از میدان تا رسانه؛ نقش فناوری نرم رسانه در روایتگری جنگ

خبرگزاری مهر، فاطمه کریمی دردشتی: در جهان معاصر، رسانه نه صرفاً حامل خبر، بلکه کنشگری فعال در ساخت واقعیت جنگ است. آنچه از جنگ مخابره می‌شود، تصویری است که رسانه‌ها می‌سازند؛ تصویری که می‌تواند بیش از گلوله‌ها قدرت تعیین‌کنندگی داشته باشد. بخش مهمی از جنگ‌های نوین در لایه‌های شناختی رخ می‌دهد و هدف در این لایه‌ها، انهدام فیزیکی نیست، بلکه تغییر برداشت‌ها، قضاوت‌ها و انتظارات است. رسانه با الگوریتم‌ها و شخصی‌سازی محتوا، ذهن افراد را به بخشی از میدان نبرد تبدیل می‌کند.

سه لایه فناوری نرم رسانه در جنگ

نقش فناوری نرم رسانه را می توان در سه لایه اصلی دسته‌بندی کرد. لایه اول؛ نظامی-میدانی است که در این لایه، فناوری نرم رسانه نقش اساسی در تغییر برداشت‌ها و واکنش‌های سریع میدان جنگ دارد. رسانه‌ها به عنوان ابزارهای نقطه‌زن در استراتژی‌های نظامی وارد می‌شوند و امکان کنترل سریع بر وضعیت میدانی و عملیات روانی را فراهم می‌آورند.

لایه دوم؛ بحث رسانه‌ای-روایی می باشد. این لایه، روایت‌سازی و مدیریت روایت‌ها را به عهده فناوری‌های نوین می‌سپارد. فناوری نرم رسانه با کنترل روایت‌ها، بر احساسات و نگرش‌های عمومی تأثیر می‌گذارد و می‌تواند روحیه دشمن را تضعیف کند. لایه سوم؛ پساجنگ-حافظه و هویت است. در این لایه، فناوری نرم رسانه نقش حفظ، انتقال و مدیریت حافظه تاریخی و فرهنگی جنگ را بر عهده دارد. روایت‌های پساجنگ و حافظه جمعی در بلندمدت بر سیاست‌ها، فرهنگ و هویت ملی تأثیر می‌گذارند. رسانه نه تنها راوی، بلکه مورخ فعالی است که تاریخی همسو با منطق قدرت می‌نویسد.

چهار مؤلفه کلیدی در مدیریت ادراک و روایت

چهار مؤلفه کلیدی در مدیریت ادراک و روایت مهم هستند. مؤلفه اول "چارچوب‌بندی ذهنی" است؛ یعنی تنظیم روایت‌های تصویری و مفاهیم در قالب رسانه‌های دیجیتال برای تأثیرگذاری بر افکار عمومی. مؤلفه دوم "مدیریت اطلاعات و مقابله با عملیات روانی دشمن" است؛ فناوری نرم با مدیریت صحیح داده‌ها و کنترل جریان اطلاعات، توانایی خنثی‌سازی عملیات روانی را فراهم می‌کند.

مؤلفه سوم "غلبه سرعت بر معنا" است، بدین معنا که سرعت انتقال اطلاعات سبب می‌شود تصمیم‌گیری و واکنش‌ها، بدون توقف و با حداقل امکان تفسیر و تأمل روبه‌رو شود. مؤلفه چهارم "اثر اشباع اطلاعاتی" است. فناوری‌های نرم در جنگ منجر به اشباع اطلاعاتی می‌شوند؛ حجم یکنواخت و فراوان اطلاعات می‌تواند مخاطب را دچار اختلال در فرآیندهای شناختی کند.

سلاحی بی‌صدا با بازتعریف قدرت

فناوری نرم رسانه به‌مثابه سلاحی بی‌صدا اما عمیقاً مؤثر، توان تغییر میدان نبرد از عرصه فیزیکی به فضای ذهن و ادراک عمومی را دارد. این فناوری با بازتعریف قدرت از تسلط سخت به نفوذ شناختی، مرز میان تبلیغ، اطلاعات و عملیات روانی را محو کرده و آینده منازعات را به میدان رقابت در تولید معنا و تسخیر ذهن‌ها تبدیل نموده است.

* دانشجوی دکتری سیاست‌گذاری فرهنگی دانشگاه امام صادق (ع) و دبیر علمی اندیشکده فناوری نرم