خبرگزاری مهر؛ گروه جامعه: در پی اغتشاشات اخیر و مداخله کشورهای خارجی در امور داخلی ایران و آسیب به آثار باستانی در ایران از جمله بازار رشت که ثبت ملی است کارن روحانی، حقوقدان بینالمللی و عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد، در گفتگو با خبرنگار مهر ابعاد حقوقی این رویدادها را تحلیل کرد و به مسئله مداخلات خارجی، مسئولیتهای بینالمللی دولتها و جبران خسارات وارد شده به میراث فرهنگی و اموال ثبت شده بینالمللی ایران پرداخت.
اصل عدم مداخله در حقوق بینالملل: حق کشورها برای حفظ حاکمیت
روحانی در ابتدای سخنان خود به اصل عدم مداخله در حقوق بینالملل اشاره کرد و توضیح داد: این اصل از مهمترین اصول حاکم بر روابط بینالمللی است.
وی تاکید کرد: بر اساس منشور سازمان ملل متحد، کشورها منع شدهاند از مداخله در امور داخلی یکدیگر. این اصل در تمامی شرایط، چه زمانی که کشورها روابط دوستانه دارند و چه زمانی که روابط متشنج یا حتی درگیر منازعات مسلحانه هستند، باید رعایت شود.
روحانی افزود: این اصل جزء اصول ضروری روابط بینالمللی است که به موجب آن، کشورها ملزم به احترام به حاکمیت و سرزمین یکدیگر هستند.
وی به صورت خاص به اصل برابری حاکمیتها اشاره کرد که در حقوق بینالملل به شدت مورد تاکید قرار گرفته است.
مسئولیت دولتها در جبران خسارات فرهنگی و میراث جهانی
در ادامه، روحانی به خسارت به اموال فرهنگی و میراث جهانی اشاره کرد و توضیح داد: جبران این نوع خسارتها نیازمند بررسی این است که چه کسی این خسارت را وارد کرده است. اگر خسارت به اموال فرهنگی ناشی از اقدامات دولتها باشد، آن دولت موظف به جبران خسارت است. اینکه یک دولت در قلمرو خود یا خارج از آن به اموال فرهنگی کشور دیگر آسیب وارد کند، منجر به مسئولیت بینالمللی برای آن کشور میشود.
روحانی همچنین تاکید کرد: اگر این خسارات توسط افراد در داخل کشور وارد شود، مسئولیت جبران آن بر عهده خود افراد است، اما در صورتی که اقدام فرد تحت حمایت دولت باشد، دولت نیز مسئولیت دارد.
مسئولیت بینالمللی دولتها و افراد در حقوق بینالملل
روحانی در ادامه درباره مسئولیت بینالمللی دولتها و افراد توضیح داد و به تفکیک مسئولیتها در حقوق بینالملل اشاره کرد و اظهار داشت: این مسئولیت به دو بخش تقسیم میشود: مسئولیت حقوقی و مسئولیت کیفری. مسئولیت حقوقی به دولتها مربوط است و در صورتی که یک کشور اقدامی انجام دهد که منجر به خسارت به کشور دیگر شود، باید این خسارت را جبران کند. مسئولیت کیفری متوجه افراد است که در صورت ارتکاب جرائم بینالمللی، مانند جنایات جنگی یا جنایات علیه بشریت، باید پاسخگو باشند.
روحانی در این زمینه بیان کرد: در حقوق بینالملل، مسئولیت کیفری بیشتر به افراد در سطح بینالمللی میپردازد، در حالی که مسئولیت حقوقی به کشورهای مرتکب خسارت اختصاص دارد.
صلاحیت محاکم بینالمللی برای رسیدگی به اختلافات بین کشورها
در ادامه، روحانی به موضوع صلاحیت محاکم بینالمللی مانند دیوان بینالمللی دادگستری (ICJ) پرداخت و بیان کرد: صلاحیت محاکم بینالمللی برای رسیدگی به دعاوی بینالمللی بستگی به توافقات و معاهدات قبلی میان کشورها دارد. کشورها باید پیش از بروز اختلافات، رضایت خود را برای ارجاع موضوعات به محاکم بینالمللی اعلام کنند. بدون این رضایت یا معاهدات خاص، محاکم بینالمللی نمیتوانند به موضوعات رسیدگی کنند.
وی در ادامه به دو نمونه از پروندههای ایران در دیوان بینالمللی دادگستری اشاره کرد که ایران در آنها موفق به طرح دعوا علیه آمریکا به دلیل حمله به سکوهای نفتی و توقیف داراییها شد. در این موارد، ایران بر اساس معاهده مودت ۱۹۵۵ با آمریکا به دیوان مراجعه کرد و دیوان صلاحیت خود را برای رسیدگی به این دعاوی تایید کرد.
تعهدات بینالمللی و عدم تعلیق آنها در شرایط بحران
در بخش دیگری از صحبتها، روحانی به تعهدات بینالمللی کشورهای مختلف اشاره کرد و بر لزوم رعایت این تعهدات تاکید کرد، حتی در زمان بروز بحرانهای داخلی یا جنگها.
وی بیان داشت: کشورها نمیتوانند به دلیل مشکلات داخلی یا اغتشاشات داخلی از تعهدات بینالمللی خود شانه خالی کنند. این تعهدات همچنان پابرجا هستند و نقض آنها میتواند منجر به مسئولیتهای بینالمللی شود.
روحانی افزود: در بسیاری از موارد، تعهدات بینالمللی بهویژه اصل عدم مداخله یا عدم توسل به زور همچنان باقی میماند و در زمان بحرانها باید از آنها محافظت شود.
وضعیت حقوق بینالملل و چالشهای موجود
در پایان، روحانی به وضعیت کنونی حقوق بینالملل اشاره کرد و بیان داشت: این رشته در حال حاضر در پایینترین سطح رعایت خود قرار دارد.
وی گفت: امروز حقوق بینالملل در وضعیتی است که بسیاری از کشورها از اجرای آن سر باز میزنند. آنچه که در صد سال اخیر برای ایجاد نظم جهانی تلاش شده، هنوز به نتایج مطلوب نرسیده است.
روحانی تاکید کرد: حقوق بینالملل به جای آنکه صلح جهانی را تضمین کند، گاهی به ابزاری برای فشار سیاسی تبدیل شده است و این خود یکی از چالشهای اصلی در عرصه بینالمللی است.
نظر شما