خبرگزاری مهر، گروه فرهنگ و ادب، زینب آزاد: انتشار محتوای موهن علیه رهبر شهید انقلاب اسلامی، آن هم در یک بستر رسمی و شناختهشده، صرفاً یک خطای محتوایی یا لغزش ساده نیست که بتوان بهسادگی از کنار آن گذشت. مسئله زمانی حساستر میشود که بدانیم این محتوا در اپلیکیشن و سایت کتاب «نوار» منتشر شده؛ سکویی که برخلاف بسیاری از صفحات ناشناس فضای مجازی، دارای هویت حقوقی و مجوز فعالیت است و در فضای رسمی کشور فعالیت میکند.
ماجرا فقط به فایل صوتی یک پادکست محدود نمیشود. در نمایه این اثر نیز تصویری از رهبر شهید انقلاب با عبارت انگلیسی «ELIMINATED» منتشر شده است؛ تصویری که نحوه طراحی، انتخاب واژه و ترکیب آن با چهره رهبر انقلاب، بهوضوح واجد بار توهینآمیز و تحقیرکننده است. بنابراین با یک محتوای اتفاقی و بیاهمیت مواجه نیستیم؛ بلکه با محتوایی روبهرو هستیم که برای انتشار آن، دستکم یک صفحه، یک تصویر، یک عنوان و توضیحاتی در نظر گرفته شده است.
اینجا پرسش اصلی شکل میگیرد: این محتوا چگونه از فرایند بررسی و انتشار یک پلتفرم رسمی عبور کرده است؟
اگر مدیران و مسئولان محتوایی این مجموعه از انتشار چنین تصویری بیاطلاع بودهاند، ضعف نظارت و سازوکار کنترل محتوا نیازمند توضیح است. اگر هم از آن اطلاع داشتهاند و انتشارش را بلامانع دانستهاند، مسئله از جنس دیگری است و باید درباره معیارهای محتوایی حاکم بر این پلتفرم پاسخ داده شود.
نمیتوان از مزایای فعالیت رسمی بهره برد، خود را در قامت یک سکوی فرهنگی و رسانهای به مخاطب عرضه کرد، از مجوز و اعتبار حقوقی برخوردار بود و در عین حال، هنگام انتشار محتوای مسئلهدار، مسئولیت آن را صرفاً متوجه تولیدکننده محتوا دانست. پلتفرم، صرفاً یک لوله انتقال محتوا نیست؛ میزبانی محتوا نیز مسئولیت ایجاد میکند.
بهویژه آنکه این اتفاق در بستری با مخاطبان گسترده رخ داده و محتوای مورد اشاره در صفحهای قرار گرفته که عنوان و کارکرد آن، معرفی یک اثر فرهنگی است. مخاطبی که برای شنیدن یا شناخت یک کتاب یا پادکست وارد چنین سکویی میشود، طبیعتاً انتظار دارد حداقلی از نظارت و استانداردهای حرفهای بر محتوای عرضهشده وجود داشته باشد.
از این منظر، پرسش درباره «نوار» فقط این نیست که چه کسی این تصویر را ساخته است؟ پرسش مهمتر این است که چه کسی اجازه داده این تصویر در یک سکوی رسمی باقی بماند و در معرض دید کاربران قرار گیرد؟
مسئله را نمیتوان با مفاهیمی مانند «آزادی بیان» یا «تفاوت دیدگاه سیاسی» نیز بهسادگی مختومه کرد. نقد یک شخصیت سیاسی با استفاده از ادبیات و تصویری که جنبه توهینآمیز دارد، دو مقوله متفاوتاند. یک پلتفرم رسمی، بهخصوص در حوزه کتاب و محتوای فرهنگی، نمیتواند نسبت به مرزهای میان نقد، تخریب و هتک حرمت بیتفاوت باشد.
از سوی دیگر، وجود پروانه فعالیت رسمی، نماد اعتماد الکترونیکی، دفتر و هویت حقوقی مشخص و اپلیکیشن قابل دسترس برای عموم اتفاقاً ضرورت پاسخگویی را بیشتر میکند، نه کمتر. وقتی یک مجموعه در چارچوب رسمی کشور فعالیت میکند، انتظار از آن نیز روشن است: رعایت قانون، استانداردهای حرفهای و مسئولیتپذیری در قبال محتوایی که در اختیار کاربران قرار میدهد.
اکنون انتظار طبیعی این است که مسئولان مربوطه درباره این اتفاق توضیح روشنی ارائه کنند: این محتوا چه زمانی و توسط چه کسی بارگذاری شده است؟ فرایند تأیید آن چگونه بوده؟ آیا پس از انتشار، کسی متوجه محتوای موهن شده است؟ و در نهایت، چه برخوردی با مسئولان انتشار آن صورت خواهد گرفت؟
مسئله را نباید کوچک کرد. اگر چنین اتفاقی در یک سکوی رسمی بدون پاسخ و پیگیری بماند، این پیام را منتقل میکند که میان «رسمی بودن» یک پلتفرم و «مسئولیتپذیری» آن فاصلهای جدی وجود دارد.
مجوز رسمی باید همراه با مسئولیت رسمی باشد. اگر یک مجموعه برای فعالیت خود از اعتبار و چارچوب قانونی کشور بهره میبرد، در برابر محتوایی که در بستر آن منتشر میشود نیز باید پاسخگو باشد.
کاور یک پادکست، چیزی نیست که بهطور تصادفی در صفحه ظاهر شود. برای یک اثر، تصویر انتخاب میشود؛ تصویر به صفحه آن اثر متصل میشود و همان تصویر به مخاطبی که برای شنیدن محتوا وارد پلتفرم شده، نمایش داده میشود. بنابراین وقتی تصویر حاوی ادبیاتی توهینآمیز علیه رهبر شهید انقلاب اسلامی است، نمیتوان مسئله را با این جمله که «این فقط یک کاور است» تمام کرد.
اگر محتوای یک کتاب یا پادکست قرار است در یک سکوی فرهنگی عرضه شود، آیا نباید دستکم ابتداییترین نظارت بر عنوان، توضیحات و تصویر آن وجود داشته باشد؟ اگر پاسخ مثبت است، پس این تصویر چگونه منتشر شده؟ اگر پاسخ منفی است، پس کاربر دقیقاً با چه اطمینانی باید به یک سکوی رسمی عرضه محتوای فرهنگی اعتماد کند؟
مسئله اینجا اختلاف سلیقه سیاسی نیست. کسی ادعا نمیکند که همه باید یکسان فکر کنند یا نقد شخصیتهای سیاسی ممنوع است. نقد با توهین فرق دارد. مخالفت سیاسی با استفاده از یک تصویر تحقیرآمیز نیز دو موضوع متفاوتاند. نمیتوان هر چیزی را زیر عنوان «آزادی بیان» گذاشت و مسئولیت انتشارش را از دوش پلتفرمی که آن را میزبانی و عرضه کرده، برداشت.
از آن مهمتر، این تصویر در یک پلتفرم فرهنگی به مخاطب ارائه شده است؛ پلتفرمی که خودش بر قانونی بودن فعالیت و عرضه محتوای صوتی تأکید دارد.
نمیشود یک مجموعه زمانی که صحبت از اعتبار، مخاطب، بازار و فعالیت رسمی است، خودش را یک پلتفرم حرفهای معرفی کند، اما وقتی محتوایی مسئلهدار از همان بستر منتشر میشود، ناگهان همهچیز را به تولیدکننده محتوا حواله دهد.
اگر قرار است هر تولیدکنندهای هر تصویری را روی پادکست خود بگذارد و پلتفرم هیچ مسئولیتی در قبال آن نداشته باشد، پس فرق میان یک پلتفرم فرهنگی و یک فضای کاملاً رهاشده چیست؟
اینجا اتفاقاً بحث فقط رهبر شهید انقلاب اسلامی هم نیست. مسئله بزرگتر، استاندارد دوگانه در قبال محتوایی است که در بسترهای رسمی کشور عرضه میشود.
چطور ممکن است برای حقوق مؤلف و ناشر، استاندارد و سازوکار وجود داشته باشد، اما برای محتوای توهینآمیزی که در همان پلتفرم و در معرض دید عموم قرار میگیرد، مسئولیتی تعریف نشده باشد؟ خود «نوار» نیز در معرفی رسمی اپلیکیشنش بر حفظ حقوق مؤلفان، مترجمان و ناشران تأکید کرده است.
نظر شما