیز صنایع دستی

سرنوشت غم انگیز صنایع دستی بعد از تحولات صورت گرفته در جهان، چندان هم بدون تغییر نماند و تقریباً بعد از جنگ جهانی دوم و به دلائل متعدد اقتصادی و اجتماعی که مجال بسط و توضیح آن نیست، به عنوان یک عامل اشتغال زا و مؤثر در ایجاد درآمد مورد توجه دولت ها و حکومت ها قرار گرفت که، مهمترین دلیل آن را می توان جایگزینی کار به جای سرمایه در تولید این گونه صنایع دستی دانست که این خصیصه، صنایع دستی در اقتصاد امروز جهان نقشی اساسی دارند

از آن جایی که صنایع دستی داخلی هستند و حدود 80 در صد ارزش سهم آورده آن نظیر نیروی کار، مواد اولیه، ابزار تولید و ... از داخل کشور تأمین می شود، هر گونه افزایش در میزان تولید و فروش آن تأثیر مستقیم در افزایش درآمد ناخالص ملی خواهد داشت.

ایجاد ارزش افزوده قابل توجه و در نتیجه ایجاد شغل در رهگذر آن نیز، مسأله ای است که زمینه ساز توجه هر چه بیشتر به این دسته از فعالیت های اقتصادی شده است.

یکی دیگر از ویژگی های مثبت صنایع دستی ، ارزانی نسبی قیمت آن است که در مقابل متغیر بودن بهای مواد اولیه در بازارهای جهانی ،بیشتر جلوه می کند همچنین، عدم مشابهت و منحصر به فرد بودن تولیدات هر صنعتگر در مقایسه با دیگران، رشد تمایل به خرید اشیاء هنری و رعایت برخی ملاحظات اجتماعی و سیاسی در جوامع پیشرفته، نظیر معافیت های گمرکی نیز از دیگر مزیت هایی است که نمی توان از آن چشم پوشی کرد.

باید تولید صنایع دستی را جدی گرفت

حکایت تولید صنایع دستی و ضرورت بازگشت به آن  البته با نگرشی کارشناسانه، تحول خواه و به روز شده همراه با ارزیابی ذائقه جوامع هدف و طراحی منطبق بر نیاز روز، مسأله ای است که شاید تجویز آن در شهرهایی همچون ابرکوه چندان دور از ذهن هم نباشد، که با نگاهی دقیق تر به وجود پتانسیل ها و توانمندی های میراثی، فرهنگی و انسانی این شهر، ضرورت آن را نیز متوجه شویم.

مسأله دیگری که اشاره به آن در اینجا ضروری است سرمایه گذاری ها و اقدامات انجام گرفته در حوزه بافت ها و بناهای تاریخی و تلاش برای زمینه سازی حضور گردشگران در منطقه و توسعه آن است که صنایع دستی را به عنوان حلقه تکمیل کننده آن مطرح می کند.

ابرکوه سابقه تولید 40 نوع صنایع دستی دارد

حاتمی در مورد راهکارهای توسعه صنایع دستی در شهرهایی مانند ابرکوه اظهار داشت:ارائه سوغات محلی به گردشگران و اساساً تعریف محصولی بومی که قابل حمل به نقاط دیگر باشد و همچون مبلغی، فرهنگ و تاریخ شهر ما را نیز اشاعه دهند، راهکاری است که موجب رونق بخش گردشگری نیز می شود.

خوشبختانه گستره وسیع و تنوع بی نظیر تولیدات صنایع دستی در ابرکوه و به طور کلی، وجود سابقه تولید بیش از 40 نوع صنایع دستی در این منطقه و انطباق این گونه فعالیت های اقتصادی با فرهنگ بومی منطقه، از جمله نقاط روشنی است که امید به تأثیرگذاری این بخش را افزایش می دهد.

بازاریابی نیاز امروز صنایع دستی

 حمایت از هنرمندان صنایع دستی باید جنبه عملی داشته باشد و حمایت های شعاری هیچ گاه و در هیچ عرصه ای حلال مشکلات نبوده است.

بازاریابی برای فروش این محصولات به خصوص در شهرهای کوچک از جمله این حمایت ها است که می تواند با حمایت از هنرمندان اینگونه شهرها برای شرکت در نمایشگاه های برگزار شده در کشور شکل عملی به خود بگیرد.