خبرگزاری مهر - گروه استانها، هادی شمسی ثانی: تغذیه با شیر مادر یکی از مؤثرترین، در دسترسترین و کمهزینهترین راهکارهای ارتقای سلامت کودکان و کاهش مرگومیر نوزادان در جهان به شمار میرود؛ راهکاری که علاوه بر تأمین کامل نیازهای تغذیهای شیرخوار، نقش مهمی در رشد جسمی، تکامل مغزی، تقویت سیستم ایمنی و پیشگیری از بسیاری از بیماریهای دوران کودکی دارد. به همین دلیل، سازمان جهانی بهداشت و صندوق کودکان سازمان ملل متحد (یونیسف) سالهاست بر تغذیه انحصاری با شیر مادر تا پایان ششماهگی و ادامه آن همراه با غذای کمکی مناسب تا دو سالگی یا بیشتر تأکید دارند.
با وجود پیشرفتهای چشمگیر علم پزشکی و تولید انواع شیرخشک و مکملهای تغذیهای، هنوز هیچ فرآوردهای نتوانسته ترکیب پیچیده و زنده شیر مادر را بهطور کامل شبیهسازی کند. شیر مادر مادهای پویاست که متناسب با نیازهای نوزاد در روزها و ماههای مختلف زندگی تغییر میکند و علاوه بر مواد مغذی، حاوی آنزیمها، هورمونها، سلولهای زنده، آنتیبادیها و ترکیبات زیستی فعالی است که از نوزاد در برابر بسیاری از بیماریهای عفونی و التهابی محافظت میکند.
فواید تغذیه با شیر مادر تنها به سلامت نوزاد محدود نمیشود. مطالعات متعدد نشان داده است شیردهی با کاهش خطر ابتلا به برخی سرطانها، دیابت نوع دو، بیماریهای قلبی و عروقی و پوکی استخوان در مادران نیز ارتباط دارد. از سوی دیگر، کاهش هزینههای درمانی خانوادهها، کاهش وابستگی به شیرخشک، حفظ محیط زیست و تربیت نسلی سالمتر از دیگر مزایای این موهبت الهی به شمار میرود.
به همین مناسبت، همهساله از ۱۰ تا ۱۶ مرداد، هفته جهانی تغذیه با شیر مادر در کشورهای مختلف برگزار میشود. امسال نیز این هفته با شعار «تغذیه با شیر مادر برای آیندهای سالم و پایدار؛ اقدامات مؤثر را تقویت کنیم» برگزار شد؛ شعاری که بر نقش سیاستگذاران، کادر درمان، خانوادهها و محیطهای کاری در حمایت از مادران شیرده تأکید دارد.
کارشناسان معتقدند موفقیت در تغذیه با شیر مادر، تنها به تصمیم مادر وابسته نیست؛ بلکه آموزش صحیح خانوادهها، حمایت کادر درمان از دوران بارداری تا پس از زایمان، اجرای سیاستهای حمایتی و ایجاد محیطهای دوستدار مادر و کودک، از مهمترین عوامل تداوم شیردهی موفق هستند. در این میان، دو موضوع بیش از همه مورد تأکید متخصصان قرار دارد؛ نخست، آغاز شیردهی در همان ساعت نخست تولد و دوم، نقش بیبدیل شیر مادر در تکامل دستگاه گوارش، رشد مغزی و تقویت سیستم ایمنی نوزاد.
ساعت طلایی؛ نخستین گام برای شیردهی موفق
اعظمالسادات محمودیان، متخصص زنان و زایمان، در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به اهمیت آغاز شیردهی در همان دقایق نخست پس از تولد اظهار کرد: همه ما میدانیم که شیر مادر بهترین ترکیب غذایی برای تغذیه نوزاد است. این شیر علاوه بر تأمین کامل نیازهای تغذیهای کودک، از نظر اقتصادی نیز مقرونبهصرفه بوده، همواره در دسترس است و نقش مهمی در ایجاد ارتباط عاطفی میان مادر و نوزاد دارد.
وی افزود: توصیه میشود در یک ساعت نخست پس از تولد، تماس پوست با پوست بین مادر و نوزاد برقرار شود. نوزاد تا پیش از تولد از طریق بند ناف با مادر در ارتباط است و پس از قطع بند ناف، به دنبال محیطی امن و آشنا میگردد که بهترین مکان برای او، آغوش و پوست مادر است.
این متخصص زنان و زایمان ادامه داد: مطالعات نشان داده است مادرانی که بلافاصله پس از تولد، نخستین تماس را با نوزاد خود برقرار میکنند، در شیردهی موفقتر هستند و معمولاً برای مدت طولانیتری میتوانند کودک خود را با شیر مادر تغذیه کنند.
وی با اشاره به اینکه یک ساعت نخست پس از تولد با عنوان «ساعت طلایی»، «ساعت مقدس» یا «ساعت جادویی» شناخته میشود، گفت: این زمان به دلیل تأثیرات ارزشمند آن بر سلامت مادر و نوزاد، از اهمیت ویژهای برخوردار است. تماس پوست با پوست در این ساعت، به تنظیم دمای بدن نوزاد، کنترل و تثبیت قند خون، بهبود وضعیت تنفسی، تنظیم ضربان قلب و کاهش استرس نوزاد کمک میکند و در عین حال، پیوند عاطفی عمیقی میان مادر و فرزند ایجاد میکند.
محمودیان تصریح کرد: اگر این ارتباط از همان نخستین دقایق زندگی بهدرستی شکل بگیرد، زمینه برای شیردهی موفق و تداوم آن در ماههای بعد نیز فراهم خواهد شد؛ موضوعی که در نهایت به رشد بهتر، تکامل مطلوبتر و سلامت بیشتر کودکان منجر میشود.
شیر مادر؛سپری طبیعی در برابر بیماریها
در کنار اهمیت آغاز شیردهی از نخستین دقایق تولد، متخصصان بر این باورند که شیر مادر تنها یک منبع تأمین انرژی برای نوزاد نیست،بلکه مجموعهای از ترکیبات زنده و فعال است که در رشد و تکامل اندامهای مختلف بدن، بهویژه دستگاه گوارش و سیستم ایمنی، نقش اساسی ایفا میکند.
راحله درفشی، فوق تخصص گوارش اطفال و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی گناباد، در گفتگو با خبرنگار مهر با بیان اینکه امروزه نقش درمانی و حفاظتی شیر مادر بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است، اظهار کرد: شیر مادر فقط یک منبع تغذیه نیست، بلکه عاملی فعال در تکامل دستگاه گوارش نوزادان محسوب میشود.
فوق تخصص گوارش اطفال و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی گناباد افزود: برخلاف شیرخشک، شیرمادر حاوی قندهای پیچیده، مواد زیستی فعال، ایمونوگلوبولین A و عوامل محرک رشد است که به بلوغ دستگاه گوارش، تحریک حرکات روده، تقویت سلولها و اتصالات بین سلولهای روده کمک میکنند. همین ویژگیها موجب میشود دستگاه گوارش نوزاد سریعتر تکامل یابد و در برابر عوامل بیماریزا مقاومت بیشتری پیدا کند.
وی ادامه داد: یکی از مهمترین مزایای شیر مادر، کاهش چشمگیر بروز عفونتهای گوارشی از جمله اسهال و استفراغ است. همچنین تغذیه با شیر مادر خطر ابتلا به آلرژیها، التهابهای بدن و حتی تضعیف سیستم ایمنی را در نوزادان کاهش میدهد.
درفشی با اشاره به برخی ترکیبات ارزشمند موجود در شیر مادر گفت: این شیر حاوی چربیهای فعالی است که جذب «لوتئین» را از دستگاه گوارش افزایش میدهد. لوتئین، رنگدانهای محلول در چربی است که در سلامت شبکیه چشم، تکامل مغز، تقویت سیستم ایمنی و بهبود عملکرد دستگاه گوارش نقش مهمی ایفا میکند و از بروز التهاب و عفونت، بهویژه عفونتهای گوارشی، پیشگیری میکند.
فوق تخصص گوارش اطفال و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی گناباد با تشریح نحوه عملکرد شیر مادر در محافظت از دستگاه گوارش نوزاد افزود: یکی از عواملی که باعث ایجاد عفونتهای گوارشی، التهابهای سیستمیک و آلرژی در نوزادان و شیرخواران میشود، سست شدن اتصالات بین سلولهای روده است. در چنین شرایطی، باکتریها و عوامل بیماریزا بهراحتی وارد بدن میشوند، اما شیر مادر با تقویت این اتصالات و کمک به رشد و تکامل آنها، مانع از نفوذ عوامل بیماریزا شده و از بروز بسیاری از بیماریها جلوگیری میکند.
وی تأکید کرد: نوزادانی که تا ششماهگی بهطور انحصاری از شیر مادر تغذیه میکنند، کمتر در معرض ابتلا به عفونتهای گوارشی قرار میگیرند و از سلامت عمومی بهتری برخوردار هستند.
درفشی همچنین به اهمیت تغذیه با شیر مادر در نوزادان نارس اشاره کرد و گفت: نوزادان نارس در صورت استفاده کافی از شیر مادر یا شیر اهدایی، تکامل سریعتر دستگاه گوارش، اتصالات بینسلولی محکمتر و بلوغ زودتر این دستگاه را تجربه میکنند؛ موضوعی که میتواند احتمال بسیاری از عوارض گوارشی این گروه از نوزادان را کاهش دهد.
مسئولیتی اجتماعی برای سلامت نسل آینده
زهرا عبدی، کارشناس حوزه سلامت نیز در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: موفقیت در ترویج تغذیه با شیر مادر، تنها به آگاهی مادران محدود نمیشود، بلکه نیازمند همراهی خانواده، نظام سلامت، سیاستگذاران و حتی محیطهای کاری است. ایجاد بیمارستانها و مراکز دوستدار کودک، آموزش صحیح مادران در دوران بارداری، حمایت از شیردهی در محیط کار، اجرای کامل قوانین حمایتی و فرهنگسازی عمومی، از جمله اقداماتی است که میتواند زمینه افزایش شیردهی موفق را در جامعه فراهم کند.
کارشناس حوزه سلامت بیان کرد: نامگذاری روزهای مختلف هفته تغذیه با شیر مادر نیز با همین رویکرد انجام شده است؛ از تأکید بر آغاز شیردهی در ساعت نخست تولد و حمایت از مادران در شرایط بحران گرفته تا توسعه مراکز دوستدار کودک، تقویت اهدای شیر مادر، ایجاد محیطهای کار حامی مادران شیرده و اجرای سیاستهای حمایتی برای حفظ سلامت نسل آینده.
وی گفت: شش ماه نخست زندگی، فرصتی طلایی برای بهرهمندی نوزاد از مزایای بیشمار شیر مادر است؛ فرصتی که آثار آن تنها به دوران شیرخوارگی محدود نمیشود، بلکه سلامت جسمی، رشد مغزی، توان یادگیری، عملکرد سیستم ایمنی و حتی کیفیت زندگی فرد را در سالهای آینده تحت تأثیر قرار میدهد.
عبدی بیان کرد: در شرایطی که علم پزشکی هر روز به دستاوردهای تازهای دست پیدا میکند، هنوز هیچ فرآوردهای نتوانسته جایگزینی کامل برای شیر مادر باشد. ترکیبی زنده، پویا و هوشمند که متناسب با نیازهای نوزاد تغییر میکند و همزمان نقش غذا، دارو و محافظ طبیعی را برای او ایفا میکند.
کارشناس حوزه سلامت فزود: شیر مادر تنها یک انتخاب برای تغذیه نوزاد نیست؛ نخستین هدیه سلامت، امنیت و عشق مادر به فرزند است؛ هدیهای که سرمایهگذاری برای آینده یک کودک، یک خانواده و در نهایت آینده سلامت جامعه به شمار میرود؛ موضوعی که شعار هفته جهانی تغذیه با شیر مادر در سال ۱۴۰۵ نیز بر آن تأکید دارد؛ تغذیه با شیر مادر برای آیندهای سالم و پایدار؛ اقدامات مؤثر را تقویت کنیم.
نظر شما