باور به خدا، درآمدي بر معرفت شناسي ديني

خبرگزاري "مهر" - گروه دين وانديشه : بر آشنايان مباحث فلسفي پوشيده نيست كه امروز معرفت شناسي يا نظريه معرفت ، يكي از شاخه هاي پرطرفدار و جذاب فلسفه است كه نقشي بنيادين در فلسفه معاصر ايفا مي كند . معرفت شناسي شاخه اي از فلسفه است كه به مسائلي همچون ماهيت معرفت و امكان آن، انواع معرفت و اعتبار آنها، شكاكيت، نظريات توجيه، و ... مي پردازد . از آن جا كه در حوزه دين نيز پاي معرفت آدمي به پاره اي حقايق ، از جمله وجود خداوند و اوصاف او، در ميان است ، فيلسوفان دين و متكلمان چاره اي جز به كار گيري ديدگاههاي ويژه معرفت شناختي در اين حوزه ندارند و از اين جاست كه مباحث نويني با عنوان " معرفت شناسي دين " زاده شد .

كتاب " باور به خدا" از پنج فصل تشكيل شده است . عناوين فصول پنجگانه كتاب عبارتند از : پرسشهاي معرفت شناختي؛ براهين وجود خدا؛ تجربه خدا؛ مسئله شر، و نتيجه گيري . در فصل اول پرسشهاي معرفت شناختي  به تفصيل مورد بحث قرار گرفته است كه زمينه اي براي مباحث بعد مهيا مي كند . در فصل دوم با توجه به استدلالها ، به ويژه براهين وجود خدا ، به تلاش هاي انجام گرفته جهت پاسخ به اين پرسشها ، آنگاه كه در برگيرنده باورهاي ديني اند ، پرداخته مي شود . فصل سوم از تلاش ديگري جهت پاسخ به پرسشهاي معرفت شناختي بر اساس تجربه و وحي بحث مي كند . فصل چهارم به ابعاد معرفت شناختي مسئله شر ، كه اغلب به صورت برهاني بر ضد عقايد ديني ويژه اي بسط يافته است مي پردازد . فصل پنجم كتاب نيز مطالب اصلي و مهمترين دستاوردهاي مباحث مطرح شده در فصول چهارگانه كتاب را بيان مي كند .

پرفسور جرج ماوردس ، نويسنده كتاب كه در حال حاضر استادي فلسفه در دانشگاه ميشيگان را بر عهده دارد ، از فيلسوفان دين  خداباوري است كه  كتاب حاضر ، يعني " باور به خدا" ، مهمترين اثر او در حوزه معرفت شناسي ديني است . اين كتاب خواندني، به رغم حجم اندك خود ، حاوي نكته بيني ها و آراي جالبي است .

يكي از مطالب جالب توجه كتاب " باور به خدا" ادعاي نويسنده است مبني بر اين كه برخي از مفاهيم قضيه اي ، از قبيل مفهوم معرفت، مفاهيمي دو بعدي اند ، بدين معنا كه هم از جنبه ذهني و سابجكتيو برخوردارند و حاوي مضموني روان شناختي اند و هم بعد عيني و آبجكتيو دارند و مضموني غير روان شناختي دارند . ادعاي اصلي و مهم ماوردس اين است كه " برهان " نيز به مثابه يك مفهوم قضيه اي ، از چنين خصلتي برخوردار است .  

يكي ديگر از نكات ارزشمند كتاب " باور به خدا" ژرف كاوي ماوردس در خصوص پيوند عميق ميان سه عنصر استدلال ، تجربه و گواهي ( قرينه ) است . به اعتقاد ماوردس ، استنتاج از داده ها و مقدمات، دريافت يك تجربه و ارزيابي قرائن و شواهد ، در حيات انسان عاقل، فعاليتهاي منفرد و جدا از يكديگر نيستند بلكه، در تمام كوششهاي خويش جهت كسب معرفت ، همه اين روشها را به كار مي گيريم .