به گزارش خبرنگار مهر، مرکز تحقیقات زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تربیت مدرس، با تکیه بر پیشینه‌ای علمی و اثرگذار، فصل تازه‌ای از پویایی، گسترش همکاری‌های دانشگاهی و خلق ارزش در حوزه زبان و ادبیات فارسی را آغاز کرده است. در این دوره، توسعه پژوهش‌های تخصصی، طراحی دوره‌های مهارت‌محور، آموزش زبان فارسی به غیرفارسی‌زبانان، گسترش مطالعات میان‌رشته‌ای و شبکه‌سازی علمی، در کانون برنامه‌های مرکز قرار دارد.
ناصر نیکوبخت، استاد گروه زبان و ادبیات فارسی دانشکده علوم انسانی دانشگاه تربیت مدرس، رئیس مرکز تحقیقات زبان و ادبیات فارسی و سرپرست مرکز آموزش زبان فارسی این دانشگاه، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر، برنامه‌ها و افق‌های پیش‌روی این مرکز را تشریح کرد:
* مرکز تحقیقات زبان و ادبیات فارسی در دوره جدید چه مأموریتی را دنبال می‌کند؟
مرکز تحقیقات زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تربیت مدرس از مراکز باسابقه و اثرگذار علمی کشور است که فعالیت خود را از دهه ۱۳۷۰ آغاز کرده و از سال ۱۳۷۸ با تمرکز بر توسعه پژوهش‌های تخصصی در حوزه زبان و ادبیات فارسی به فعالیت علمی خود ادامه داده است.
امروز، با توجه به دگرگونی‌های گسترده در عرصه دانش، فناوری و نیازهای جامعه، مرکز وارد فصل تازه‌ای از فعالیت خود شده است؛ فصلی که در آن، میراث علمی مرکز با رویکردهای نوین پژوهشی، آموزش‌های مهارت‌محور و همکاری‌های گسترده دانشگاهی پیوند می‌خورد.
مأموریت ما، ایجاد یک سپهر علمی پویا برای تولید، انتقال و به‌کارگیری دانش در حوزه زبان و ادبیات فارسی است. در این مسیر، تلاش می‌کنیم ظرفیت استادان، پژوهشگران، دانشجویان و نهادهای علمی مرتبط را در قالب طرح‌های مشترک و مسئله‌محور هم‌افزا کنیم.
* مهم‌ترین محورهای برنامه‌های مرکز چیست؟
برنامه‌های مرکز بر سه محور اصلی استوار است: توسعه پژوهش‌های تخصصی، گسترش آموزش‌های کاربردی و مهارت‌محور، و شبکه‌سازی علمی و دانشگاهی.
در حوزه پژوهش، از طرح‌هایی حمایت می‌کنیم که علاوه بر برخورداری از بنیان نظری و روش‌شناختی دقیق، با مسائل واقعی زبان و ادبیات فارسی و نیازهای روز جامعه ارتباط داشته باشند.
در حوزه آموزش نیز بر پیوند نظریه و عمل تأکید داریم. دانشجویان، مدرسان و کارشناسان باید بتوانند دانش تخصصی خود را در موقعیت‌های واقعی به کار بگیرند و مهارت‌های حرفه‌ای لازم را برای فعالیت در عرصه‌های آموزشی، پژوهشی و اجرایی به دست آورند.
محور سوم، گسترش همکاری با دانشگاه‌ها، گروه‌های آموزشی، مراکز پژوهشی و نهادهای فرهنگی است. آینده علوم انسانی در گرو گفت‌وگوی میان‌رشته‌ای و هم‌آفرینی علمی است و مرکز خود را بسترساز چنین تعاملاتی می‌داند.
* دوره‌های تخصصی مرکز چه جایگاهی در برنامه‌های جدید دارد؟
یکی از اولویت‌های مهم مرکز، طراحی و برگزاری دوره‌های تخصصی و مهارت‌محور است. این دوره‌ها با هدف پاسخ‌گویی به نیازهای حرفه‌ای جامعه دانشگاهی و فرهنگی طراحی می‌شوند و حوزه‌هایی مانند تربیت مدرس زبان و ادبیات فارسی، آموزش زبان فارسی به غیرفارسی‌زبانان، ویراستاری، درست‌نویسی، نگارش علمی، روش تحقیق، روایت پژوهی، تحلیل گفتمان، ادبیات کودک و نوجوان و مطالعات میان رشته را دربرمی‌گیرند.
رویکرد مرکز در این دوره‌ها، ارائه آموزش‌هایی است که دانش نظری را به توانایی عملی تبدیل کند. شرکت‌کنندگان باید بتوانند پس از پایان دوره، آموخته‌های خود را در کلاس درس، محیط پژوهش، فرایند تدوین متون علمی و فعالیت‌های حرفه‌ای به کار بگیرند.
در واقع، مرکز می‌کوشد در زمینه مهارت‌آموزی تخصصی در حوزه زبان و ادبیات فارسی نقش پیشتاز داشته باشد و الگوهایی آموزشی ارائه کند که هم از اعتبار علمی برخوردار و هم با نیازهای واقعی مخاطبان ارتباط مستقیم داشته باشند.
* آموزش زبان فارسی به غیرفارسی‌زبانان چه جایگاهی در این برنامه‌ها دارد؟
آموزش زبان فارسی به غیرفارسی‌زبانان یا آزفا، حوزه‌ای تخصصی و چندلایه است که به دانش زبان‌شناختی، آشنایی با روش‌های نوین تدریس، شناخت فرهنگ ایرانی و توانایی طراحی محتوای آموزشی نیاز دارد.
آزفا صرفاً آموزش مجموعه‌ای از واژه‌ها و ساختارهای زبانی نیست؛ بلکه بستری برای گفت‌وگوی فرهنگی، شناخت متقابل ملت‌ها و گسترش حضور علمی و فرهنگی ایران در جهان است. از این منظر، آموزش زبان فارسی به غیرفارسی‌زبانان با دیپلماسی علمی و فرهنگی پیوندی مستقیم دارد.
مرکز آموزش زبان فارسی دانشگاه تربیت مدرس، با تکیه بر ظرفیت‌های دانشگاه و همکاری با نهادهای تخصصی، در پی آن است که برنامه‌های آموزش و تربیت مدرس آزفا را به‌صورت علمی، نظام‌مند و روزآمد گسترش دهد. برگزاری دوره تخصصی توانمندسازی مدرسان آزفا با همکاری بنیاد سعدی در دانشگاه تربیت مدرس، نمونه‌ای از این رویکرد است.
هدف ما تربیت مدرسانی است که افزون بر دانش زبانی، با روش‌های آموزشی نوین، تفاوت‌های فرهنگی و نیازهای یادگیرندگان بین‌المللی نیز آشنا باشند. چنین رویکردی می‌تواند به ارتقای کیفیت آموزش فارسی و تقویت جایگاه بین‌المللی زبان و ادبیات فارسی کمک کند.
* پژوهش‌های میان‌رشته‌ای چگونه در مرکز دنبال می‌شود؟
زبان و ادبیات فارسی در جهان امروز، در تعامل با حوزه‌های متنوع علمی معنا و کارکردهای تازه‌ای پیدا می‌کند. به همین دلیل، مرکز از پژوهش‌هایی استقبال می‌کند که زبان و ادبیات فارسی را با رشته‌هایی مانند زبان‌شناسی، علوم تربیتی، روان‌شناسی، جامعه‌شناسی، مردم‌شناسی، تاریخ، مطالعات فرهنگی، فناوری اطلاعات و علوم رایانه پیوند می‌دهند.
این همکاری‌ها می‌توانند به طرح پرسش‌های تازه و ارائه راه‌حل‌های نو برای مسائل علمی و آموزشی منجر شوند. برای نمونه، تحلیل گفتمان، مطالعات بینافرهنگی، طراحی منابع آموزشی، پردازش زبان طبیعی و تحلیل دیجیتال متون ادبی، از زمینه‌هایی هستند که ظرفیت بالایی برای پژوهش‌های مشترک دارند.
رویکرد مرکز در این زمینه، حل مسئله و آینده‌پژوهی است. ما می‌کوشیم تحولات آینده زبان، ادبیات، آموزش و فناوری را شناسایی کنیم و برای مواجهه علمی با آن‌ها از هم‌اکنون ظرفیت‌های پژوهشی لازم را شکل دهیم.
مطالعات میان‌رشته‌ای همچنین امکان می‌دهد دستاوردهای زبان و ادبیات فارسی از محدوده‌های سنتی خود فراتر رود و در حوزه‌هایی مانند آموزش، فناوری، ارتباطات فرهنگی و سیاست‌گذاری علمی و فرهنگی به کار گرفته شود.
* مرکز چه برنامه‌ای برای گسترش همکاری‌های علمی دارد؟
همکاری علمی، یکی از ارکان اصلی فعالیت مرکز است. استادان دانشگاه‌ها، پژوهشگران حوزه زبان و ادبیات فارسی، دانشجویان تحصیلات تکمیلی و متخصصان رشته‌های مرتبط، سرمایه‌های اصلی این سپهر علمی هستند.
مرکز از پیشنهاد طرح‌های تحقیقاتی مشترک، برگزاری نشست‌های علمی، کارگاه‌های تخصصی، دوره‌های آموزشی و انتشار دستاوردهای پژوهشی استقبال می‌کند. تلاش ما این است که ارتباط میان ایده، پژوهش و اجرا را تسهیل کنیم و فرصت‌هایی برای شکل‌گیری پروژه‌های مشترک و اثرگذار فراهم آوریم.
در این چارچوب، همکاری با دانشگاه‌ها و نهادهای عمومی و مردم نهاد، زمینه‌ای برای تبادل تجربه، ارتقای کیفیت برنامه‌ها و گسترش دامنه اثرگذاری فعالیت‌های مرکز فراهم می‌کند.
* سخن شما با جامعه علمی چیست؟
مرکز تحقیقات زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تربیت مدرس، خود را خانه‌ای برای گفت‌وگو، پژوهش و هم‌آفرینی علمی می‌داند. ما از استادان، پژوهشگران، دانشجویان و متخصصان حوزه‌های مرتبط دعوت می‌کنیم ایده‌ها، تجربه‌ها و پیشنهادهای خود را با مرکز در میان بگذارند.
آینده زبان و ادبیات فارسی با مشارکت جمعی ساخته می‌شود. هر طرح پژوهشی، هر نشست علمی، هر کارگاه آموزشی و هر تجربه مشترک می‌تواند بخشی از این آینده را شکل دهد.
امروز بیش از هر زمان دیگری به شبکه‌ای گسترده از اندیشه‌ورزان و کنشگران علمی نیاز داریم؛ شبکه‌ای که در آن دانش تخصصی، مهارت حرفه‌ای و دغدغه فرهنگی در کنار یکدیگر قرار گیرند. مرکز تحقیقات زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تربیت مدرس آماده است با گسترش این شبکه، زمینه خلق دانش، تربیت نیروی توانمند و ارائه راه‌حل‌های نوآورانه را فراهم سازد. از همه علاقه‌مندان دعوت می‌کنیم در این فصل تازه، در مسیر هم‌آفرینی دانش، گسترش آموزش‌های تخصصی و ارتقای جایگاه زبان و ادبیات فارسی با این مرکز همراه شوند.
نظر شما