فراز و نشیب در صحنه سیاسی فلسطین / تشکیل دولت وحدت ملی در هاله ای از ابهام

*تداوم رایزنی ها برای تشکیل دولت وحدت ملی

به گزارش خبرگزاری مهر، جنبش های حماس و فتح به عنوان دو رکن اساسی در صحنه فلسطین از نزدیک به شش ماه پیش درحال رایزنی با یکدیگر برای تشکیل دولت وحدت ملی در فلسطین هستند و سند آشتی ملی برگرفته شده از سند اسیران فلسطینی را به عنوان مبنایی برای توافق درباره این باره قرار داده اند، اما سه ماه پیش این گفتگوها به خاطر بروز برخی اختلاف ها متوقف شد.

در همین راستا، "اسامه حمدان" نماینده حماس در لبنان گفت : همه می دانند که جنبش حماس با تشکیل دولت وحدت ملی موافقت کرد و طراح آن بود، اما گروه ابومازن رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین به دنبال اجرای شرایط رژیم صهیونیستی برای تشکیل این دولت است و این شرایط عبارتند از به رسمیت شناختن رژیم صهیونیستی، توقف مقاومت و به رسمیت شناختن فرایند سازش .

"محمد نزال" عضو دفتر سیاسی جنبش نیز اعلام کرد: ابومازن به حماس اطلاع داده است که دولت آمریکا با سند آشتی ملی موافق نیست و وی همچنین به ما اطلاع داده که اگر سند آشتی ملی شامل اعتراف صریح و آشکار به رژیم صهیونیستی و موافقت با تمام توافقات امضا شده میان سازمان آزادیبخش فلسطین(ساف) و اسرائیل و توقف خشونت به زعم آمریکا نباشد، تشکیل دولت وحدت ملی فلسطین امکان ندارد.

وی ابراز تاسف کرد که فشارهای داخلی و خارجی که ابومازن در معرض آنها قرار دارد، علت عقب نشینی وی از تشکیل دولت وحدت ملی است.

* مخالفت حماس با تشکیل دولت وحدت ملی بر اساس شروط کمیته چهارجانبه

جنبش حماس بار دیگر مخالف خود با شروط یاد شده شامل به رسمیت شناختن اسرائیل و موافقت با تمام توافقنامه های امضاد شده با اسرائیل در گذشته را که شروط کمیته چهارجانبه روند صلح خاورمیانه می باشد، اعلام کرد و گفت که هرگز اسرائیل را به رسمیت نمی شناسد و این شروط را برای تشکیل دولت وحدت ملی نمی پذیرد و همچنان بر تشکیل دولت وحدت ملی براساس سند آشتی ملی فلسطینی تاکید دارد.

در همین راستا، "موسی ابومرزوق" معاون رئیس دفتر سیاسی حماس تاکید کرد که حماس هیچ مانعی در مشارکت در یک دولت ائتلافی نمی بیند به شرط آنکه این دولت براساس سند آشتی ملی باشد و حماس با تشکیل دولتی براساس شروط کمیته چهارجانبه موافقت نخواهد کرد.

* بروز برخی درگیریها و تاکید حماس و فتح بر مواضع خود  

با توقف گفتگوهای جنبش های فتح و حماس درباره تشکیل دولت فلسطین به خاطر اختلاف های یاد شده درگیری هایی بین نیروهای تشکیلات خودگردان فلسطین وفادار به ابومازن و نیروهای اجرایی وزارت کشور دولت فلسطین به ریاست حماس درگرفت و تنش هایی بروز کرد که چند کشته و  زخمی برجای گذاشت.

این درحالی بود که با توقف گفتگوها ابومازن و جنبش فتح زمزمه انتخاب گزینه های دیگری را به جای تشکیل دولت وحدت ملی مطرح کردند و "نبیل عمرو" مشاور اطلاع رسانی رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین اعلام کرد که ابومازن درحال بررسی گزینه های پیش روی خود شامل تشکیل دولتی متشکل از افراد کارشناس و شایسته یا دولت فوق العاده و یا برگزاری انتخابات پیش از موعد است و در زمان مناسب دراین باره تصمیم گیری خواهد کرد.

مشاور ابومازن گزینه تشکیل دولتی متشکل از افراد خبره و شایسته را یکی از گزینه ها برای خروج از بحران کنونی دانست.

اما در مقابل جنبش حماس با اعلام مخالفت خود با برگزاری انتخابات زودهنگام تاکید کرد: قانون اساسی درهیچ شرایطی به  ابومازن حق منحل کردن مجلس را نمی دهد و حتی اگر ابومازن دولت فعلی (کابینه حماس) را منحل کند، نمی تواند بدون موافقت فراکسیون حماس که اکثریت مجلس را در دست دارد، دولت جدید تشکیل دهد.

وی افزود: متاسفانه رویکردهای ابومازن با شروط آمریکا که با انتظارات ملت فلسطین منافات دارد،همسو شده است و حماس به خواست ملت فلسطین و با رای مستقیم مردم به قدرت رسیده است،امکان ندارد که ازحکومت انصراف دهد و هدف ازطرح مسئله برگزاری انتخابات زودهنگام زیر فشار قراردادن مردم فلسطین برای عقب نشینی ازاصول ثابت خویش است.

حماس همچنین تاکید کرد که گفتگوها برای تشکیل دولت وحدت ملی به بن بست نرسیده و بار دیگر خواهان از سرگیری آنها شد.

* سفر رایس به منطقه و مواضع گروههای فلسطینی 

همزمان با این وضعیت بود که "کاندولیزا رایس" وزیر امور خارجه سفر دوره ای خود به منطقه را آغاز کرد و با ابومازن در رام الله دیدار و گفتگو کرد و حمایت خود را از وی ابراز داشت و گفت : حل سیاسی مسئله فلسطین در تشکیل دولتی متعهد به اصول و مبادی کمیته چهارجانبه است و ملت فلسطین نیاز به دولتی دارد که نیاز آنها را برآورده کند.

ابومازن نیز گفت: هر دولت فلسطینی که در آینده روی کار بیاید، باید به توافقنامه های امضا شده بین اسرائیل و تشکیلات خودگردان احترام بگذارد و تاکید کرده ایم که برنامه دولت آینده فلسطین باید متکی به قوانین فلسطینی و موازین عربی و بین المللی باشد و هر دولت فلسطینی باید به طور کامل متعهد به توافقنامه های امضا شده در گذشته از سوی تشکیلات خودگردان و سازمان آزادیبخش فلسطین(ساف) باشد.

جنبش حماس در واکنش به سفر وزیر امور خارجه آمریکا به منطقه تاکید کرد که هدف رایس از طریق دعوت به تقویت جایگاه ریاست تشکیلات خودگردان فلسطین، رویارویی با حماس در تلاش برای سرنگونی دولت منتخب فلسطین است.

این جنبش همچنین هدف از این سفر را کاشتن بذر خرابکاری در اوضاع فلسطین و خدشه به وحدت ملی فلسطینی ها دانست و خاطرنشان کرد که  ابومازن و برخی طرف ها در درون جنبش فتح مسئول فرار از تشکیل دولت وحدت ملی براساس سند آشتی ملی فلسطینی ها و نیز تحمیل کردن شروط جدیدی همسو و هماهنگ با خواسته ها و شروط بین المللی و آمریکایی هستند که غیر قابل قبول است.

حماس افزود که ابومازن و برخی طرف ها در فتح برای افزایش تنش، اختلاف و بحران آفرینی در صحنه فلسطین با هدف به چالش کشیدن دولت منتخب فلسطین و زیر فشار قرار دادن شدید غیر اخلاقی آن و سرنگونی این دولت و جایگزین کردن دولتی همسو با خواسته های خارجی تلاش می کنند.

جنبش جهاد اسلامی فلسطین نیز درباره سفر رایس گفت که وی برای کاشتن بذر فتنه انگیزی بین اعراب و فلسطینی ها از طریق ترویج ایده "جبهه میانه روها" به منطقه آمده است و واشنگتن در راستای منافع خاورمیانه کاری انجام نمی دهد.

* میانجیگری قطر برای حل اختلاف حماس و فتح:

به گزارش مهر، تشدید اختلافات بین فتح و حماس و انسداد سیاسی در فلسطین سبب شد که برخی طرف های منطقه ای از جمله مصر و به ویژه قطر برای کاستن از اختلافات و نزدیک کردن دیدگاههای دوطرف به منظور دستیابی به توافقی درباره تشکیل دولت وحدت ملی وارد عمل شوند و  در همین راستا وزیر امور خارجه قطر طرحی شش ماده ای را ارایه کرد و برای دیدار با مقام های بلندپایه فلسطینی به دمشق و مناطق خودگردان سفر کرد.

اما وی پس از دیدار جداگانه با ابومازن و اسماعیل هنیه نخست وزیر فلسطین گفت که درباره دو موضوع اصلی یعنی به رسمیت شناختن اسرائیل و طرح صلح اعراب همچنان شکاف بین حماس و خواسته های بین المللی به قوت خود باقی مانده است.

طرح صلح اعراب برعادی سازی روابط کشورهای عربی با رژیم صهیونیستی درمقابل عقب نشینی کامل این رژیم از سرزمین های عربی که درسال 1967 به اشغال درآورد و تشکیل دولت فلسطین تاکید دارد، اما نخست وزیر فلسطین با تاکید بر مخالفت حماس با این طرح خاطرنشان کرد که طرح صلح اعراب از پایه و اساس اشکال دارد، زیرا در متن خود به رسمیت شناختن اسرائیل را شامل می شود. این اختلافات باعث شد که طرح قطر به نتیجه ای دست نیابد.

* طرح شخصیت های سیاسی فلسطین برای تشکیل دولت وحدت ملی:

ادامه اختلافات بین حماس و فتح و به نتیجه نرسیدن طرح قطر سبب شد که سیاستمداران و دانشگاهیان و شخصیت های ملی فلسطینی ابتکار عملی را ارایه کنند که براساس آن در صورت نبود توافق درباره تشکیل دولت وحدت ملی، تلاش ها در جهت تشکیل یک دولت انتقالی یک ساله برای اداره اوضاع داخلی متمرکز می شد و همزمان با تشکیل این دولت، فعالیت برای فعال سازی سازمان آزادیبخش فلسطین (ساف) از طریق کمیته تشکیل شده در این باره در سال گذشته در قاهره صورت می گرفت.

جنبش حماس در این باره تاکید کرد تا زمانی که ابتکار تشکیل دولت وحدت ملی با برنامه سیاسی روشن و بر اساس میثاق وفاق ملی مطرح باشد؛ به طرح ابتکارات دیگری در این زمینه نیاز نیست. 

"فوزی برهوم" سخنگوی جنبش حماس درباره اینکه آیا حماس ایده دولت انتقالی موقت به عنوان جایگزین دولت وحدت ملی را رد می کند، گفت :  ما نمی خواهیم با این ابتکارها فقط مخالفت کرده باشیم، بلکه حماس درصدد است اساس را فقط دولت وحدت ملی که همه گروه های فلسطینی آن را پذیرفته اند، قرار دهد و حماس از هرگونه ابتکاری که به نفع ملت فلسطین باشد و این ملت را از بحران خارج کند، استقبال می کند.

سخنگوی حماس بر ضرورت از سرگیری گفتگوها ازنقطه پایان آن تاکید کرد و گفت : باید با جنبش فتح و با ابومازن به توافق دست  پیدا کنیم تا آرزوی ملت درباره تشکیل دولت وحدت ملی برآورده شود، زیرا تشکیل این دولت، خواسته ای ملی و مردمی است.

* از سرگیری گفتگوهای فتح و حماس:

جنبش های حماس و فتح پس از بروز برخی تنش ها درصحنه فلسطین و توافق برای مهار التهاب داخلی از طریق برخی میانجیگری ها، بار دیگر در راستای از سرگیری گفتگوها برای تشکیل دولت وحدت ملی برخاسته از سند آشتی ملی که قادر باشد به محاصره ملت فلسطین پایان دهد، حرکت کردند و  احمد غنیم" عضو شورای انقلابی جنبش فتح تاکید کرد که گفتگو با جنبش حماس برای تشکیل دولت وحدت ملی هنوز پایان نیافته است و کمیته اجرایی فتح همچنان بر ادامه گفتگوها تاکید دارد.

وی اظهارداشت : هر برنامه ای برای تشکیل دولت جدید فلسطین نباید تنها بیان کننده برنامه جنبش حماس یا جنبش فتح باشد، بلکه باید برنامه ای ملی باشد که از طریق آن بتوان به محاصره تحمیلی علیه ملت فسطین پایان داد.

جنبش حماس نیز تاکید کرد که تشکیل دولت وحدت ملی راه برون رفت از محاصره تحمیلی علیه ملت فلسطین است.

گفتگوهای فتح و حماس درباره تشکیل دولت وحدت ملی بار دیگر آغاز شد و مقام های فتح و حماس در اظهار نظرهای خود با ابراز خوشبینی شدید از نتایج گفتگوها اعلام کردند که به دستیابی به توافق نزدیک شده اند و بسیاری از اختلافات برطرف شده است.

در همین راستا، "نبیل شعث" نماینده فراکسیون فتح در مجلس قانونگذاری فلسطین از دستیابی به پیشرفت در رایزنی ها برای تشکیل دولت وحدت ملی خبر داد و گفت که مسئله مهم "برنامه سیاسی این دولت و توانمندی آن در حل مشکلات ملت فلسطین و رفع محاصره ظالمانه علیه آنها " است.

"مصطفی برغوثی" یکی از نمایندگان رئیس فراکسیون مستقل مجلس قانونگذاری فلسطین که مسئولیت میانجیگری بین دو جناح حماس و فتح را برعهده داشت، اعلام کرد: تلاشها درباره توافقات برای تشکیل دولت وحدت ملی فلسطین به مراحل پایانی خود رسیده است.

در همین حال، وزیر امور اسیران و آزادگان دولت خودگردان فلسطین از دستیابی به توافق بین جنبش های فتح و حماس  برای تشکیل دولت وحدت ملی در فلسطین خبر داد و همچنین گفتگویی تلفنی نیز با حضور هنیه بین ابومازن و "خالد مشعل" رئیس دفتر سیاسی جنبش حماس برگزار شد که مشاور ابومازن این گفتگو را خوب و منعکس کننده روحیه خوبی برای تشکیل دولت وحدت ملی جدید در فلسطین دانست.

گفتگوها به جایی رسید که البرغوثی "مصطفی برغوثی" رئیس فراکسیون مستقل مجلس قانونگذاری فلسطین اعلام کرد : گروه های فلسطینی درباره نخست وزیر جدید به توافق رسیدند و اعلام تشکیل دولت فلسطین دوهفته زمان می برد، اما طی روزهای آتی نخست وزیر جدید معرفی می شود.

وی افزود: دولت وحدت ملی، دولتی از نوع جدید است که براساس فلسفه خاصی تشکیل می شود که ملت فلسطین پیش از این آن را تجربه نکرده است و توافقاتی دراین باره حاصل شد که دولت آتی دولتی، مستقل از مواضع احزاب سیاسی باشد و حتی یک مسئول فلسطینی گفت که محمد شبیر رئیس پیشین دانشگاه اسلامی غزه از جمله اسامی مطرح برای تصدی پست نخست وزیری دولت آینده فلسطین است.

سپس نشست بین جنبشهای حماس و فتح با بحث و بررسی جزئیات مربوط به تعداد وزارتخانه ها، تقسیم پست های وزارتی و برنامه دولت در دفتر اسماعیل هنیه نخست وزیر فلسطین در غزه آغاز شد و یک منبع فلسطینی پیش بینی کرد که دولت متشکل از 24 وزیر باشد و گفت : حماس پیشنهاد کرده است که این جنبش هشت پست وزارتی، فتح چهار پست، سایر گروههای فلسطینی هشت پست و افراد مستقل نیز چهار پست دولت را در اختیار داشته باشند.

هنیه نیز در کنفرانس مطبوعاتی خود در شهر غزه تاکید کرد: ما بعد از توافق با ابومازن رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین درباره چارچوب و ساختار کلی دولت آینده فلسطین تمایل فراوانی به مهیا کردن همه فاکتورها برای موفقیت رایزنی ها داریم.

نخست وزیر فلسطین درباره معیارهای تقسیم پست های وزارتی در دولت آینده فلسطین گفت : گفتگو درباره قواعد کلی در جریان است اما انتخابات مجلس قانونگذاری فلسطین در فلسطین پیشتر برگزار و نتایج به همراه داشته است.

گفتگوهای فتح و حماس برای تشکیل دولت وحدت ملی به مراحل پایانی خود می رسید که "نبیل عمرو" مشاور اطلاع رسانی ابومازن رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین گفت : گفتگوها بین جنبش های فتح و حماس از چند روز پیش به بن بست رسیده است زیرا دوطرف درباره برنامه سیاسی دولت آینده و تقسیم پست های وزارتی اصلی به توافق نرسیده اند.

* دیدار مجدد رایس با ابومازن و اعلام رسمی بن بست گفتگوها:

به گزارش مهر، وزیر امور خارجه آمریکا بار دیگر برای اعلام حمایت خود از ابومازن به مناطق خودگردان سفر و با وی دیدار کرد  و رئیس تشکیلات خودگردان در کنفرانس مطبوعاتی مشترک خود گفت که گفتگوها درباره تشکیل دولت وحدت ملی به بن بست رسیده است.

ابومازن افزود: با توجه به بن بست گفتگوها، همه گزینه ها برای مرحله آینده به منظور حفاظت از منافع ملت فلسطین بررسی خواهد شد.

رایس نیز خواستار تشکیل دولتی فلسطینی براساس معیارها و موازین بین المللی شد.

جنش حماس نیزاز توقف گفتگوها خبر داد اما همچنان تاکید کرد که این گفتگوها باید بار دیگر از سرگرفته شود.

* سوء قصد به جان هنیه و دعوت به برگزاری انتخابات زودهنگام

"اسماعیل هنیه" نخست وزیر فلسطین ضمن تاکید بر ضرورت از سرگیری گفتگوها سفری دوره ای به کشورهای اسلامی از جمله ایران داشت و هدف خود را کسب حمایت بیشتر از ملت فلسطین و شکستن محاصره فلسطینی ها عنوان کرد و به هنگام بازگشت به نوار غزه از طریق گذرگاه مرزی رفح هدف تیراندازی افراد ناشناس قرار گرفت، اما از این تلاش برای ترور جان سالم به در برد و حماس، محمد دحلان از نمایندگان مجلس و عضو فتح را به دست داشتن در این ترور متهم کردند، اما این جنبش اتهام وارده را رد کرد.

ابومازن به دنبال بازگشت هنیه بار دیگر با اشاره به بن بست رسیدن گفتگوها بر حق خود برای برکنار کردن دولت فلسطین تاکید کرد و خواستار برگزاری انتخابات زودهنگام پارلمانی و ریاست تشکیلات خودگردان فلسطین شد. 

وی در سخنرانی سیاسی خود اعلام کرد:" تصمیم گرفتم برگزاری انتخابات زودهنگام پارلمانی و ریاست تشکیلات خودگردان را خواستار شوم؛ تا همچنان به دور حلقه ای خالی نگردیم و درزندگیمان هر روز به عقب برنگردیم".

* موضع حماس در قبال دعوت به برگزاری انتخابات زودهنگام و پاسخ فتح:

جنبش حماس در واکنش به دعوت ابومازن به برگزاری انتخابات اعلام کرد که این دعوت کودتایی علیه مشروعیت و دموکراسی فلسطین و در تضاد با قانون اساسی فلسطین است و باعث تشنج در صحنه سیاسی فلسطین می شود و  تنها راه خروج از مشکلات فلسطین، تشکیل دولت وحدت ملی فلسطین از طریق برگزاری گفتگوها و بازگشت به میز مذاکرات است.

این درحالی است که "یاسرعبد ربه" یکی از اعضای کمیته اجرایی سازمان آزادی بخش فلسطین( ساف) در مقابل با تاکید بر مواضع ابومازن و فتح تاکید کرد که انتخابات زود هنگام ظرف سه ماه آتی انجام می شود.

* بالاگرفتن تنش ها و بروز برخی درگیریها:

در پی اصرار ابومازن و جنبش فتح برای برگزاری انتخابات زودهنگام پارلمانی و ریاست تشیکلات خودگردان فلسطین، حماس از مردم فلسطین خواست تا برای حمایت از گزینه دموکراتیک و جلوگیری از کودتا علیه دولت منتخب و دموکراسی فلسطین دست به تظاهرات گسترده بزنند که برخی هواداران فتح در جریان این تظاهرات با هواداران حماس درگیر شدند که این درگیریها چند روز در مناطق مختلف نوار غزه و کرانه باختری ادامه یافت و به کشته و زخمی شدن چند نفر منجر شد.

* میانجیگری موفقیت آمیز دبیرکل سازمان کنفرانس اسلامی :

با شدت گیری تنش بین فتح و حماس، "اکمل الدین احسان اوغلو" دبیرکل سازمان کنفرانس اسلامی به عنوان میانجیگر  وارد عمل شد و با سفر به سوریه و دیدار با مسئولان گروههای فلسطینی و رئیس جمهوری سوریه و نیز سفر به مناطق خودگردان و دیدار با هنیه و ابومازن توانست ابتکارعملی را در سه محور شامل پایان دادن به حضور مسلحانه در خیابانها و آتش بس داخلی، تشکیل کمیته ای تحقیقاتی برای بررسی حوادث و درگیریهای اخیر صحنه فلسطین و از سرگیری گفتگوهای داخلی برای تشکیل دولت وحدت ملی ارایه دهد.

فتح و حماس در ادامه تلاش های اوغلو با آتش بس و پایان دادن به حضور مسلحانه و تشکیل کمیته تحقیقاتی موافقت کردند و سپس نیز ابومازن و هنیه به طور جداگانه از آمادگی خود برای از سرگیری گفتگو جهت تشکیل دولت وحدت ملی خبر دادند و ابومازن گفت که وی آماده است تا با تعیین یک سقف زمانی مشخص درباره تشکیل دولت وحدت ملی با حماس گفتگو کند و هنیه نیز آمادگی خود را برای آغاز مذاکرات براساس شروط فلسطینیان و نه شروط دیکته شده خارجی ابراز داشت.

* دیدار ابومازن و اولمرت و واکنش داخلی درقبال آن:

در پی توافق حماس و فتح برای از سرگیری گفتگوها دیداری بین ابومازن و ایهود اولمرت نخست وزیر فلسطین در شهر بیت المقدس برگزار شد و دوطرف درباره پیشبرد روند صلح به توافق رسیدند.

این نشست نتیجه رایزنی های چند ماهه تشکیلات خودگردان و اسرائیل همراه با تلاش اردن و مصر و تشویق آمریکا بود. 

اما برگزاری این دیدار با واکنش منفی حماس و جنبش جهاد اسلامی و مسئولان فلسطینی مستقر در دمشق روبرو شد و آنها به طور جداگانه این دیدار را اتلاف وقت، بی فایده و نامناسب دانستند و تحلیلگران و مسئولان فلسطینی نیز نتیجه بخش بودن آن را بعید دانستند و در پی این دیدار بود که اسرائیل برای تقویت جایگاه ابومازن در قبال حماس تصمیم گرفت تا یکصد میلیون دلار از پول های بلوکه شده تشکیلات خودگردان را آزاد کرده و از شدت تدابیر امنیتی خود درکرانه باختری بکاهد و برخی از زندانیان را آزاد کند. 

هنوز گفتگوهای فتح و حماس برای حل و فصل بحران سیاسی کنونی فلسطین با وجود آرامش برقرار شده در صحنه فلسطین به صورت رسمی آغاز نشده و زمانی برای آغاز آن تعیین نشده است، اما انتظار می رود که از سرگیری رایزنی ها برای تشکیل دولت وحدت ملی در آینده نزدیک صورت گیرد.