«معلم ترسناک» چگونه به ویترین بازی‌های کودک ایرانی رسید؟

به گزارش خبرنگار مهر، در سال‌های اخیر، بازی‌سازان بسیاری وارد دنیای بازی‌سازی شدند و بازی‌های ویدئویی متعددی در حوزه‌های مختلف، از جمله بازی‌های موبایلی، تولید و منتشر کرده‌اند. بخشی از این بازی‌ها با محوریت فرهنگ، تمدن و هویت ایرانی و اسلامی ساخته شدند و برخی از آن‌ها به سراغ تاریخ، روایت‌های دینی و شخصیت‌های ادبی و اسطوره‌ای همچون رستم، سهراب و سیاوش رفته‌اند. در این میان، بازی‌هایی نیز با موضوع شخصیت‌های دینی و تاریخی و همچنین شخصیت‌ها و قهرمانان ملی معاصر از جمله شهید سپهبد قاسم سلیمانی، شهید احمد متوسلیان و دیگر شهدا و قهرمانان کشورمان تولید شدند؛ آثاری که می‌توانند در معرفی تاریخ، فرهنگ و شخصیت‌های ملی و دینی به نسل جدید نقش داشته باشند. با این حال، در کنار این آثار، بازی‌های خارجی نیز به‌راحتی در دسترس کودکان و نوجوانان ایرانی قرار گرفته‌اند؛ بازی‌هایی که روایت، شخصیت‌ها و حتی مناسبات میان افراد در آن‌ها با ارزش‌ها و الگوهای فرهنگی و تربیتی جامعه ایرانی همخوانی ندارد. یکی از نمونه‌های قابل توجه، بازی «Scary Teacher 3D» یا «معلم ترسناک» است؛ بازی که چندسال گذشته عرضه و به تازگی نیز به‌روزرسانی جدید آن منتشر شده است. با به‌روزرسانی جدید این بازی، بار دیگر در میان برخی کودکان و نوجوانان مورد توجه قرار گرفته است.

محور اصلی این بازی، رابطه میان یک دانش‌آموز و معلمی به نام «Miss T» یا «خانم تی» است؛ شخصیتی که در روایت بازی، معلمی بدرفتار معرفی می‌شود و سابقه آزار و تنبیه دانش‌آموزان را دارد و دانش‌آموزان نیز با انگیزه انتقام‌جویی وارد خانه او می‌شوند و تلاش می‌کنند با طراحی نقشه‌های مختلف، او را آزار دهند. به این ترتیب، بخش مهمی از روند بازی بر کینه‌جویی از معلم و طراحی نقشه برای اذیت و به دردسر انداختن او است. از سوی دیگر، در خانه خانم معلم اتاقی با ‌عنوان اتاق شکنجه وجود دارد که باعث شده‌ بازی علاوه بر شوخی و شیطنت، فضای ترسناک و خشونت‌آمیز داشته باشد و رابطه معلم و دانش‌آموز را در قالب تقابل، انتقام و آزار متقابل به تصویر بکشد. این موضوع زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که بدانیم در فرهنگ اسلامی و ایرانی، مقام معلم و جایگاه علم و تعلیم احترام ویژه‌ای داشته است. در چنین شرایطی این سوال پیش می‌اید که بازی‌هایی با چنین روایت و مکانیزمی چگونه در اختیار کودکان و نوجوانان ایرانی قرار می‌گیرند و چه میزان از محتوای بازی‌های خارجی که مخاطب کودک و نوجوان ایرانی به آنها دسترسی دارد، با ارزش‌ها و الگوهای فرهنگی و تربیتی جامعه ما تناسب دارد؟

«معلم ترسناک»، در ویترین پلتفرم‌های ایرانی

بازی «معلم ترسناک» به روایت معلمی می‌پردازد که در داستان بازی، شخصیتی بدجنس و خشن دارد و دانش‌آموزان را تهدید و تنبیه می‌کرده. به همین دلیل دانش‌آموزان تصمیم می‌گیرند با ورود به خانه او از این معلم انتقام بگیرند و با ترساندن و آزار و اذیت او، پاسخ رفتارهایش را بدهند. در هر مرحله از بازی، مأموریتی برای بازیکن مشخص شده که باید بر اساس آن، معلم را به شیوه‌ای بترساند یا برای او دردسر درست کند. بازیکن برای انجام این مأموریت‌ها باید از روش‌های مختلفی استفاده کند؛ از پاره کردن لباس‌های داخل کمد معلم و ریختن روغن جلوی پای او گرفته تا خراب کردن تلویزیون و وسایل خانه و ایجاد موقعیت‌هایی برای ترساندن یا آزار او. در طول بازی نیز معلم در خانه رفت‌وآمد می‌کند و بازیکن باید مراقب باشد که معلم او را نبیند. اگر معلم متوجه حضور دانش‌آموز شود، او را تعقیب می‌کند و اگر بازیکن گرفتار شود در آن مأموریت شکست می‌خورد. در واقع موفقیت در بازی، در گرو این است که بازیکن بتواند مأموریت‌های مشخص ‌شده برای آزار و اذیت معلم را به‌طور کامل انجام دهد و بدون اینکه در دام او بیوفتد از خانه خارج شود.

این بازی چند سال پیش تولید و عرضه شده اما به‌تازگی با انتشار به‌روزرسانی جدید آن، بار دیگر در دسترس کودکان و نوجوانان قرار گرفته. مسئله اصلی اینجاست که بازنمایی رابطه میان دانش‌آموز و معلم در این بازی، با آنچه در فرهنگ و نظام تربیتی ایرانی و اسلامی درباره جایگاه معلم وجود دارد، فاصله دارد. در این بازی، رابطه میان معلم و دانش‌آموز به یک رابطه خصمانه تبدیل شده و آزار و اذیت شخصیت معلم، به بخشی از روند سرگرمی و شرط موفقیت بازیکن تبدیل می‌شود. در فرهنگ ایرانی و اسلامی ما، همیشه برای علم و دانش و جایگاه معلم اهمیت ویژه‌ای قائل بودیم و معلم جایگاه اجتماعی و تربیتی مهمی داشته است. با این حال این سوال پیش می‌آید که این جایگاه محترم معلم چگونه در یک بازی ویدئویی به شخصیتی خشن، ترسناک و آزارگر تبدیل می‌شود که از یک طرف دانش‌آموزان را مورد تهدید و آزار و بدرفتاری قرار می‌دهد و از طرف دیگر، دانش‌آموزان در تمام طول بازی به دنبال انتقام گرفتن از او هستند. این تصویرسازی حتی در طراحی ظاهری شخصیت معلم دیده می‌شود، شخصیتی با چهره‌ای خشن و ترسناک که در خانه خود یک اتاق شکنجه با انواع وسایل آزار و خشونت دارد. حتی وجود چنین فضایی برای شخصیتی که در روایت بازی در نقش یک معلم است، می‌تواند جای سوال باشد. در مقابل، دانش‌آموزانی طراحی شدند که با انگیزه انتقام‌ وارد خانه معلم می‌شوند و تلاش می‌کنند به هر روشی که است، او را آزار دهند.

سرگرم کردن کودک و نوجوان از طریق مأموریت‌هایی که در آنها آزار و تحقیر یک شخصیت معلم، بخشی از مسیر موفقیت در بازی است، با الگوهای فرهنگی و تربیتی جامعه ایرانی سازگار نیست. علاوه‌بر این، مسئله زمانی عجیب‌تر می‌شود که چنین بازی‌هایی صرفاً در فروشگاه‌های خارجی عرضه نشده و ما نسخه‌هایی از این بازی را در پلتفرم‌های داخلی از جمله کافه بازار و مایکت نیز می‌بینیم.

نکته‌ای که وجود دارد این است که چرا بازی که محتوای آن با فرهنگ تربیتی ایرانی همخوانی ندارد، باید در دست کودکان ما باشد؟ معیارهای نظارت و ارزیابی محتوای بازی‌های خارجی در پلتفرم‌های داخلی چیست و چه نهادهایی باید درباره چنین بازی‌هایی و تناسب آن با گروه سنی کودک و نوجوان و ارزش‌های فرهنگی جامعه تصمیم‌گیری کنند؟ با وجود اینکه صنعت بازی‌های رایانه‌ای کشور در سال‌های اخیر رشد کمی و کیفی خوبی داشته و بازی‌سازان بسیاری تلاش می‌کنند آثاری متناسب با فرهنگ، تاریخ و هویت ایرانی و اسلامی خومان بسازند، اما به نظر می‌رسد نظارت بر انتشار و عرضه بازی‌ها در پلتفرم‌های ایرانی نیازمند توجه جدی‌تری است. چرا که کودکان و نوجوانان ما با بازی‌های خارجی سرگرم هستند که ممکن است روایت‌ و ارزش‌هایی متفاوت با فرهنگ ایرانی داشته باشند. طرح این موضوع به معنی نفی یا ضعف صنعت بازی‌های جهانی نیست بلکه ضرورت به بازنگری و نظارت بیشتر به محتوای آثاری است که در اختیار کودکان و نوجوانان ما قرار می‌گیرد. ضروری است، متولیان فرهنگی ضمن حمایت از تولید بازی‌های متناسب با فرهنگ ایرانی و اسلامی بر محتوای بازی‌های در دسترس کودکان نیز نظارت داشته باشند.