خبرگزاری مهر، گروه استانها: حفاظت از جنگل‌ها و مراتع، به‌ویژه در مناطقی که گستردگی عرصه‌های طبیعی با محدودیت امکانات و نیروی انسانی حفاظتی همراه است، بدون مشارکت مردم دشوار خواهد بود.
در چنین شرایطی، استفاده از ظرفیت جوامع محلی و افرادی که ارتباط مستقیم و مستمر با روستاییان دارند، می‌تواند نقش مهمی در پیشگیری از تخریب منابع طبیعی ایفا کند.
بخش ارم شهرستان دشتستان، با برخورداری از عرصه‌های جنگلی و مرتعی، از جمله مناطقی است که حفاظت از سرمایه‌های طبیعی آن به همکاری دستگاه‌های اجرایی و ساکنان روستاها نیاز دارد.
در همین راستا، طرح «هر دهیار یک جنگلبان» با هدف توسعه حفاظت مشارکتی و ایجاد شبکه‌ای محلی برای شناسایی و گزارش تخلفات منابع طبیعی در این بخش به اجرا درآمده است.
این طرح بر این مبنا استوار است که دهیاران، به دلیل حضور مستمر در روستاها و آشنایی با شرایط منطقه، می‌توانند در شناسایی تهدیدها، انتقال هشدارها و ارتباط میان مردم و اداره منابع طبیعی نقش مؤثری داشته باشند؛ ظرفیتی که در صورت پشتیبانی آموزشی و تجهیزاتی، امکان واکنش سریع‌تر به تهدیدهای طبیعی و انسانی را فراهم می‌کند.
حفاظت از منابع طبیعی با مشارکت مردم
مدیر منابع طبیعی شهرستان دشتستان در گفتگو با خبرنگار مهر، با اشاره به گستردگی عرصه‌های جنگلی و مرتعی منطقه و محدودیت نیروی انسانی و امکانات حفاظتی، اظهار کرد: حفاظت پایدار از منابع طبیعی تنها با اقدامات مستقیم دستگاه‌های مسئول محقق نمی‌شود و مشارکت آگاهانه و داوطلبانه جوامع محلی، یکی از ضرورت‌های اساسی در این مسیر است.
حسین مالکی افزود: دهیاران به دلیل ارتباط نزدیک با مردم و آشنایی با وضعیت روستاها، ظرفیت مناسبی برای تقویت این مشارکت دارند و می‌توانند به‌عنوان حلقه ارتباطی میان ساکنان روستاها و مجموعه منابع طبیعی، در شناسایی و پیگیری مسائل این حوزه نقش‌آفرینی کنند.
وی با تأکید بر اهمیت پیشگیری در حفاظت از عرصه‌های طبیعی تصریح کرد: شناسایی زودهنگام تهدیدها، گزارش سریع تخلفات و اطلاع‌رسانی به‌موقع به اداره منابع طبیعی می‌تواند از گسترش خسارت‌ها جلوگیری کند. آتش‌سوزی، قطع درختان، بوته‌کنی و تغییر کاربری اراضی ملی از جمله مواردی است که برخورد به‌موقع با آن‌ها اهمیت زیادی دارد.
مالکی ادامه داد: در قالب تفاهم‌نامه امضاشده، دهیاران با عنوان «همیار جنگل و منابع طبیعی» در برنامه‌های آموزشی، ترویجی و حفاظتی مشارکت خواهند کرد و اداره منابع طبیعی نیز با ارائه آموزش‌های لازم و بهره‌گیری از پیشنهادهای آنان، زمینه تقویت مدیریت مشارکتی عرصه‌های طبیعی را فراهم می‌کند.
به گفته وی، تحقق اهداف این طرح مستلزم آن است که دهیاران علاوه بر آشنایی با وظایف خود، نسبت به نشانه‌های تخریب منابع طبیعی، نحوه گزارش تخلفات و اقدامات اولیه در مواجهه با حوادث احتمالی نیز آگاهی کافی داشته باشند.
جنگل‌ها و مراتع؛ سرمایه مشترک نسل‌ها
بخشدار ارم نیز در گفتگو با خبرنگار مهر با تأکید بر ضرورت همکاری دستگاه‌های اجرایی و نهادهای محلی برای حفاظت از منابع طبیعی، اظهار کرد: جنگل‌ها و مراتع این بخش، سرمایه مشترک نسل‌های حاضر و آینده هستند و صیانت از آن‌ها مسئولیتی اجتماعی است که تحقق آن به همکاری همه بخش‌های جامعه نیاز دارد.
سید حسین جعفری با اشاره به ارتباط مستقیم دهیاران با روستاییان افزود: دهیاران می‌توانند در افزایش آگاهی عمومی، انتقال آموزش‌های زیست‌محیطی و جلب همراهی مردم برای حفاظت از عرصه‌های طبیعی نقش مهمی داشته باشند.
وی اجرای طرح «هر دهیار یک جنگلبان» را زمینه‌ای برای گسترش مشارکت مردمی دانست و تأکید کرد: حفاظت از منابع طبیعی باید در کنار وظایف عمرانی و خدماتی دهیاری‌ها مورد توجه قرار گیرد؛ چراکه پیشگیری از تخریب محیط طبیعی، علاوه بر حفظ پوشش گیاهی و زیستگاه‌ها، به کاهش خسارت‌های ناشی از حوادث و حفظ ظرفیت‌های منطقه برای نسل‌های آینده کمک می‌کند.
جعفری همچنین بر هم‌افزایی میان اداره منابع طبیعی، دهیاری‌ها و سایر نهادهای محلی تأکید کرد و خواستار آن شد که همکاری‌های پیش‌بینی‌شده در این طرح، در قالب برنامه‌های مستمر و اقدامات میدانی دنبال شود.
آموزش، تجهیزات و نظارت مستمر؛ مطالبات دهیاران
دهیاران بخش ارم با امضای تفاهم‌نامه، آمادگی خود را برای همکاری در اجرای تعهدات طرح اعلام کردند. با این حال، از دیدگاه آنان، تحقق اهداف این برنامه به فراهم شدن برخی الزامات اجرایی نیز وابسته است.
برگزاری دوره‌های آموزشی تخصصی برای دهیاران و روستاییان، تأمین تجهیزات اولیه اطفای حریق در روستاها و استفاده از ظرفیت مساجد، مدارس و شبکه‌های اجتماعی محلی برای اطلاع‌رسانی، از جمله پیشنهادهای مطرح‌شده در این نشست بود.
دهیاران همچنین بر ضرورت تشکیل کارگروه مشترک ماهانه با اداره منابع طبیعی تأکید کردند تا مشکلات موجود در روستاها، گزارش‌های میدانی و موارد احتمالی تخریب و تصرف اراضی ملی به‌صورت منظم بررسی شود.
این پیشنهادها نشان می‌دهد که اجرای مؤثر طرح، صرفاً به امضای تفاهم‌نامه و تعیین مسئولیت‌ها محدود نمی‌شود؛ بلکه استمرار آموزش، دسترسی به امکانات اولیه و ایجاد سازوکاری مشخص برای دریافت و پیگیری گزارش‌ها نیز اهمیت دارد.
به‌ویژه در زمینه آتش‌سوزی، آگاهی از شیوه اطلاع‌رسانی سریع و دسترسی به تجهیزات اولیه می‌تواند در مراحل نخست حادثه مؤثر باشد؛ هرچند عملیات تخصصی اطفای حریق همچنان به نیروهای آموزش‌دیده و امکانات متناسب با شرایط حادثه نیاز دارد.
از تفاهم‌نامه تا حفاظت عملی از عرصه‌های طبیعی
طرح «هر دهیار یک جنگلبان» با هدف تقویت حفاظت مشارکتی از جنگل‌ها و مراتع، افزایش آگاهی جوامع محلی، پیشگیری از تخریب و تصرف اراضی ملی و ایجاد شبکه گزارش‌دهی سریع تخلفات در روستاها اجرا می‌شود. در این چارچوب، دهیاران ضمن آشنایی با قوانین و مقررات منابع طبیعی، نقش واسطه ارتباطی میان مردم و اداره منابع طبیعی را بر عهده خواهند داشت.
با این حال، میزان اثرگذاری طرح به چگونگی اجرای تعهدات، استمرار همکاری‌ها و رسیدگی به گزارش‌های مردمی وابسته است. اگر اطلاعات ارائه‌شده از سوی دهیاران به‌موقع بررسی شود و آموزش‌ها و پشتیبانی‌های مورد نیاز نیز در اختیار آنان قرار گیرد، این شبکه محلی می‌تواند به تقویت نظارت بر عرصه‌های طبیعی کمک کند.
برای بخش ارم دشتستان، اهمیت این رویکرد در آن است که حفاظت از منابع طبیعی از یک وظیفه صرفاً اداری فراتر برود و به بخشی از مسئولیت روزمره مدیریت محلی و مشارکت اجتماعی تبدیل شود؛ مسیری که موفقیت آن در نهایت با کاهش تخلفات، واکنش سریع‌تر به تهدیدها و حفظ پایدار جنگل‌ها و مراتع سنجیده خواهد شد.
نظر شما