خبرگزاری مهر - گروه استان ها: دم‌عنکبوتی یکی از شاخص‌ترین خزندگان اندمیک ایران است که تنها در زیستگاه‌های غربی کشور زندگی می‌کند و در سال ۲۰۰۶ به عنوان گونه‌ای جدید برای دنیای علم معرفی شد؛ با این حال، نخستین نمونه آن دهه‌ها پیش‌تر در ایران جمع‌آوری شده بود و همین موضوع نشان می‌دهد این سرزمین از دیرباز میزبان گونه‌ای بوده که تنها در آن یافت می‌شود.
دم این مار به شکل یک عنکبوت تکامل یافته است و همین ویژگی عجیب، آن را به یکی از کم‌نظیرترین افعی‌های جهان تبدیل کرده است؛ این اندام کارآمد ابزاری برای فریب پرندگان و شکار آنهاست و در هیچ افعی دیگری دیده نمی‌شود.
زیستگاه این گونه عمدتاً در استان ایلام متمرکز است و بخش‌هایی از کرمانشاه، لرستان و خوزستان را نیز در بر می‌گیرد؛ مناطق صخره‌ای و آهکی در ایلام شرایط زیستی ویژه‌ای برای این مار فراهم کرده و این استان را به مهم‌ترین سنگر بقای آن در ایران و جهان تبدیل کرده است.
این گونه به دلیل پراکنش محدود، تخریب زیستگاه، پروژه‌های عمرانی، چرای بی‌رویه دام، تغییرات اقلیمی و مهم‌تر از همه، زنده‌گیری و قاچاق غیرقانونی در معرض خطر انقراض قرار گرفته است؛ تقاضای بین‌المللی برای نگهداری آن نیز فشار بر جمعیت‌های باقی‌مانده را بیشتر کرده است.
حفاظت از افعی دم‌عنکبوتی تنها با پایش مستمر زیستگاه‌ها، برخورد جدی با قاچاقچیان، آموزش جوامع محلی و همراهی مردم بومی ممکن می‌شود؛ بی‌توجهی به این گونه می‌تواند یکی از ارزشمندترین میراث‌های طبیعی ایران را برای همیشه از میان بردارد.
کشف ۱۰ حلقه افعی دم‌عنکبوتی در فرودگاه امام
معاون محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی، در گفتگو با خبرنگار مهر گفت: ۱۰ حلقه افعی دم‌عنکبوتی که به شکل کاملاً حرفه‌ای جاسازی شده بودند، به تازگی در فرودگاه امام خمینی (ره) از یکی از قاچاقچیان این گونه کشف و ضبط شد و اداره حفاظت محیط زیست شهرستان ری این افعی‌ها را به مرکز بازپروری حیات وحش در پارک پردیسان تهران تحویل داد.
علیرضا محمدی با اشاره به انتقال این مارها به استان ایلام، افزود: با توجه به پراکنش حضور این گونه در زیستگاه‌های استان ایلام، این مارها از مرکز بازپروری حیات وحش پردیسان به اداره کل حفاظت محیط زیست استان ایلام انتقال داده شد و پس از تهیه نمونه‌های ژنتیکی و اقدامات تغذیه‌ای، کار رهاسازی در زیستگاه‌ها انجام خواهد شد.
معاون محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی با بیان اینکه افعی دم‌عنکبوتی گونه‌ای اندمیک ایران است، اظهار کرد: این گونه فقط در کشور ایران پیدا می‌شود و در سال ۱۳۹۷ شناسایی و به عنوان گونه جدید معرفی شد و از لحاظ تکاملی در دنیا بی‌نظیر است.
وی درباره ویژگی‌های این مار گفت: انتهای دم آن به شکل یک عنکبوت است و از آن برای فریب و شکار پرندگان و تغذیه استفاده می‌کند و پراکنش و زیستگاه این گونه در غرب کشور و عمدتاً در استان ایلام و بخش‌هایی از کرمانشاه و لرستان است.
محمدی درباره وضعیت حفاظتی این گونه تصریح کرد: متأسفانه این گونه در خطر انقراض قرار دارد و نیازمند حفاظت از گونه و زیستگاه آن است؛ محدودیت زیستگاه، تجارت و قاچاق غیرقانونی و تغییرات اقلیمی، بقای این گونه را تهدید می‌کند و می‌طلبد کار حفاظت و حراست از آن انجام شود.
وی افزود: این امر در دستور کار اداره کل حفاظت محیط زیست ایلام قرار گرفته و کنترل و پایش زیستگاه‌ها توسط یگان حفاظت انجام می‌شود و این روند تشدید خواهد شد؛ آموزش جوامع محلی نیز از دیگر برنامه‌هاست که در سال‌های گذشته انجام شده و امسال نیز پررنگ‌تر ادامه می‌یابد تا آگاهی جوامع محلی بالا برود و در زمینه زنده‌گیری با قاچاقچیان همراهی و هماهنگی نداشته باشند.
وی خاطرنشان کرد: منحصربه‌فرد بودن این گونه باعث شده تجارت غیرقانونی و تقاضای بین‌المللی برای قاچاق آن بالا برود و همین امر به زنده‌گیری و قاچاق در کشور دامن زده است.
افعی دم‌عنکبوتی؛ گونه‌ای اندمیک در خطر انقراض
یک پژوهشگر و جانورشناس در گفتگو با خبرنگار مهر گفت: افعی دم‌عنکبوتی با بهره‌گیری از اندام دمی خود که ظاهری کاملاً شبیه به یک عنکبوت دارد، پرندگان مهاجر را فریب می‌دهد و در کسری از ثانیه شکار می‌کند؛ این شیوه شکار منحصربه‌فرد، آن را به یکی از کم‌نظیرترین شکارچیان جهان تبدیل کرده است.
بهزاد فتحی‌نیا افزود: گستردگی زیستگاه این گونه کمیاب در استان‌های ایلام، خوزستان و کرمانشاه است؛ با این حال، بخش اصلی و بزرگ‌ترین زیستگاه این گونه در استان ایلام قرار دارد و همین موضوع، جایگاه ویژه‌ای برای این استان در حفاظت از آن رقم زده است.
این پژوهشگر و جانورشناس با اشاره به پیشینه این گونه اظهار کرد: پیشینه زادآوری این گونه در ایلام به هشت میلیون سال پیش بازمی‌گردد و همین قدمت، نشان‌دهنده ارزش تکاملی بی‌نظیر آن است.
فتحی‌نیا تصریح کرد: منطقه حفاظت‌شده «کولِگ» در شهرستان مهران، یکی از زیستگاه‌های مهم این خزنده ارزشمند جهان به شمار می‌رود؛ منطقه‌ای که به دلیل شرایط اقلیمی و ساختار زمین‌شناسی خاص خود، پناهگاهی امن برای بقای این گونه کمیاب فراهم کرده است.
وی خاطرنشان کرد: افعی دم‌عنکبوتی گونه‌ای اندمیک ایران است که تنها در کشور ایران یافت می‌شود و در سال ۱۳۹۷ به عنوان گونه‌ای جدید شناسایی و معرفی شد؛ از نظر تکاملی نیز در جهان بی‌نظیر است و همین ویژگی، آن را به یکی از شگفتی‌های طبیعی ایران بدل کرده است.
این جانورشناس تأکید کرد: این گونه به دلیل پراکنش محدود، تخریب زیستگاه، پروژه‌های عمرانی، چرای بی‌رویه دام، تغییرات اقلیمی و مهم‌تر از همه، زنده‌گیری و قاچاق غیرقانونی در معرض خطر انقراض قرار گرفته است؛ تقاضای بین‌المللی برای نگهداری آن در بازارهای غیررسمی نیز فشار بر جمعیت‌های باقی‌مانده را روزافزون کرده است.
وی در پایان گفت: حفاظت از افعی دم‌عنکبوتی تنها با پایش مستمر زیستگاه‌ها، برخورد جدی با قاچاقچیان، آموزش جوامع محلی و همراهی مردم بومی ممکن می‌شود؛ بی‌توجهی به این گونه می‌تواند یکی از ارزشمندترین میراث‌های تکاملی ایران را برای همیشه از میان بردارد.
در پایان، افعی دم‌عنکبوتی به عنوان گونه‌ای اندمیک و کم‌نظیر ایران، تنها در زیستگاه‌های غربی کشور و عمدتاً استان ایلام زندگی می‌کند و به دلیل ویژگی‌های تکاملی منحصربه‌فرد خود، از ارزش بالایی در جهان برخوردار است؛ با این حال، تهدیداتی چون قاچاق، تخریب زیستگاه و تغییرات اقلیمی، بقای آن را با خطر جدی روبه‌رو کرده و نیازمند حفاظت است.
۱۰:۲۸ - ۱۴۰۵/۰۷/۱۷
نظر شما