خبرگزاری مهر، گروه استانها- بهنام بهتری نژاد: پیام رهبر معظم انقلاب اسلامی به مناسبت روز بزرگداشت حکیم ابوالقاسم فردوسی، تنها یک پیام مناسبتی برای پاسداشت زبان فارسی نبود؛ بلکه میتوان آن را منشوری فرهنگی برای تبیین نسبت «هویت ایرانی ـ اسلامی» با زبان، هنر، ادبیات و روایت مقاومت دانست.
پیامی که در آن، زبان فارسی نه صرفاً ابزار سخن گفتن، بلکه «رشته اتصال اندیشه» و «مرز هویتی ایرانیان» معرفی شد و از اهالی فرهنگ و هنر خواسته شد همچون فردوسی، روایتگر حماسه ملت ایران در بزنگاههای تاریخی باشند.
این پیام مهم در شرایطی صادر شد که نبردهای فرهنگی و رسانهای بیش از هر زمان دیگری به میدان تقابل ملتها تبدیل شده و هویت جوامع، نه فقط در میدان نظامی، بلکه در عرصه زبان، سبک زندگی، هنر و روایت تاریخی مورد هدف قرار گرفته است.
در چنین فضایی، تأکید بر شاهنامه، مفاهیم حماسی و نقش هنرمندان در ماندگار کردن «خیزش عظیم ملت» معنایی فراتر از یک توصیه فرهنگی پیدا میکند؛ توصیهای که میتواند نقشه راهی برای فعالان فرهنگی، نویسندگان، شاعران، فیلمسازان و اصحاب رسانه باشد.
در این میان، استان فارس جایگاهی ویژه و تعیینکننده دارد؛ سرزمینی که نام آن با زبان و ادب فارسی گره خورده و قرنهاست به عنوان یکی از مهمترین خاستگاههای تمدن ایرانی شناخته میشود. از شیرازِ حافظ و سعدی تا محافل ادبی، انجمنهای فرهنگی، هنر آئینی، شاهنامهخوانیهای محلی و ظرفیت گسترده هنرمندان جوان، فارس همچنان یکی از اصلیترین سنگرهای حفظ هویت فرهنگی ایران به شمار میرود.
شاهنامه سند هویت غنی ایرانیان است
سعید حسامپور رئیس دانشکده ادبیات دانشگاه شیراز در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به جایگاه زبان فارسی در هویت تاریخی ایرانیان گفت: زبان فارسی بخش مهمی از هویت ما ایرانیان را از گذشتههای دور ساخته و همچنان خواهد ساخت، بنابراین هر اقدامی برای حفظ و تقویت این زبان باید با تدبیر، هوشمندی و شناخت دقیق نیازهای نسل جدید همراه باشد.
وی با انتقاد از برخی سیاستگذاریهای فرهنگی در سالهای گذشته افزود: متأسفانه در حوزه کودک و نوجوان آثار فاخر و جذاب به اندازه کافی تولید نشده و همین مسئله باعث شده بخش زیادی از کودکان و نوجوانان به سمت آثار ترجمهای، انیمیشنها و تولیدات غیرایرانی گرایش پیدا کنند؛ موضوعی که بهتدریج توجه آنها را از زبان فارسی دور میکند.
رئیس دانشکده ادبیات دانشگاه شیراز افزود: امروز یادگیری زبان انگلیسی برای برخی کودکان به یک امتیاز و کلاس اجتماعی تبدیل شده، در حالی که همان حساسیت و دغدغه درباره تسلط بر زبان فارسی وجود ندارد و این ضعف بعدها حتی در نگارش دانشجویان نیز قابل مشاهده است.
حسامپور با تأکید بر ضرورت آموزش اصولی زبان فارسی از سنین کودکی اظهار کرد: باید بدون افراط و تفریط، هم زبان فارسی و هم اسطورههای ایرانی را به شکل درست و واقعپذیر به نسل جدید معرفی کنیم؛ چرا که کودکان و نوجوانان امروز نیازمند الگوهایی بومی در برابر الگوهای وارداتی غربی هستند.
شاهنامه فردوسی آمیزهای از فرهنگ ایرانی و اسلامی
این استاد ادبیات دانشگاه شیراز همچنین نسبت به تولید شتابزده برخی آثار فرهنگی هشدار داد و گفت: گاهی بدون کار کارشناسی و تخصصی، آثاری تولید و بهصورت گسترده توزیع میشود که نه تنها جاذبهای برای نسل جدید ایجاد نمیکند، بلکه نتیجه معکوس دارد و موجب فاصله گرفتن مخاطب میشود.
وی اضافه کرد: ما به جای «آمارسازی فرهنگی» باید به سمت تولید آثار قدرتمند و باکیفیت حرکت کنیم؛ آثاری که نه تنها برای مخاطب ایرانی جذاب باشند، بلکه بتوانند از طریق ترجمه به زبانهای دیگر، فرهنگ و هویت ایرانی را به جهان معرفی کنند.
حسامپور در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به استفاده گسترده از نامهای غیر فارسی در سطح شهرها، برندها و تابلوهای تجاری بیان کرد: توجه به زبان فارسی نباید محدود به رسانههای رسمی باشد؛ بلکه در نامگذاری مغازهها، شرکتها و تبلیغات شهری نیز باید به شکل جدیتری به هویت زبانی توجه شود، چرا که این موارد بهصورت ناخودآگاه فرهنگسازی میکنند.
وی با تأکید بر اینکه هویت ایرانی آمیزهای از فرهنگ ایرانی و اسلامی است، خاطرنشان کرد: جامعه ایرانی یک جامعه رنگارنگ با قومیتها، سلیقهها و باورهای متنوع است و اگر بخشی از جامعه احساس حذفشدگی کند، در درازمدت این مسئله به هویت ملی و حتی به روند حفظ زبان فارسی آسیب خواهد زد.
رئیس دانشکده ادبیات دانشگاه شیراز تصریح کرد: دستگاههای تصمیمگیر باید با نگاهی متعادل و به دور از رفتارهای اختلافبرانگیز عمل کنند تا جامعه بتواند تصویری متوازن از عقلانیت، معنویت و خرد ایرانی را به جهان ارائه دهد؛ مسئلهای که در نهایت به پویایی، اعتلا و بالندگی بیشتر فرهنگ ایرانی منجر خواهد شد.
شاهنامه آیینهای تمامنما از تاریخ، فرهنگ، آداب ایران است
محمود رضایی دشت ارژنه استاد ادبیات دانشگاه شیراز نیز در گفتگو با خبرنگار مهر با بیان اینکه در تار و پود ابیات شاهنامه آموزههای اخلاقی، انسانی، ملی و دینی درهم تنیده شده است، افزود: هر ایرانی که بخواهد تصویری روشن از گذشته پرافتخار این سرزمین و ریشههای هویتی خود پیدا کند، هیچ اثری به اندازه شاهنامه فردوسی راهگشا و اثرگذار نیست.
وی با تأکید بر پیوند عمیق میان فرهنگ ایرانی و آموزههای دینی در شاهنامه ادامه داد: فردوسی توانسته است ادبیات پیش از اسلام را با ادبیات پس از اسلام و همچنین ارزشهای ملی را با مفاهیم دینی و اخلاقی به زیبایی پیوند بزند و همین مسئله باعث شده شاهنامه به اثری فراتر از یک متن ادبی تبدیل شود.
رضایی دشت ارژنه با رد این نگاه که شاهنامه صرفاً متعلق به گذشته است، اظهار کرد: شاهنامه کتاب همه زمانهاست و روح حماسه و غیرت ایرانی در همه دورهها جاری است؛ بنابراین هر زمان که دشمنی چشم طمع به این سرزمین داشته باشد، رستمها، آرشها و دلاورمردان این مرز و بوم دوباره برخواهند خاست و از خاک ایران دفاع خواهند کرد.
عضو هیئت علمی دانشگاه شیراز با اشاره به نمونههایی از روحیه عزتخواهی ایرانیان در شاهنامه گفت: در داستان «تازیانه بهرام»، حتی برده شدن نام یک ایرانی در میان دشمن برای پهلوان ایرانی ننگ شمرده میشود و این نشان میدهد که روح آزادگی، عزت و مقاومت در فرهنگ ایرانی ریشهای عمیق دارد.
وی خاطرنشان کرد: ایرانیان در طول تاریخ هیچگاه خفت و ذلت را نپذیرفتهاند و همانگونه که در روایتهای شاهنامه، دلاوران ایران در برابر تجاوز ایستادگی میکنند، امروز نیز ملت ایران در برابر هرگونه تهدید و طمعورزی دشمنان با قدرت خواهد ایستاد.
رضایی دشت ارژنه در عین حال تأکید کرد: فرهنگ ایرانی همواره در کنار سلحشوری، خردورزی و آیندهنگری را نیز مورد توجه قرار داده و ایرانیان هیچگاه راه گفتوگو، دیپلماسی و مصالحه عزتمندانه را کنار نگذاشتهاند.
وی افزود: ملت ایران در عین پایبندی به منطق و مذاکره، در برابر هرگونه سوءاستفاده و تجاوز نیز با اقتدار واکنش نشان خواهد داد و همانگونه که در سراسر شاهنامه دیده میشود، مشت ایرانیان در برابر دشمن، مشت آهنین خواهد بود.
نظر شما