خبرگزاری مهر، گروه استانها: در میانه تابستانهای گرم جنوب و در دل نخلستانهایی که سالها است هویت اقتصادی و اجتماعی بخش ارم را شکل دادهاند، صدای نگرانی کشاورزان بیش از هر زمان دیگری به گوش میرسد.
نخلهایی که روزگاری با جریان دائمی آب در جویهای سنتی جان میگرفتند، اکنون با کاهش منابع آبی و خشکسالیهای مداوم دست و پنجه نرم میکنند. زمینهای کشاورزی منطقه نیز دیگر مانند گذشته از آب کافی برخوردار نیستند و هر ساله بر تعداد چاههایی که با افت شدید سطح آب مواجه میشوند افزوده میشود.
کارشناسان معتقدند بحران آب در مناطق کشاورزی تنها یک مسئله زیستمحیطی نیست، بلکه مستقیماً بر معیشت هزاران خانوار تأثیر میگذارد. در بخش ارم نیز کشاورزی و نخلداری ستون اصلی اقتصاد محلی به شمار میرود و هرگونه اختلال در تأمین آب میتواند زنجیرهای از مشکلات اقتصادی و اجتماعی را به همراه داشته باشد.
در چنین شرایطی، مسئولان محلی و استانی بر این باورند که عبور از وضعیت کنونی نیازمند مجموعهای از اقدامات فوری و بلندمدت است؛ از اصلاح زیرساختهای انتقال آب گرفته تا تغییر الگوی کشت، توسعه سامانههای نوین آبیاری و تقویت تشکلهای کشاورزی.
بخش ارم با وجود برخورداری از ظرفیتهای کمنظیر کشاورزی و نخلداری، این روزها زیر فشار خشکسالیهای پیاپی، افت سفرههای زیرزمینی و فرسودگی زیرساختهای آبی قرار گرفته است.
هدررفت ۴۰ درصدی آب؛ زخمی کهنه بر پیکر کشاورزی ارم
بخشدار ارم در گفتوگو با خبرنگار مهر، با اشاره به وضعیت نگرانکننده منابع آبی این بخش اظهار کرد: مهمترین چالش امروز کشاورزی منطقه، هدررفت قابل توجه آب در شبکههای سنتی انتقال است.
سید حسین جعفری با بیان اینکه بیش از ۴۰ درصد آب در کانالهای خاکی سنتی از بین میرود، افزود: در شرایطی که هر قطره آب ارزش راهبردی دارد، ادامه این وضعیت قابل قبول نیست و باید هرچه سریعتر برای اصلاح زیرساختها اقدام شود.
وی تخصیص و ابلاغ سریع اعتبار ملی مصوب برای فاز نخست پروژه لولهگذاری خط انتقال آب از سد دهرود به اراضی پاییندست را مهمترین مطالبه بخش ارم عنوان کرد و گفت: این پروژه میتواند نقش تعیینکنندهای در کاهش هدررفت آب و افزایش بهرهوری منابع موجود داشته باشد.
جعفری تأکید کرد: اجرای این طرح نه تنها موجب صرفهجویی قابل توجه در مصرف آب خواهد شد، بلکه امنیت آبی بسیاری از اراضی کشاورزی منطقه را نیز تضمین میکند.
خشکسالی و فشار مضاعف بر کشاورزان
بخشدار ارم با اشاره به شرایط دشوار اقتصادی کشاورزان منطقه خاطرنشان کرد: خشکسالیهای متوالی در سالهای اخیر فشار سنگینی بر تولیدکنندگان وارد کرده و بسیاری از بهرهبرداران برای حفظ باغها و مزارع خود با مشکلات جدی مواجه هستند.
وی خواستار بازنگری در سهمیه تسهیلات بلاعوض اجرای سامانههای نوین آبیاری شد و گفت: در مناطق کمبرخوردار باید میزان حمایت دولت افزایش یابد و سهم کمکهای بلاعوض از ۸۵ درصد به ۱۰۰ درصد برسد تا کشاورزان بتوانند بدون دغدغه مالی به سمت اجرای سیستمهای آبیاری تحت فشار و قطرهای حرکت کنند.
جعفری اضافه کرد: استفاده از آبیاری نوین در نخلستانها و مزارع جالیزی علاوه بر کاهش مصرف آب، موجب افزایش راندمان تولید و ارتقای کیفیت محصولات خواهد شد.
قنواتی که در انتظار احیا هستند
یکی دیگر از دغدغههای مهم مطرح شده از سوی بخشدار ارم، وضعیت قنوات منطقه است؛ منابعی سنتی که سالها تأمینکننده آب شرب و کشاورزی روستاها بودهاند اما اکنون بسیاری از آنها در معرض نابودی قرار گرفتهاند.
جعفری در این خصوص گفت: احیای قنوات متروکه باید به عنوان یک اولویت فوری در دستور کار قرار گیرد، زیرا بخشی از امنیت آبی روستاها به این منابع وابسته است.
وی با اشاره به ضرورت اختصاص ماشینآلات و نیروهای تخصصی مقنیگری افزود: حداقل پنج رشته قنات حیاتی در منطقه نیازمند لایروبی، مرمت و پایابسازی هستند و تأخیر در اجرای این اقدامات میتواند خسارتهای جبرانناپذیری به همراه داشته باشد. خشک شدن قنوات نه تنها کشاورزی، بلکه تأمین آب شرب برخی روستاها را نیز با تهدید مواجه خواهد کرد.
افت شدید سفرههای زیرزمینی
بخشدار ارم در ادامه به کاهش سطح آبهای زیرزمینی اشاره کرد و آن را یکی از جدیترین تهدیدهای پیش روی کشاورزی منطقه دانست.
جعفری اظهار کرد: افت سطح ایستابی چاهها به مرحلهای رسیده که بسیاری از بهرهبرداران با کاهش محسوس آبدهی مواجه شدهاند و ادامه این روند میتواند آینده کشاورزی منطقه را با مخاطره روبهرو کند.
وی حمایت از طرحهای آبخیزداری، احداث سازههای سنگی ملاتی و اجرای پروژههای پخش سیلاب را از جمله راهکارهای مؤثر برای تغذیه مصنوعی سفرههای زیرزمینی دانست و افزود: این طرحها علاوه بر افزایش ذخیره آب در سفرههای زیرزمینی، نقش مهمی در کاهش فرسایش خاک و کنترل روانآبها دارند.
جعفری همچنین بر لزوم تشکیل کارگروه ویژه الگوی کشت اضطراری تأکید کرد و گفت: با توجه به کاهش منابع آبی، باید محصولات سازگار با شرایط اقلیمی منطقه شناسایی و به کشاورزان معرفی شوند.
وی توزیع بذرهای مقاوم به خشکی و شوری را از دیگر ضرورتهای امروز کشاورزی ارم برشمرد و افزود: بدون تغییر الگوی تولید، امکان سازگاری با شرایط جدید اقلیمی وجود نخواهد داشت.
ضرورت نوسازی تجهیزات آبی
بخشدار ارم همچنین از فرسودگی بخشی از زیرساختهای تأمین آب کشاورزی سخن گفت و اظهار کرد: بسیاری از چاههای کشاورزی منطقه نیازمند بازسازی و نوسازی هستند.
وی افزود: باید زمینه دریافت تسهیلات کمبهره برای کشاورزان فراهم شود تا بتوانند نسبت به تجهیز چاهها به پمپهای شناور کممصرف و نصب کنتورهای حجمی هوشمند اقدام کنند.
جعفری معتقد است که مدیریت دقیق مصرف آب بدون بهرهگیری از تجهیزات نوین امکانپذیر نیست و حمایت دولت در این زمینه میتواند نقش مهمی در کاهش مصرف و افزایش بهرهوری داشته باشد.
عبور از آبیاری غرقابی؛ نسخهای برای آینده کشاورزی
مدیر آب و خاک سازمان جهاد کشاورزی استان بوشهر نیز در گفتگو با خبرنگار مهر، توسعه روشهای نوین آبیاری را مهمترین راهکار مقابله با بحران آب در بخش ارم دانست.
در شرایطی که کشور با محدودیت شدید منابع آبی روبهرو است، استفاده از سامانههای آبیاری قطرهای و تحت فشار باید به یک اولویت تبدیل شود مهدی اعتمادی با اشاره به ظرفیتهای بالای کشاورزی این منطقه اظهار کرد: امروز دیگر ادامه آبیاری سنتی و غرقابی نه از نظر علمی و نه از نظر اقتصادی قابل توجیه نیست.
وی افزود: در شرایطی که کشور با محدودیت شدید منابع آبی روبهرو است، استفاده از سامانههای آبیاری قطرهای و تحت فشار باید به یک اولویت تبدیل شود.
اعتمادی تصریح کرد: تجربه نشان داده است که اجرای سیستمهای نوین آبیاری علاوه بر کاهش قابل توجه مصرف آب، موجب افزایش عملکرد محصول، کاهش هزینههای تولید و بهبود کیفیت محصولات کشاورزی میشود.
وی خاطرنشان کرد: گذر از روشهای سنتی به شیوههای نوین یک انتخاب نیست، بلکه ضرورتی اجتنابناپذیر برای تداوم فعالیتهای کشاورزی در مناطق خشک و نیمهخشک محسوب میشود.
بهرهبرداری اصولی از منابع آب زیرسطحی
مدیر آب و خاک سازمان جهاد کشاورزی استان بوشهر در ادامه به اهمیت منابع آب زیرسطحی اشاره کرد و گفت: این منابع میتوانند به عنوان ذخایری ارزشمند و پایدار مورد استفاده قرار گیرند، اما بهرهبرداری از آنها باید بر اساس مطالعات دقیق و برنامهریزی علمی انجام شود.
اعتمادی افزود: شناسایی ظرفیتهای موجود و تدوین برنامههای مدیریت منابع آب زیرسطحی میتواند نقش مهمی در تأمین نیازهای بخش کشاورزی ایفا کند.
وی تأکید کرد: حفاظت از این منابع باید همزمان با بهرهبرداری اصولی در دستور کار قرار گیرد تا نسلهای آینده نیز از این سرمایه ارزشمند بهرهمند شوند.
اعتمادی همچنین بر لزوم توسعه صنایع فرآوری و بستهبندی محصولات کشاورزی، به ویژه خرما، تأکید کرد و گفت: بخش ارم از ظرفیت بالایی در تولید خرما برخوردار است اما بخش زیادی از ارزش افزوده این محصول به دلیل نبود صنایع تبدیلی مناسب از دست میرود.
وی افزود: توسعه واحدهای بستهبندی صنعتی، فرآوری و برندسازی خرما میتواند درآمد نخلداران را به شکل قابل توجهی افزایش دهد و زمینه حضور محصولات منطقه در بازارهای جدید را فراهم سازد.
آیندهای که نیازمند تصمیمهای فوری است
آنچه از سخنان مسئولان محلی و استانی برمیآید، این است که کشاورزی بخش ارم در نقطهای حساس قرار گرفته است؛ نقطهای که در آن تصمیمهای امروز میتواند سرنوشت سالهای آینده را رقم بزند. هدررفت گسترده آب، افت سفرههای زیرزمینی، فرسودگی زیرساختها و تداوم خشکسالیها، زنگ خطر را برای این منطقه به صدا درآورده است.
در مقابل، اجرای پروژههای انتقال آب، توسعه آبیاری نوین، احیای قنوات، اصلاح الگوی کشت، تقویت تعاونیها و توسعه صنایع تبدیلی میتواند راهی برای عبور از بحران باشد.
اکنون نگاه کشاورزان و نخلداران ارم به تصمیمگیران و متولیان حوزه آب و کشاورزی دوخته شده است تا با اقداماتی عملی و بهموقع، آیندهای پایدار برای این منطقه حاصلخیز اما تشنه رقم بخورد.
نظر شما