رضا فضلی در گفتوگو با خبرنگار مهر به مناسبت هفته دفاع مقدس، با اشاره به شکلگیری ادبیات دفاع مقدس پس از جنگ تحمیلی اظهار کرد: ادبیات دفاع مقدس عنوانی تقریباً جدید است که پس از دفاع مقدس به عناوین ادبی و تاریخ ادبیات ما اضافه شد و به روایت ارزشها، مجاهدتها و آنچه ملت ایران و قهرمانان آن برای حفظ حقیقت و آزادی حقیقی انجام دادند، میپردازد.
وی افزود: لازم بود این مجاهدتها ثبت و ضبط شود و برای آیندگان باقی بماند و در همین مسیر، کتابهای بسیاری نوشته و داستانهای زیادی روایت شده است، اما هنوز در آغاز راه هستیم و فضای زیادی برای کار و خلق اثر وجود دارد.
این نویسنده ادامه داد: هنوز حرفهای نگفته و روایتهای بسیاری وجود دارد که انشاءالله نسلهای جدید و آینده بتوانند آنها را با قدرت روایت کنند و این آثار در غنای ادبیات فارسی و حتی ادبیات منطقه مؤثر باشد.
عبور ادبیات دفاع مقدس از تاریخ شفاهی به ادبیات داستانی
فضلی درباره روند تکامل ادبیات دفاع مقدس و عبور آن از روایت مستقیم خاطرات و وقایع جنگ بیان کرد: برخی آثار، روایتهای مستقیم هستند و البته همین روایتهای مستقیم نیز به واسطه اینکه قهرمانهای آنها در اوج معرفت انسانی قرار داشتند، شیرینی و حلاوت و ظرفیت دراماتیک خود را در دل دارند.
وی تصریح کرد: متفاوت از این است که نویسندهای از این جریان عظیم، برداشت ادبی و تخیلی خود را داشته باشد و به داستانی برسد که صرفاً بیان زندگی یک فرد مشخص نباشد و بتواند در قالب تخیل نیز روایت شود.
این نویسنده حوزه دفاع مقدس با بیان اینکه در زمینه خلق چنین آثاری هنوز راه زیادی در پیش است، گفت: این مسیر با افتوخیزهایی ادامه دارد و به نظر من باید مقداری زمان بگذرد تا ادبیات دفاع مقدس به تکامل خود برسد.
فضلی تأکید کرد: در حوزه روایتگری باید دست راوی و نویسنده را باز بگذاریم و خیلی مقید به روایت دقیق آنچه اتفاق افتاده نباشیم؛ بلکه به نویسنده اجازه بدهیم از این نهضت بزرگ، برداشت ادبی، فلسفی و اخلاقی خودش را داشته باشد.
وی ادامه داد: گاهی درباره شخصیتهایی که کتابی درباره آنها نوشته شده، گفته میشود که داستان دقیقاً آنگونه نبوده است؛ در حالی که قرار نیست ادبیات، تاریخ شفاهی باشد. آنچه امروز تا اندازهای مورد طلب است، بیشتر تاریخ شفاهی است و برای گذار از تاریخ شفاهی به ادبیات، باید مرحلهای طی شود که به نظر من با گذر زمان اتفاق خواهد افتاد.
تولید انبوه کتاب لزوماً به معنای تولید ادبیات باکیفیت نیست
این نویسنده درباره مهمترین خلأهای ادبیات دفاع مقدس نیز اظهار کرد: جریان ادبیات، جریانی آزادمنشانه است و نویسنده باید با آزادی تمام به این حوزه بپردازد. مساعدت و کمک دستگاهها و افراد میتواند مؤثر باشد، اما آفتهایی نیز در این مسیر وجود دارد.
وی با انتقاد از توجه صرف به افزایش تعداد آثار گفت: تولید آثار بیکیفیت و تکثر کتابها به خودی خود اتفاق خوبی نیست؛ زیرا وقتی کتابهای زیادی نوشته میشود، حقیقت آنگونه که باید در میان این آثار رنگ خود را پیدا نمیکند.
فضلی اضافه کرد: گاهی مسئولان تصور میکنند با تولید زیاد کتاب کار بزرگی انجام شده، در حالی که اینگونه نیست. در عرصه تاریخ، گاهی یک یا دو رمان یا نهایتاً چند کتاب میتواند بازتابدهنده یک جریان عظیم حماسی باشد.
وی با اشاره به شاهنامه گفت: شاهنامه جریان حماسی دو هزار و ۵۰۰ سال پیش از خود را روایت کرده است؛ بنابراین این سؤال مطرح است که آیا اگر دهها شاهنامه داشتیم، اتفاق خوبی بود یا نه. به نظر من باید به جای توجه صرف به تعداد آثار، بر کیفیت و عمق روایت تمرکز کرد.
رفتارشناسی نسل دفاع مقدس باید بیشتر مورد توجه قرار گیرد
فضلی مهمترین موضوع مورد نیاز برای خلق آثار ماندگار در حوزه دفاع مقدس را مطالعه عمیق رفتارشناسی نسل آن دوران دانست و گفت: آنچه باید اتفاق بیفتد، مطالعه عمیق در رفتارشناسی نسلی است که در دوره طاغوت به دنیا آمد، تحت تأثیر رسانهها و فرهنگ غربی بزرگ شد، اما خود انتخاب کرد که پشت سر رهبری قرار بگیرد که ندای حق را سر داده بود و پرچم توحید را بالا برده بود.
وی افزود: این نسل، نسل انتخابگر بود و برای نگه داشتن آن پرچم، راضی شد جان پاک خود را هدیه کند و به عالیترین مراتب انسانی برسد.
این نویسنده بیان کرد: به نظر من سیر و سلوک یک انسان تا رسیدن به قرب الهی در دفاع مقدس اتفاق افتاده است و نویسندگان باید این سیر و سلوک فردی رزمندگان را بیشتر مورد توجه قرار دهند و بررسی کنند که چه اتفاقی افتاد که افرادی که در دوره طاغوت رشد کرده بودند، به بالاترین درجات انسانی رسیدند.
ادبیات دفاع مقدس در قزوین ظرفیت بیشتری برای روایت دارد
فضلی در ارزیابی وضعیت آثار تولیدشده در استان قزوین نیز گفت: قزوین نسبت به سایر استانها وضعیت بدی ندارد؛ قهرمانان و روایتهای دفاع مقدس این استان ثبت شده، مصاحبهها انجام شده و کتابهای نسبتاً خوبی نیز تولید شده است.
وی افزود: بعضی از این کتابها در سطح ملی نیز درخشیدهاند و کتاب «خب یادت باشد» یکی از نقاط قوت ادبیات دفاع مقدس قزوین است.
این نویسنده با تأکید بر ظرفیتهای موجود در استان قزوین خاطرنشان کرد: هنوز درباره شخصیتها و قهرمانان قزوینی جای کار وجود دارد و میتوان روی شخصیتها، خانوادهها و ابعاد مختلف زندگی آنها عمیقتر شد.
قهرمانان قزوینی بخشی از حماسه ملی دفاع مقدس هستند
فضلی درباره میزان انعکاس ظرفیتهای دفاع مقدس قزوین در آثار تولیدشده نیز اظهار کرد: ظرفیت قزوین جدای از ظرفیت سایر استانها نیست؛ این جریان مانند رودخانه و دریایی مواج از حماسه و قهرمانی است و نمیتوان آن را صرفاً در جغرافیا محدود کرد.
وی با اشاره به شهید سرلشکر عباس بابایی ادامه داد: شهید بابایی ضمن اینکه قزوینی است، اما نمیتوان ادبیات مربوط به او را از اصفهان، همدان یا مناطق جنوب جدا کرد؛ چراکه در چندین منطقه حضور داشته و اتفاقاتی که برای او رقم خورده، صرفاً مربوط به قزوین نیست و در سراسر کشور رخ داده است.
این نویسنده همچنین با اشاره به مرحوم سیدعلیاکبر ابوترابی گفت: ایشان به عنوان آزاده بزرگ کشور، در ادبیات بسیاری از استانها ردپایی دارد و به همین دلیل نمیتوان این شخصیتها را صرفاً با تفکیک جغرافیایی روایت کرد.
فضلی در پایان خاطرنشان کرد: برای ما بسیار افتخارآمیز است که بخشی از استوانهها و قهرمانان ملی دفاع مقدس، از جمله در میان آزادگان و فرماندهان و در ردههای مختلف، از قزوین بودهاند و درباره این ظرفیتها همچنان میتوان آثار بیشتری تولید کرد.
نظر شما