به گزارش خبرنگار مهر، سیزدهمین دوسالانه ملی هنر سرامیک ایران، به‌همت انجمن هنرمندان سرامیک ایران، با حمایت اداره کل هنرهای تجسمی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و با همکاری موسسه توسعه هنرهای تجسمی معاصر، در آستانه برگزاری است؛ رویدادی با درون‌مایه «مختصات فردی» که تجلیِ آزادیِ هنرمند در بازتعریفِ خویشتن، انتخاب مسیر و رسیدن به جایگاهی است که با او معنا پیدا می‌کند. این دوسالانه، با توجه به مؤلفه‌های زبانی سرامیک، آثاری را دنبال می‌کند که در مقام نقطه آغازین، قابلیت گشودن مسیرهایی نو، فردی و تداوم‌پذیر را دارند و همزمان با محور قراردادن مختصات فردی، خوانشی از آثار را پی می‌گیرد که بازتاب استمرار، پیشینه و ثبت مسیرِ زیسته هنرمندان است.
سرامیک با توده مردم، ارتباطی انتزاعی برقرار می‌کند
هیربد همت‌آزاد هنرمند سرامیست و دبیر اجرایی سیزدهمین دوسالانه ملی هنر سرامیک ایران، در گفتگو با خبرنگار مهر در بیان قابلیت‌های این هنر برای بیان مسئله و انتقال نگاه هنرمند به مخاطب، توضیح داد: سرامیک به‌مثابه یک رسانه است که همواره، در هر دوره و با هر فرازونشیبی، بیانگر مسئله اجتماعی و روایت‌گر فرهنگ ایرانی بوده است؛ سرامیک نسبت به رسانه‌های دیگر، به‌نوعی مهجور بوده یا با محدودیت‌هایی مواجه است. هر پدیده‌ای، در جایگاه خودش، تهدیدها و قابلیت‌های مخصوصی دارد. بنابراین مهم است که ما هر پدیده را دقیقاً از منظر خودش بررسی کنیم. برای انسان ایرانی، در فرهنگ ایرانی، سرامیک مهم‌ترین رسانه‌ای است که با توده مردم، ارتباطی انتزاعی برقرار می‌کند، چراکه همواره مهم‌ترین رسانه‌ای است که راوی فرهنگ ایرانی بوده است.
ایجاد پیوستار فرهنگی در بحران‌های تاریخی
وی در توضیح بیشتر روایتگری سرامیک گفت: اسناد تاریخی است که نشان می‌دهد ما توانسته‌ایم بیش از ۵ هزار سال در تمامی مشکلات اجتماعی‌مان هویت خود را حفظ کنیم و به همین دلیل، سبب ایجاد یک پیوستار فرهنگی شده است. با تمام تهدیدها و محدودیت‌ها و مشکلاتی که وجود داشته‌است، حتی در دوره‌هایی از تاریخ که فروپاشی کامل حکومتی یا تغییر آرایش ایدئولوژیک داشتیم، هویت ایرانی حفظ شده و به‌گواه شواهد باقی‌مانده در فرهنگ عامه، مهم‌ترین رسانه‌ای که بین مردم پیوستار فرهنگی را حفظ کرده، سرامیک است.
همت‌آزاد درباره اینکه چه مرجعی، سرامیک را به‌عنوان هنر تأیید کرده و آن را از کالای کاربردی جدا می‌کند، توضیح داد: ما در بازدید از نمایشگاه‌ها و موزه‌های هنری، با آثاری مواجه هستیم که از طرف نهادهای شناخته‌شده، به‌عنوان آثار فاخر و معتبر هنری شناخته می‌شوند اما در هنر سرامیک، هیچ نهادی سرامیک را به مردم معرفی نکرده، بلکه فرهنگ توده مردم اعتبار آن را مشخص کرده است. چراکه سال‌هاست جاری و ساری است و پیوستار و استمرار دارد. مردم در قرن چهار و پنج هجری، در اوج دورانی که یک زبان دیگری بر ما حاکمیت می‌کرده، روایت‌های فرهنگی خود را در بشقاب‌های کاربردی‌شان، به خط و مضمون فارسی می‌نوشتند؛ در نتیجه سرامیک به‌مثابه مدیومی است که در بین مردم جاری شده و برای آنها لمس‌پذیر است، با آن احساس تجرید و هم‌نشینی می‌کنند و سرامیک را چیزی جدای از خودشان نمی‌دانند. با این توضیحات، این هنر، بسیار فراتر از کنش هنری، کنش اجتماعی دارد.
اولویت کنش فرهنگی و اجتماعی سرامیک
به گفته وی، در این رویداد، حتماً کنش هنری هم شکل خواهد گرفت و معیار سنجش دقیقی برای ارائه آثار است.
دبیر اجرایی سیزدهمین دوسالانه ملی هنر سرامیک ایران بیان کرد: بیشتر از هر رویکردی، به کنش فرهنگی و اجتماعی دوسالانه سرامیک، باور دارم، چراکه مهم این است که سرامیک، از آن رو که در متن زندگی و باور مردم قرار دارد، تنها ماده‌ای است که به رسانه تبدیل شده است.
وی با بیان اینکه هنرمند سرامیست، با گلِ در دستانش می‌رقصد، گفت: سرامیک، همنشین هنرمند است؛ یعنی بین هنرمند و مخاطب ارتباط بی‌واسطه ایجاد می‌کند و این تجرید، هم به مفاهیم هنرهای تجسمی بسیار نزدیک است و در رویکردهای هنر معاصر که بحث خرده‌روایت‌های فرهنگی و در ایران حتی کلان‌روایت‌های فرهنگی را داریم، شایسته‌ترین مدیوم برای ایجاد گفتگو و طرح مسئله بین هنرمند و مخاطب است. بنابراین، اگر به رسانه، به‌عنوان پل ارتباطی میان دغدغه و مسئله هنرمند، با مخاطب نگاه کنیم، ما هنر سرامیک را به‌مثابه رسانه می‌بینیم.
هنری در گستره مدرنیستی و مفهومی
همت‌آزاد تصریح کرد: سرامیک، این قابلیت را دارد که هم مؤلفه‌های هنر تجسمی؛ ویژوال‌آرت را در بر گیرد و هم در هنر کاربردی قرار داشته باشد.
وی عنوان کرد: سرامیک ماده‌ای است که با قابلیت‌های فراوانش، هم می‌تواند در گستره کاربردی قرار بگیرد و هم با مؤلفه‌های زبانی و مفهومی که دارد، می‌تواند در میان هنرهای تجسمی مدرنیستی قرار بگیرد و هم در میان هنرهای مفهومی. اما آنچه مهم است و در دوسالانه سرامیک هم جریان دارد، بیان مسئله و ایجاد گفتمان است.
همت‌آزاد گفت: ما هنر را فراتر از زیبایی‌شناسی و در جایگاهی می‌بینیم که به طرح مسئله و گفتگو و روایت فرهنگی بپردازد. تاریخچه هنر سرامیک در ایران نشان می‌دهد ما کاسه‌های زرینی داریم که با اشعار نوشته‌شده روی آنها، در زمانی که زبان فارسی در مهجوریت بوده‌است، واسطه گفتگو و انتقال فرهنگ بودند. حتی اگر بخواهیم مفاهیم غربی را در این هنر جستجو کنیم، آثار سرامیکی قابل‌توجهی در حوزه کانسپچوال‌آرت داریم که در دوسالانه‌های معتبر بین‌المللی، حضور دارند، یا آثاری با رویکردهای مدرنیستی، اما در مورد سرامیک، نگاه ما فراتر از این بحث‌هاست؛ سرامیک واسطه انتقال فرهنگ است. در هر زمانی، متناسب با رویکرد هنری جاری، شکل می‌گیرد مثلا در دوره ای با رویکرد مدرنیستی به‌مثابه فرم‌های مدرن ظاهر می‌شود، مانند آنچه در آثار سفالین هزاره‌های پیش از میلاد در دیلمان، املش و سیلک، ناب‌ترین فرم‌های مدرنیستی را داریم.
وی در ادامه بیان کرد: وظیفه امروز هنرمند سرامیست، بازآفرینی آنها نیست؛ امروز هنر به‌مثابه طرح مسئله است. آن‌هم در سرزمینی مانند ایران که به‌واسطه جغرافیا و فرهنگش، همواره درگیر مسائل اجتماعی، سیاسی و اقتصادی بوده‌است، و سرامیک، در طول تاریخ، واسطه‌ای شده که توانسته مسئله بین هنرمند را با مخاطبانش در میان بگذارد.
محدودیت‌های سرامیک، فرصتی برای خلاقیت است
وی با تأکید بر اینکه سرامیک دارای قابلیت‌های فنی و تکنیکی بی‌نظیری است، توضیح داد: این هنر، به‌صورت منفرد، انتقال‌دهنده فرهنگ است. هرچند که سازوکار اجرای آن، با مثلاً هنرهای نمایشی متفاوت است و شاید محدودیت‌های خاص خود را داشته باشد اما شیوه‌های بیانی منحصر به خود را دارد. در واقع، محدودیت‌هایش هم برای یک هنرمند خلاق، فرصت می‌سازد.
سرامیک در تمام بازه‌های تاریخی مسئله‌مند بوده
به‌گفته این هنرمند سرامیست، خلاقیت در بازه‌های زمانی و مکانی مختلف، تعاریف متفاوتی پیدا می‌کند. در واقع مصداق و تعریف خلاقیت، بسیار نسبی است.
وی درباره نمود خلاقیت در جهان امروز اظهار کرد: به‌باور من، امروز خلاقیت توانایی حل مسئله به روشی دیگر است. یعنی امروز کار هنرمند تجسمی این است که با خلاقیت خودش که همان استفاده صحیح از قابلیت‌های رسانه سرامیک است، مسئله‌ای را از زاویه‌ای با مخاطب در میان بگذارد که تاکنون دیده نشده است. در جمع‌بندی این توضیحات، باید گفت که بیان مسئله فرهنگی و اجتماعی، نه‌تنها ضرورت این رویداد است که به‌نوعی ماهیت این هنر به شمار می‌رود. در واقع، نه اکنون، که در تمام بازه‌های تاریخی، سرامیک مسئله‌مند بوده است.
رویدادهای هنری؛ تلاش مضاعف برای بقا
همت‌آزاد درباره تجربه دوره‌ای از دوسالانه که به بحران کرونا خورده بود، گفت: در تمام دوره‌ها، ما یک رسالت هنری داریم و آن این است که مؤلفه‌های سنجش را چه به‌لحاظ کیفی و چه از نظر مفهومی، ارتقا بدهیم. اما مثلاً در همان دوره یازدهم که تجربه کرونا را داشتیم، شاهد افسردگی و جداافتادگی انسان‌ها بودیم. مسئله‌ای که شاید به‌نظر تکراری و کوچک بود اما مهم‌ترین رسالت دوسالانه را شکل داد؛ اینکه بتواند شور و نشاطی در میان نه‌فقط هنرمندان که در بین خانواده‌ها و مخاطبان هم ایجاد کند. امروز هم، در این شرایط سخت اقتصادی و اجتماعی، که ما برای بقای خود در تلاش هستیم، پرداختن به امر فرهنگی و هنری، انگیزه مضاعف برای بقا، زنده‌ماندن و حفظ داشته‌هایمان است؛ اینکه ایران، پیش از این هم بحران‌هایی را سپری کرده اما همچنان هویت ایرانی، باقی مانده است.
موظفیم به بقای فرهنگی خود وفادار باشیم
به‌گفته دبیر سیزدهمین دوسالانه ملی هنر سرامیک ایران، هرچند که بدون شک به چگونگی ارائه آثار در این رویداد هم پرداخته می‌شود اما مسئله اصلی این است که وقتی فردوسی، در بدترین شرایط قرن چهارم هجری، شاهنامه را سرود، ما هم موظفیم در بدترین شرایط، به بقای فرهنگی خود وفادار باشیم؛ این رویکرد، مهم‌تر از چگونگی اجرای اثر است.
وی به‌عنوان عضوی از کارگروه اجرایی، درباره چگونگی برگزاری این دوسالانه، بیان کرد: ما موظفیم سطح اجرایی برنامه را در حد استاندارد قرار دهیم؛ استاندارد ما هم در دوسالانه یازدهم، و هم این‌بار، در بحث‌های اجرایی، توسط انجمن بین‌المللی سرامیک و نمایشگاه سازگاری تأیید شد. این موضوع که انسان ایرانی در این شرایط سخت، می‌تواند رویداد فرهنگی خود را در حد استاندارد جهانی حفظ کند، یک افتخار است.
همت‌آزاد در پایان گفت: مثل تمامی ایرانیانی که برای فرهنگ و هویت خودشان افتخارآفرینند، برگزاری صحیح یک دوسالانه هم برای من یک افتخار است. از طرفی، نشان می‌دهد که هنوز برای انسان ایرانی، فرهنگ ایرانی حائز اهمیت است، حتی در شرایط سخت اقتصادی. این مهم‌ترین کارکرد اجتماعی دوسالانه است و ما وظیفه داریم این رویداد را در شأن انسان ایرانی و هنرمند ایرانی نگه داریم.
نظر شما