به گزارش خبرنگار مهر، کتاب «امیدبانی؛ قواعدی برای محافظت از امید» نوشته محسن قنبریان، از تازهترین آثار معارفی منتشرشده از سوی نشر معارف است که با تمرکز بر مفهوم «امید» بهعنوان یکی از بنیادیترین نیازهای نفسی و اجتماعی انسان، تلاش دارد چارچوبی نظری و کاربردی برای حفظ، تقویت و بازتولید امید در فرد و جامعه ارائه دهد. این کتاب که حاصل سلسله گفتارهای استاد قنبریان در ماه مبارک رمضان سال ۱۴۴۳ هجری قمری است، در قالب ۱۴ گفتار تنظیم شده و مخاطب آن عموم مردم و همچنین فرهیختگان و علاقهمندان به مباحث دینی، اجتماعی و تمدنی هستند.
نویسنده در «امیدبانی» امید را صرفاً یک احساس زودگذر یا واکنش روانی به شرایط مطلوب نمیداند، بلکه آن را «یک واقعیت نفسی» معرفی میکند که در درون انسانها و در سطح جهان اجتماعیِ جمعی وجود دارد و باید آگاهانه «انشا»، «ایجاد»، «نگهبانی» و «پرورش» یابد. از همین رو، مفهوم «امیدبانی» بهعنوان یک مهارت و حتی یک مسئولیت فردی و اجتماعی مطرح میشود؛ مهارتی که بدون آن، ایمان، تلاش و حرکت انسانی دچار فرسایش خواهد شد.
قنبریان با استناد به حدیثی از امام موسی کاظم علیهالسلام که میفرمایند: «الشیعه تُربّی بالأمانی» (شیعه با امیدها و آرزوها تربیت میشود)، ریشههای تاریخی و هویتی امید را در تجربه زیسته شیعه واکاوی میکند. او با نگاهی به حدود ۲۰۰ سال نخست تاریخ اسلام تا عصر امام کاظم(ع)، نشان میدهد که اگر جامعه شیعه بنا بود در برابر فشارها و ناکامیهای ظاهری ناامید شود، رخدادهایی چون سقیفه یا عاشورا میتوانست نقطه پایان باشد؛ اما آنچه آینده را برای شیعه حفظ کرد، «رجای صادق» و امیدی بود که افق تاریخ را فراتر از واقعیتهای تلخ زمانه ترسیم میکرد.
این کتاب در گفتار نخست، با عنوان «امیدت را بپا»، به ضرورت، چیستی و تعریف امیدبانی میپردازد و مفهوم «تربیت امیدمحور» را بهعنوان یک رویکرد بنیادین در رشد فردی و اجتماعی مطرح میکند. در گفتار دوم، «رویا» بهعنوان اولین دژ امیدبانی معرفی میشود؛ جایی که نویسنده با بررسی اثرات ویرانگر ناامیدی، نقش جوانان بهعنوان امیدبانان جامعه، ویژگیهای رویای امیدساز و حتی مقایسه آن با رویاهای رقیب تمدنی، در نهایت امام زمان(عج) را بهعنوان رویایی جذاب، زنده و منطبق با قواعد عالم معرفی میکند.
گفتار سوم کتاب به «محک امیدها» اختصاص دارد و در آن، امیدهای پوچ و کاذب، راههای تشخیص آنها و ضرورت توازن میان آرمانها و واقعیتها بررسی میشود. در ادامه، گفتار چهارم با عنوان «رویاهای یک ایرانی»، از کابوس بهعنوان نقطه مقابل رویا سخن میگوید و انقلاب اسلامی را در قامت تحقق یک رویای ایرانی ـ اسلامی تحلیل میکند.
در گفتار پنجم و ششم، مفهوم «اَمَد» و مدیریت آن بهعنوان دژ دوم امیدبانی مطرح میشود. نویسنده با واکاوی پدیده روزمرگی و طولانیشدن اَمَد در زندگی انسان معاصر، نشان میدهد که چگونه فقدان افق زمانی روشن میتواند به فرسایش امید منجر شود. گفتار هفتم با تمرکز بر «اراده»، پیوند میان اراده فردی و تربیت امیدمحور را تبیین میکند.
در گفتار هشتم، با عنوان «پر سیمرغ»، امیدبانی در عرصههای مختلفی چون خانواده، مسئولان و عموم مردم بررسی شده و تمرینهایی عملی برای تقویت این مهارت ارائه میشود. گفتار نهم «باقیات الصالحات» را بهعنوان سومین دژ امیدبانی معرفی میکند و قواعد آن را شرح میدهد؛ مفهومی که انسان را به فراتر رفتن از دستاوردهای زودگذر و اندیشیدن به آثار ماندگار سوق میدهد.
در ادامه، گفتار دهم با طرح «موزههای امید» و اشاره به نمونههایی چون کارون و چشمههای امیدساز، چهارمین دژ امیدبانی را ترسیم میکند. گفتار یازدهم، «انسان نامیرا» را پنجمین دژ امیدبانی میداند و راز جاودانگی انسان را در پیوند با معنا و هدف الهی واکاوی میکند. در گفتار دوازدهم، مراحل ناامیدی، ترفندهای شیطان در ایجاد یأس و «واکسنهای ویروس ناامیدی» تشریح میشود.
دو گفتار پایانی کتاب، قله و دره امید را به تصویر میکشند. در گفتار سیزدهم، «بقیهالله» بهعنوان قله امیدآفرینیها و «ابلیس» بهعنوان دره امیدسوزیها معرفی میشود و در گفتار چهاردهم، نمونههای امیدآفرین در تاریخ تشیع مرور میشود تا نشان دهد امید، همواره مربی و سازنده هویت شیعه بوده است.
«امیدبانی» تلاشی است برای پاسخ به یکی از مهمترین چالشهای انسان معاصر؛ چالشی که فراتر از فرد، سرنوشت جوامع را رقم میزند. این کتاب با زبانی معارفی و تحلیلی، میکوشد امید را از یک احساس مبهم، به یک مهارت آموختنی و قابل تمرین تبدیل کند.
نظر شما