خبرگزاری مهر، گروه استانها: بازار از مزرعه آغاز می‌شود، اما همیشه مسیر کوتاهی تا سفره مردم ندارد، محصولی که کشاورز با ماه‌ها تلاش تولید می‌کند، گاهی پیش از رسیدن به دست مصرف‌کننده از چندین حلقه واسطه، انبار، مرکز عمده‌فروشی و شبکه توزیع عبور می‌کند، مسیری که هر مرحله آن می‌تواند هزینه‌ای به قیمت نهایی اضافه کند، در این میان، نه همیشه تولیدکننده از بهای واقعی محصول خود بهره‌مند می‌شود و نه مصرف‌کننده می‌تواند کالا را با قیمتی متناسب با هزینه تولید خریداری کند.
در چنین شرایطی، روستا بازارها می‌توانند به حلقه‌ای تازه در زنجیره تولید و مصرف تبدیل شوند، حلقه‌ای که هدف آن نزدیک کردن تولیدکننده به مصرف‌کننده، کاهش واسطه‌گری‌های غیرضروری و فراهم کردن امکان عرضه محصولات کشاورزی و دامی در مراکز مشخص است.
اهمیت این رویکرد در کهگیلویه و بویراحمد، استانی برخوردار از ظرفیت‌های کشاورزی، باغداری و دامپروری، بیشتر به چشم می‌آید، در این استان، تولیدات بومی می‌توانند سهم قابل توجهی در تأمین نیاز بازار داشته باشند، اما بهره‌گیری از این ظرفیت مستلزم ایجاد شبکه‌ای منظم برای جمع‌آوری، نگهداری، انتقال و عرضه محصولات است.
اکنون مسئولان استان از برنامه‌هایی برای افزایش قابل توجه عرضه محصولات در روستا بازارها خبر می‌دهند، برنامه‌هایی که در صورت اجرای درست می‌تواند هم به رونق تولیدات محلی کمک کند و هم بخشی از دغدغه خانوارها برای دسترسی به محصولات باکیفیت و قیمت مناسب را کاهش دهد.
افزایش سه‌برابری میوه و تره‌بار؛ هدف‌گذاری جدید تعاون روستایی
مدیرعامل تعاون روستایی کهگیلویه و بویراحمد از برنامه افزایش حداقل دوبرابری عرضه محصولات پروتئینی و سه‌برابری عرضه میوه و تره‌بار در روستا بازارهای استان خبر داد.
وحید محمدی‌تبار در گفت‌وگو با خبرنگار مهر با تأکید بر ضرورت تقویت مراکز عرضه مستقیم کالا اظهار کرد: مدیریت تعاون روستایی استان در راستای حمایت از تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان، افزایش عرضه محصولات پروتئینی به میزان حداقل دو برابر و میوه و تره‌بار به میزان حداقل سه برابر را در مکان‌های تعیین‌شده دنبال می‌کند.
وی افزود: توسعه روستا بازارها و افزایش عرضه محصولات اساسی در این مراکز می‌تواند در بهبود دسترسی مردم به کالاهای مورد نیاز و کمک به تنظیم بازار استان نقش مؤثری داشته باشد.
مدیرعامل تعاون روستایی کهگیلویه و بویراحمد با اشاره به اینکه این هدف‌گذاری در شرایطی مطرح می‌شود که افزایش حجم عرضه به‌تنهایی نمی‌تواند تضمین‌کننده موفقیت بازارهای مستقیم باشد، اضافه کرد: آنچه اهمیت دارد، استمرار تأمین کالا، تناسب قیمت‌ها با توان خرید مردم و ایجاد اطمینان در مصرف‌کنندگان است که باید همزمان با توسعه ظرفیت عرضه دنبال شوند.
توسعه روستا بازار خیابان مطهری یاسوج
معاون توسعه بازرگانی اداره‌کل صنعت، معدن و تجارت کهگیلویه و بویراحمد در گفت‌وگو با خبرنگار مهر با اشاره به برنامه‌های پیش‌بینی‌شده برای توسعه روستا بازارها اظهار کرد: مدیریت تعاون روستایی استان موظف شده است با هدف بهبود عرضه و حمایت از مصرف‌کنندگان، میزان عرضه محصولات پروتئینی در روستا بازارها را حداقل دو برابر و عرضه میوه و تره‌بار را دست‌کم سه برابر افزایش دهد.
روح‌الله باقری افزود: استفاده بهینه از زمین مجاور روستا بازار فعلی در خیابان مطهری شهر یاسوج نیز در دستور کار قرار گرفته است تا با توسعه فضای عرضه، امکان ارائه خدمات بهتر به شهروندان و عرضه گسترده‌تر میوه و تره‌بار فراهم شود.
وی همچنین با اشاره به اهمیت ساماندهی بازار محصولات غذایی عنوان کرد: عرضه مستمر محصولات و دسترسی مستقیم مردم به کالاها می‌تواند در حذف واسطه‌های غیرضروری مؤثر باشد.
معاون توسعه بازرگانی اداره‌کل صنعت، معدن و تجارت کهگیلویه و بویراحمد با اشاره به اینکه توسعه فضای فیزیکی این مرکز می‌تواند ظرفیت عرضه را افزایش دهد، اضافه کرد: گسترش فضا باید با تأمین تجهیزات، نیروی انسانی، امکانات نگهداری و برنامه مشخص برای تأمین کالا همراه باشد زیرا در غیر این صورت، افزایش غرفه‌ها لزوماً به معنای افزایش واقعی خدمات و بهبود وضعیت بازار نخواهد بود.
از مزرعه تا سفره؛ برنامه‌ای برای کوتاه شدن مسیر توزیع
معاون هماهنگی امور اقتصادی استاندار کهگیلویه و بویراحمد نیز بر ضرورت توسعه مراکز عرضه مستقیم محصولات کشاورزی و پروتئینی تأکید کرد و گفت: ایجاد غرفه‌های عرضه مستقیم محصولات و توسعه این مراکز برای کوتاه شدن مسیر عرضه از مزرعه تا سفره مردم در دستور کار قرار دارد.
احسان عسکری همچنین بر اهمیت ایجاد غرفه‌های استاندارد و ممتاز برای عرضه محصولات باکیفیت و متنوع تأکید کرد و ادامه داد: توسعه روستا بازارها ظرفیتی مهم برای حمایت از تولیدکنندگان و بهبود دسترسی مصرف‌کنندگان به محصولات است و متولیان اتاق اصناف، تعاون روستایی و صمت باید در این زمینه تلاش بیشتری داشته باشند.
پنج بازارچه محلی در مسیر بهره‌برداری؛ سهم ویژه یاسوج
معاون توسعه منابع و پشتیبانی استانداری کهگیلویه و بویراحمد در گفت و گو با خبرنگار مهر از تکمیل پنج بازارچه محلی در شهرهای یاسوج، دهدشت و دوگنبدان خبر داد و گفت: توسعه این بازارچه‌ها با هدف حمایت از تولیدکنندگان بومی، رونق مشاغل خانگی و ایجاد بستر مناسب برای عرضه مستقیم محصولات در دستور کار قرار گرفته است.
سید مسعود حسینی با تشریح آخرین وضعیت اجرای این طرح اظهار کرد: تاکنون سه بازارچه محلی در شهرهای سی‌سخت، یاسوج و دهدشت راه‌اندازی شده است.
حسینی ادامه داد: علاوه بر بازارچه‌های راه‌اندازی‌شده، پنج بازارچه جدید نیز در دست تکمیل و آماده‌سازی قرار دارند که از این تعداد سه بازارچه در شهر یاسوج، یک بازارچه در دهدشت و یک بازارچه در دوگنبدان پیش‌بینی شده است.
به گفته وی، با توجه به ظرفیت جمعیتی و اقتصادی یاسوج، سه بازارچه جدید در این شهر پیش‌بینی شده تا زمینه مناسب‌تری برای فعالیت تولیدکنندگان و عرضه محصولات فراهم می شود که با تکمیل این پنج بازارچه، تعداد مراکز یادشده با احتساب سه بازارچه راه‌اندازی‌شده به هشت مرکز خواهد رسید.
بازارچه‌ها؛ فرصتی برای رونق مشاغل خانگی و اقتصاد خانوار
معاون توسعه منابع و پشتیبانی استانداری کهگیلویه و بویراحمد یکی از ویژگی‌های مهم بازارچه‌های محلی را امکان حضور تولیدکنندگان خرد و فعالان مشاغل خانگی در چرخه فروش عنوان کرد و یادآور شد: این افراد در بسیاری از موارد محصول و توان تولید دارند، اما برای معرفی و عرضه تولیدات خود با محدودیت مواجه هستند.
وی با تأکید بر اهمیت این مراکز در تقویت اقتصاد خانوارها گفت: یکی از اهداف اصلی این طرح، فراهم کردن فضای مناسب برای عرضه تولیدات بومی و حمایت از فعالان مشاغل خرد و خانگی است.
حسینی تصریح کرد: این بازارچه‌ها می‌توانند فرصتی برای عرضه مستقیم محصولات کشاورزی، صنایع‌دستی، فرآورده‌های غذایی و تولیدات خانگی فراهم کنند و از این طریق زمینه افزایش درآمد تولیدکنندگان و رونق فعالیت‌های اقتصادی محلی را به وجود آورند.
حلقه مفقوده؛ شبکه تأمین پایدار محصولات
با وجود هدف‌گذاری‌های انجام‌شده، یکی از مهم‌ترین چالش‌های پیش روی روستا بازارها، ایجاد شبکه‌ای پایدار برای تأمین محصولات است.
کشاورز و باغدار برای فروش محصول خود به بازاری مطمئن نیاز دارد و مصرف‌کننده نیز انتظار دارد در تمام روزهای سال به کالاهای مورد نیاز دسترسی داشته باشد و این دو نیاز زمانی به یکدیگر پیوند می‌خورند که سازوکاری مشخص برای شناسایی ظرفیت تولید، جمع‌آوری محصولات و انتقال آنها به مراکز عرضه وجود داشته باشد.
تعاونی‌های روستایی می‌توانند در این زمینه نقش مؤثری ایفا کنند، به‌گونه‌ای که با شناسایی تولیدکنندگان، جمع‌آوری محصولات، بررسی کیفیت و برنامه‌ریزی برای عرضه، ارتباط میان مبدأ تولید و بازار مصرف را سازماندهی کنند.
در فصل برداشت محصولات کشاورزی و باغی، امکان تأمین بخشی از نیاز بازار از تولیدات داخل استان وجود دارد. خرید به‌موقع محصولات و عرضه آنها در روستا بازارها می‌تواند از فروش اجباری و ارزان تولیدات جلوگیری کند و در مقابل، دسترسی مردم به محصولات تازه را افزایش دهد.
البته تأمین کالا نباید به تولیدات فصلی محدود شود. در دوره‌هایی که تولید برخی محصولات در استان کاهش پیدا می‌کند، لازم است ارتباط با سایر مناطق تولیدکننده کشور برقرار باشد تا عرضه در این مراکز دچار وقفه نشود.
افزایش عرضه کافی نیست؛ قیمت‌ها باید به نفع مردم باشد
یکی از مهم‌ترین معیارهای موفقیت روستا بازارها، تأثیر واقعی آنها بر هزینه خرید خانوارها است که اگر قرار است این مراکز با هدف عرضه مستقیم و کاهش واسطه‌گری فعالیت کنند، باید مزیت اقتصادی آنها برای مصرف‌کننده قابل مشاهده باشد زیرا صرف حذف چند حلقه واسطه، بدون مدیریت هزینه‌های حمل‌ونقل، نگهداری، بسته‌بندی، نیروی انسانی و ضایعات محصولات، لزوماً به کاهش قیمت نهایی منجر نمی‌شود.
از این رو، لازم است قیمت محصولات در روستا بازارها به‌صورت شفاف اعلام شود و به شکل مستمر با قیمت کالاهای مشابه در سایر مراکز عرضه مورد مقایسه قرار گیرد.
نظارت بر کیفیت محصولات، نحوه قیمت‌گذاری و عملکرد غرفه‌داران نیز باید به‌صورت مستمر انجام شود تا اعتماد مردم به این مراکز تقویت شود.
در واقع، اگر مصرف‌کننده پس از مراجعه به روستا بازار با قیمت‌هایی مشابه یا بالاتر از سایر فروشگاه‌ها مواجه شود، انگیزه چندانی برای خرید از این مراکز نخواهد داشت. بنابراین مزیت اقتصادی باید یکی از شاخص‌های اصلی ارزیابی عملکرد روستا بازارها باشد.
زیرساخت‌های نگهداری؛ شرط موفقیت افزایش عرضه
توسعه فضای فیزیکی روستا بازار یاسوج و افزایش میزان عرضه محصولات، ضرورت توجه به زیرساخت‌های نگهداری را نیز بیشتر می‌کند.
میوه و تره‌بار به دلیل فسادپذیری، به شرایط مناسب نگهداری نیاز دارند زیرا وجود تجهیزات سرمایشی، فضای مناسب تخلیه و بارگیری، انبارهای استاندارد و امکانات حمل‌ونقل می‌تواند از ضایعات محصولات جلوگیری کند و هزینه تمام‌شده عرضه را کاهش دهد.
در بخش محصولات پروتئینی نیز رعایت زنجیره سرد و ضوابط بهداشتی اهمیت ویژه‌ای دارد، افزایش دوبرابری عرضه این محصولات باید متناسب با ظرفیت نگهداری و تجهیزات مورد نیاز انجام شود تا سلامت و کیفیت کالا تحت تأثیر افزایش حجم عرضه قرار نگیرد.
همچنین دسترسی آسان شهروندان، ساماندهی غرفه‌ها، فضای مناسب خرید و امکان تردد و توقف خودروها از دیگر موضوعاتی است که در توسعه این مراکز باید مورد توجه قرار گیرد.
آمار شفاف؛ معیار سنجش موفقیت روستا بازارها
یکی از موضوعات مهم در مسیر توسعه روستا بازارها، ضرورت انتشار آمار دقیق و قابل ارزیابی از عملکرد این مراکز است.
در اطلاعات اعلام‌شده از سوی مسئولان استان، آمار تجمیعی مشخصی از تعداد کل روستا بازارهای فعال ارائه نشده و تمرکز اصلی بر مرکز خیابان مطهری یاسوج و برنامه توسعه آن بوده است.
همچنین برای ارزیابی میزان موفقیت برنامه افزایش عرضه، لازم است حجم فروش روزانه و ماهانه، تعداد مراجعه‌کنندگان، سهم تولیدات داخل استان و میزان تغییر قیمت کالاها به‌صورت منظم اطلاع‌رسانی شود.
آزمون اصلی؛ سهم تولیدکننده و قدرت خرید مصرف‌کننده
روستا بازارها در کهگیلویه و بویراحمد اکنون با مجموعه‌ای از هدف‌گذاری‌ها و برنامه‌های توسعه‌ای روبه‌رو هستند؛ از افزایش عرضه محصولات پروتئینی و کشاورزی گرفته تا توسعه فضای مرکز یاسوج و تکمیل پنج بازارچه محلی در شهرهای مختلف استان.
این برنامه‌ها می‌توانند زمینه‌ساز تقویت اقتصاد محلی باشند، اما نتیجه نهایی آنها به نحوه اجرا و میزان هماهنگی دستگاه‌های مسئول بستگی دارد.
تعاون روستایی، جهاد کشاورزی، صنعت، معدن و تجارت، اتاق اصناف، تشکل‌های تولیدی و مجموعه‌های نظارتی باید در قالب یک برنامه هماهنگ برای تأمین مستمر کالا، عرضه محصولات بومی، کنترل قیمت‌ها و ارتقای کیفیت خدمات فعالیت کنند.
در نهایت، موفقیت روستا بازارها نه با تعداد غرفه‌ها و نه صرفاً با میزان فضای اختصاص‌یافته به آنها، بلکه با تأثیری سنجیده می‌شود که بر زندگی مردم و درآمد تولیدکنندگان می‌گذارند.
اگر کشاورز بتواند محصول خود را با قیمت منصفانه و بدون نگرانی از نبود بازار فروش عرضه کند و مصرف‌کننده نیز همان محصول را با کیفیت مناسب و قیمت قابل قبول خریداری کند، می‌توان گفت این مراکز به هدف اصلی خود نزدیک شده‌اند.
روستا بازارها زمانی حلقه مفقوده میان تولید و مصرف را تکمیل می‌کنند که افزایش عرضه با قیمت مناسب، شبکه تأمین پایدار، زیرساخت‌های استاندارد و نظارت مستمر همراه شود؛ مسیری که در صورت تحقق، می‌تواند هم به رونق تولیدات بومی کهگیلویه و بویراحمد کمک کند و هم سهمی مؤثر در حمایت از معیشت خانوارهای استان داشته باشد.
نظر شما