به گزارش خبرنگار مهر، میدانیم که خیام بیش از اینکه شاعر باشد ریاضیدان، منجم و فیلسوف و در یک کلام دانشمندی سختکوش بوده است؛ اما چرا او را نه فقط در ایران بلکه در سراسر جهان، بیش از همه چیز با رباعیاتش میشناسیم؟
کتاب «فیلسوف تودار و رباعیات بودار؛ پذیرش جهانی رباعیات حکیم عمر خیام» مجموعهای از مقالات پژوهشی درباره چگونگی استقبال، ترجمه و بازخوانی رباعیات عمر خیام در کشورهای مختلف جهان است. این اثر با گردآوری علیاصغر سیدغراب و ترجمه مصطفی حسینی منتشر شده و تمرکز اصلی آن بر بررسی جایگاه جهانی خیام و روند شکلگیری شهرت بینالمللی او قرار دارد.
این کتاب بیش از آنکه به شرح زندگی خیام یا تحلیل صرف رباعیات فارسی او بپردازد، به مسئله «پذیرش جهانی» آثار وی توجه دارد. نویسندگان مقالات تلاش کردهاند نشان دهند که رباعیات خیام چگونه از مرزهای ایران فراتر رفته و در فرهنگها و زبانهای مختلف، معانی و خوانشهای تازهای پیدا کردهاند. در واقع، محور اصلی کتاب بررسی این موضوع است که خیام چگونه به چهرهای جهانی در ادبیات و اندیشه تبدیل شد.
کتاب از مقدمه و چند فصل موضوعی تشکیل شده است که هر یک به بررسی جایگاه خیام در یک حوزه فرهنگی یا جغرافیایی اختصاص دارد. فصلهای اصلی عبارتاند از: خیام در ایران؛ خیام در جهان عرب و ترکیه؛ خیام در هلند؛ خیام در روسیه و گرجستان؛ خیام در انگلستان عصر ویکتوریا؛ خیام در هندوستان؛ پایگاه اطلاعاتی بینالمللی خیام. این ساختار نشان میدهد که اثر حاضر بیشتر رویکردی تطبیقی و دریافتشناسانه دارد و به دنبال تحلیل مسیر انتقال و بازتفسیر رباعیات خیام در جهان است.
استدلال اصلی کتاب این است که شهرت جهانی خیام تنها ناشی از ارزش ادبی رباعیات او نیست، بلکه نتیجه فرایندی تاریخی از ترجمه، اقتباس و بازخوانی فرهنگی است. نویسندگان مقالات توضیح میدهند که هر جامعهای خیام را متناسب با زمینههای فکری و فرهنگی خود تفسیر کرده و به همین دلیل، تصویر خیام در جهان یکدست و ثابت نیست.
خیام بر چه کسانی تاثیر گذاشته است؟
در بخشهای مختلف کتاب، تأثیر خیام بر شاعران، نویسندگان، متفکران، هنرمندان و حتی موسیقی در کشورهای گوناگون بررسی میشود. همچنین به نقش ترجمهها، بهویژه ترجمه مشهور ادوارد فیتزجرالد، در گسترش آوازه خیام در اروپا و آمریکا توجه ویژهای شده است. کتاب نشان میدهد که بسیاری از مخاطبان غربی، خیام را بیش از آنکه بهعنوان دانشمند و ریاضیدان بشناسند، بهعنوان شاعری فیلسوف و اندیشمند میشناسند.
کتاب «فیلسوف تودار و رباعیات بودار؛ پذیرش جهانی رباعیات حکیم عمر خیام» تصویری روشن از «تاریخ دریافت» خیام در جهان ارائه میدهد؛ یعنی نشان میدهد فرهنگهای مختلف چگونه آثار او را فهمیده، تفسیر کرده و گاه بازآفرینی کردهاند. از این رو، کتاب منبعی ارزشمند برای پژوهش در حوزههای ادبیات تطبیقی، تاریخ ترجمه و مطالعات مربوط به جهانیشدن ادبیات فارسی به شمار میآید.
این پژوهش همچنین به مسئله اصالت رباعیات خیام اشاره میکند و یادآور میشود که بسیاری از رباعیات مشهور منسوب به او هستند و شمار رباعیات اصیل خیام محدودتر از تصور رایج است. در نتیجه، کتاب بهطور ضمنی این پرسش را نیز مطرح میکند که چرا خیام در جهان بیشتر با رباعیاتش شناخته شده تا با آثار علمی و فلسفیاش.
کتاب «فیلسوف تودار و رباعیات بودار» تلاشی پژوهشی برای بررسی مسیر جهانیشدن خیام و رباعیات اوست. این اثر نشان میدهد که شهرت بینالمللی خیام نه فقط بر پایه متن فارسی رباعیات، بلکه بر اساس ترجمهها، تفسیرها و بازخوانیهای فرهنگی در نقاط مختلف جهان شکل گرفته است. از همین رو، کتاب را میتوان پژوهشی مهم در شناخت جایگاه جهانی ادبیات فارسی و چگونگی شکلگیری شهرت ادبی در جهان دانست.
«فیلسوف تودار و رباعیات بودار؛ پذیرش جهانی رباعیات حکیم عمر خیام» با گردآوری علیاصغر سیدغراب و ترجمه مصطفی حسینی، در 315 صفحه توسط نشر هرمس منتشر شده است.
نظر شما