خبرگزاری مهر، گروه استانها: فعالیت مجموعههای جهادی در سالهای اخیر از اجرای برنامههای محرومیتزدایی و فرهنگی فراتر رفته و در برخی بحرانها به بخشی از ظرفیت امدادی و اجتماعی شهر تبدیل شده است. در منطقه ۲ تهران نیز گروههای جهادی علاوه بر فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی، در حوزه عمران، حمایت از خانوادههای نیازمند، امدادرسانی و بازسازی واحدهای آسیبدیده جنگ تحمیلی سوم فعال بودهاند.
مرتضی شیخاحمدی، رابط جهادی شهرداری منطقه ۲ تهران، در گفتوگویی تفصیلی از ساختار این مجموعه، فعالیتهای آن در جریان جنگ اخیر و تجربه همکاری با شهرداری سخن گفت و در بخش دیگری از این گفتوگو، از ضرورت تغییر نگاه دستگاههای دولتی به گروههای مردمی و فراهم کردن زمینه نقشآفرینی آنها در تصمیمسازی و حکمرانی گفت، مشروح این گفتگو در ادامه می آید:
* مجموعه جهادی منطقه ۲ در چه حوزههایی فعالیت میکند؟
فعالیت مجموعه ما در دو محور اصلی فرهنگی ـ اجتماعی و عمران و آبادانی دنبال میشود. در سالهای اخیر نیز تعداد قابل توجهی از نیروهای جدید به مجموعه اضافه شدهاند و امروز دو تیم بزرگ در حوزههای مختلف مشغول فعالیت هستند.
در بخش ستادی، واحد مالی مسئول تأمین منابع، ارتباط با خیرین و تأمین هزینههای برنامههاست و حدود ۱۰ نفر در این بخش فعالیت میکنند. واحد منابع انسانی نیز مسئول جذب و سازماندهی نیروها، فراخوانها و اعزام نیروها به عملیاتهای مختلف است.
* نیروهای جوان و نوجوان چگونه در این ساختار مشارکت میکنند؟
یکی از بخشهای مهم مجموعه، واحد «آیندهسازان» است که در دو بخش خواهران و برادران فعالیت دارد. هدف این بخش، آموزش و نقشآفرینی نسل نوجوان و نونهال است.
در این بخش، علاوه بر آموزش مهارتهای نرم و توسعه فردی، مهارتهای عملی و فنی نیز آموزش داده میشود. برنامهها بر اساس استعدادسنجی افراد طراحی میشود تا هر فرد متناسب با تواناییهای خود مسیر رشد را طی کند.
* فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی مجموعه چگونه دنبال میشود؟
واحد رویدادها و آیینها مسئول طراحی و اجرای برنامههای فرهنگی و اجتماعی است. مناسبتهایی مانند نیمه شعبان، اربعین، فاطمیه و میلاد امام رضا(ع) بخشی از برنامههای این مجموعه هستند.
در کنار برنامههای مناسبتی، فعالیتهای خیابانی و اجتماعی نیز طراحی و اجرا میشود و اعضای این کارگروه مسئول هماهنگی و اجرای آنها هستند.
* آیا مجموعه در حوزه پژوهش و سیاستگذاری اجتماعی نیز فعالیت دارد؟
در حال راهاندازی بخشی تحت عنوان اندیشکده هستیم که جلسات آن آغاز شده است. تمرکز این بخش بر تحقیق و پژوهش درباره «حلقههای میانی»، پژوهش میدانی و طراحی عملیات اجتماعی است.
این بخش را میتوان واحد تحقیق و توسعه مجموعه دانست؛ یعنی تلاش میکنیم علاوه بر اجرای عملیات، درباره شیوه اثرگذاری گروههای مردمی و نقش آنها در جامعه نیز مطالعه و برنامهریزی کنیم.
* فعالیتهای حمایتی و خیریهای شما چه سابقهای دارد؟
خیریه مجموعه از حدود سال ۱۳۹۶ در منطقه فعال است و اکنون نزدیک به ۲۰۰ نفر تحت پوشش دارد. رسیدگی به مسائل خانوادههای محروم و نیازمند منطقه، بخش اصلی فعالیت این مجموعه است.
در کنار آن، گروه عمران و آبادانی نیز پروژههای عمرانی و خدماتی را دنبال میکند و در زمان بحران اخیر نیز این ظرفیت به شکل گستردهتری به کار گرفته شد.
*در جریان جنگ تحمیلی اخیر چه اقداماتی انجام دادید؟
در جریان جنگ تحمیلی اخیر، گروههای جهادی در حدود ۴۰۰ واحد مسکونی حضور پیدا کردند و اقداماتی مانند نظافت، جمعآوری آوار و نصب کاور را انجام دادند. در مرحله بعد، تعمیرات جزئی از جمله تعویض شیشه، در و پنجره نیز دنبال شد.
در حدود ۶۰ واحد نیز اقدامات گستردهتر از جمله تعمیرات و نقاشی انجام شد. نیروهای امدادی مجموعه نیز پیش از این دوره، آموزشهای لازم را در هلالاحمر و سایر دستگاههای مرتبط دیده بودند و در نقاط مختلف محل اصابت حضور پیدا کردند.
در کنار نیروهای عملیاتی، روانشناس و پزشک نیز برای ارائه خدمات مورد نیاز در صحنه حضور داشتند.
* همکاری دستگاههای مسئول در این دوره چگونه بود؟
در جریان جنگ، همکاری ما با شهرداری تهران بسیار نزدیک بود و میتوان گفت در منطقه، نیروهای جهادی و شهرداری تقریباً شانهبهشانه یکدیگر فعالیت میکردند.
در منطقه ۲، نیروهای شهرداری واقعاً با روحیه جهادی وارد میدان شدند. حتی در برخی حوادث، نیروهای شهرداری زودتر از ما در محل حاضر میشدند.
برای نمونه، در یکی از حوادث که حدود ساعت دو یا سه بامداد رخ داد، من خودم را به محل رساندم و یکی از نخستین افرادی که در صحنه دیدم، معاون خدمات شهری منطقه بود.
بعد از آن نیز شهردار ناحیه در محل حاضر شد. این حضور نشان میداد که بخشی از بدنه مدیریت شهری در شرایط بحران، صرفاً از جایگاه اداری خود عمل نمیکند و در میدان حضور واقعی دارد.
* اگر بخواهید یک مطالبه مشخص از دولت داشته باشید، چه میگویید؟
به نظرم نباید صرفاً به این فکر کنیم که در گذشته چه اتفاقی افتاده و کدام دستگاه چه کاری را انجام نداده است. مسئله مهمتر این است که از این تجربه برای آینده چه استفادهای کنیم.
امروز درباره مسجدمحوری، جامعهمحوری و «حلقههای میانی» زیاد صحبت میشود. اما به اعتقاد من، زمان آن رسیده که رویکرد حکمرانی به سمت مردمیتر شدن حرکت کند.
مردم در جنگ اخیر وارد میدان شدند و توانایی خود را هم نشان دادند، اما بسیاری از سازمانها و نهادها هنوز برای این سطح از مشارکت مردمی آماده نیستند.
* منظورتان از مردمیتر شدن حکمرانی چیست؟
گروههای مردمی نباید صرفاً به عنوان بازوی اجرایی دستگاهها دیده شوند. اینکه یک نهاد رسمی از ظرفیت یک گروه جهادی برای اجرای پروژه استفاده کند، اقدام مثبتی است، اما کافی نیست.
اگر قرار است مفهوم «حلقههای میانی» به معنای واقعی خود تحقق پیدا کند، این گروهها باید در فرآیند تصمیمسازی نیز نقش داشته باشند؛ چراکه این مجموعهها هم ارتباط مستقیم با مردم دارند و هم در بزنگاههای مختلف توانایی خود را اثبات کردهاند.
* این نقش چگونه میتواند عملیاتی شود؟
یکی از راهها میتواند ایجاد جایگاههای مشورتی برای گروههای مردمی باشد؛ به این معنا که این مجموعهها در کنار نهادهای تصمیمگیر حضور داشته باشند و بتوانند مسائل جامعه را از نزدیک منتقل کنند.
حلقههای میانی میتوانند بخشی از فاصله میان جامعه و ساختار رسمی را کاهش دهند و زمینه انتقال مطالبات و ظرفیتهای مردم به سطوح تصمیمگیری را فراهم کنند.
* آیا تبدیل گروههای مردمی به نیروهای اجرایی ممکن است آسیبزا باشد؟
بله، این یکی از آسیبهایی است که باید جدی گرفته شود. اینکه گروههای مردمی صرفاً به گروههای عملیاتی تبدیل شوند، از یک جهت مفید است، اما اگر تمام نقش آنها به اجرای پروژه محدود شود، فرصت رشد فکری، اجتماعی و ارتقای جایگاه آنها از بین میرود.
گروههایی که قرار است در آینده نقش حلقه میانی را ایفا کنند، باید علاوه بر توان عملیاتی، از ظرفیت فکری و اجتماعی نیز برخوردار باشند.
روایت فعالیتهای جهادی در منطقه ۲ تهران، از یک سو تصویری از حضور نیروهای داوطلب در حوزههای فرهنگی، محرومیتزدایی، عمران و امدادرسانی ارائه میکند و از سوی دیگر، بحث قدیمیتر درباره نسبت میان گروههای مردمی و ساختار رسمی را دوباره مطرح میکند.
شیخاحمدی معتقد است تجربه حضور نیروهای جهادی در جنگ تحمیلی اخیر نشان داد که ظرفیت اجتماعی برای مشارکت وجود دارد، اما گام بعدی باید فراتر از استفاده اجرایی از این نیروها باشد؛ یعنی برای گروههای مردمی جایگاهی در فرآیند مشورت و تصمیمسازی تعریف شود تا «مردمی شدن حکمرانی» از سطح شعار به یک سازوکار عملی تبدیل شود.
نظر شما