سرنوشت مبهم "به رنگ ارغوان" در تنگنای یک روند فرسایشی

سرنوشت "به رنگ ارغوان" به عنوان سیزدهمین فیلم کارنامه ابراهیم حاتمی‌کیا با گذشت پنج سال از زمان ساخت همچنان در هاله‌ای از ابهام قرار دارد، بی آنکه اتفاق‌های چند سال اخیر این روند فرسایشی را تسریع کرده باشد.

به گزارش خبرنگار مهر، فیلم ناکام کارنامه ابراهیم حاتمی‌کیا که با گذشت پنج سال از زمان ساخت همچنان در گیر و دار حاشیه‌ها گرفتار مانده، این روزها وارد مسیری جدید شده که البته همچنان امکان اکران آن را در ابهام قرار داده است.

نامه اخیر سیدجمال ساداتیان به رئیس جمهوری به منظور فراهم شدن امکان اکران "به رنگ ارغوان" به دنبال درخواست‌های مکرر کارگردان، واکنش مشاور هنری رئیس جمهوری را به همراه داشت. جواد شمقدری انتشار این نامه را در شرایط فعلی درست ندانست و تاکید کرد این کار باعث سیاسی شدن ماجرای نمایش فیلم می‌شود.



پشت صحنه "به رنگ ارغوان"

نکته مهم در پیچ و خم‌هایی که سرنوشت فیلم را نامعلوم جلوه می‌دهد، به این وجه بازمی‌گردد که این اتفاق‌ها بیش از آنکه تغییر سطحی در موقعیت و شرایط فیلم ایجاد کنند تنها منجر به رد و بدل شدن حرف‌هایی می‌شود که نه گشاینده این گره کور بلکه سردرگم کردن سرانجام فیلم است.

"به رنگ ارغوان" سیزدهمین فیلم ابراهیم حاتمی‌کیا فیلمساز برجسته سینمای دفاع مقدس و محصول سال 83 است. به نظر می‌آید این فیلم ناخواسته گرفتار حاشیه‌های نحس عدد 13 شده و در طول این سال‌ها نتوانسته گامی به سوی اکران عمومی بردارد. این فیلمساز پس از "ارتفاع پست" که نخستین اثر غیر جنگی او محسوب می‌شد، نقبی به فضای سیاسی اجتماع پیرامون خود زد تا ندانسته فیلم جدیدش را مسئله‌دار کند.

این فیلم اول بهمن 82 در ارتفاعات فیروزکوه کلید خورد و حمید فرخ نژاد، خزر معصومی، فرهاد قائمیان، مهرداد ضیائی، کورش تهامی، مزدک رستمی، نوال شریفی در آن بازی کردند. "به رنگ ارغوان" داستان یک مامور وزارت اطلاعات است که در راه دستگیری یک مجرم سیاسی، با دختر او وارد رابطه عاطفی می‌شود.

فیلمبرداری "به رنگ ارغوان" نیمه پایانی اسفند 82 به پایان رسید تا با ورود به مراحل فنی شرایطی جدید را تجربه کند. این فیلم سال 83 را در انتظار نمایش در بیست و سومین جشنواره فجر در بهمن 83 به سر برد. در واقع نخستین نمایش رسمی فیلم قرار بود با جشنواره فجر رقم بخورد، اما جرقه ناکامی‌های آن در همین مقطع روشن شد.

"به رنگ ارغوان" هر چند از گزینه‌های بالقوه حضور در جشنواره بیست و سوم فجر بود و حتی از سوی روابط عمومی جشنواره جزو 22 فیلم بخش مسابقه سینمای ایران و تنها فیلم ایرانی مسابقه سینمای آسیا در بخش بین‌الملل اعلام شد، اما سرنوشتی دیگر انتظارش را می‌کشید.

حضور "به رنگ ارغوان" با قرار گرفتن در کاتالوگ جشنواره بیست و سوم در حال قطعی‌ شدن بود، اما سه روز مانده به آغاز جشنواره اخباری مبنی به نمایش درنیامدن آن به دلیل موضوع و محتوای خاص شنیده شد. اخباری حاکی بر اینکه "به رنگ ارغوان" با درخواست مستقیم وزیر اطلاعات وقت اجازه نمایش در جشنواره را ندارد و تهیه‌کننده فیلم نیز در گفتگویی خبر از توقیف آن داد.

هر چند این خبر خیلی زود از سوی روابط عمومی جشنواره فجر تکذیب شد، اما نامه حاتمی‌کیا به وزیر اطلاعات مهر قطعی را به اقبال ناخوش نمایش جشنواره‌ای فیلم زد.

این کارگردان دو روز مانده به آغاز جشنواره بیست و سوم در نامه‌ای سرگشاده به وزیر اطلاعات عنوان کرد: شهادت می‌دهم که به عنوان پدر معنوی "به رنگ ارغوان" با میل و خواست شخصی خودم، فیلم را از شرکت در جشنواره فجر محروم می‌کنم. می‌دانم شما نیز همچون من از اینکه حاصل یکسال زحمت اهالی هنر در دولت هنردوست خاتمی چنین سرنوشتی پیدا کرده، متأسف هستید.

اما رایزنی‌ها برای بازگشت دوباره فیلم به جشنواره همچنان ادامه یافت و قرار شد این فیلم 18 بهمن 84 در سینما صحرا که به رسانه‌های گروهی اختصاص داشت، به نمایش دربیاید. اتفاقی که محقق نشد و واکنش‌هایی بی‌حاصل را به دنبال داشت.  

در بهار 84 با تغییر دولت تغییرهایی در سرنوشت "به رنگ ارغوان" صورت گرفت و خبرها حاکی از این بود که فیلم "مجوز مشروط" گرفته است. شهریور همان سال سیدجمال ساداتیان اعلام کرد منتظر استقرار مدیریت‌ جدید وزارت اطلاعات است تا برای اکران فیلم وارد مذاکرات جدید شود.

وی اشاره کرد: موضوع و داستان فیلم حوزه اصلی و کاری وزارت اطلاعات بوده و طبعاً باعث حساسیت آنها شده است. آنها در این حیطه یک سری نقطه نظر داشته‌اند که شاید اگر قبل از ساخت فیلم هماهنگی صورت می‌گرفت، این مسائل پیش نمی‌آمد.

همچنین در این مقطع اقدام معاونت سینمایی ارشاد در اعطای "مجوز مشروط" اکران این فیلم به وزارت اطلاعات مورد انتقاد قرار گرفت که البته واکنش یک مقام مسئول در ارشاد را به دنبال داشت. وی گفت: با توافقی که بین کارگردان فیلم و وزارت اطلاعات صورت گرفته بود، فیلم به نمایش درنیامد. بعد از این توافق نامه‌ای از سوی وزارت اطلاعات به ارشاد ارسال شد و اجازه اکران فیلم منوط به توافق دو جانبه کارگردان و وزارت اطلاعات و ارسال نامه رسمی از سوی این وزارتخانه قرار گرفت.

روند حرکت "به رنگ ارغوان" در سال 84 به گونه‌ای بود که انتظارها برای امکان حضور آن در بیست و چهارمین جشنواره فجر بالا رفت. تهیه کننده فیلم در این خصوص تأکید کرد: بعد از تماسی که با وزیر اطلاعات حجت‌‌الاسلام محسنی اژه‌ای داشتم، ایشان تأکید کردند طی چند روز آینده نسخه‌ای از فیلم به دفتر جشنواره ارسال شده و فیلم قطعاً در جشنواره حضور پیدا خواهد کرد.

حاتمی‌کیا در نشست رسانه‌ای فیلم "به نام پدر" که در جشنواره بیست و چهارم به نمایش درآمد در جواب پرسشی مبنی بر علت حضور نداشتن "به رنگ ارغوان" در جشنواره گفت: "پارسال خودم خواستم فیلم از جشنواره خارج شود و تا امروز 365 روز صبر کردم. از عزیزان می‌خواهم فقط 365 ثانیه درباره این فیلم فکر کنند تا من به عنوان نماینده در مقابل عواملم شرمنده نباشم. نمی‌خواهم حرفی بزنم که اوضاع از این شرایطی که هست وخیم‌تر شود."

اما همه این حرف‌ها در نهایت با به نمایش درنیامدن فیلم در این جشنواره بیست و چهارم فجر پایان گرفت. منزلگاه بعدی که "به رنگ ارغوان" برای حضور در آن تلاش کرد، دومین جشنواره پلیس در سال 85 بود که البته باز هم محقق نشد. این روند تکراری تا سال 86 ادامه پیدا کرد.

تابستان 86 تهیه‌کننده فیلم در گفتگویی اعلام کرد در تلاش برای اکران عمومی "به رنگ ارغوان" است که پروانه نمایش دارد. وی گفت: مذاکرات ما با مسئولان به اندازه‌ای مثبت و موثر بوده که به اکران این فیلم صد درصد امیدوار شده‌ایم. فقط منتظر شرایط مناسب هستیم تا با اعلام مسئولان کارهای مربوط به اکران و پخش را به سرانجام برسانیم.

شهریور 86 شایعه‌ای مبنی بر واگذار شدن تمام حقوق مادی و معنوی "به رنگ ارغوان" از سوی تهیه‌کننده با مبلغی معادل 300 میلیون تومان به نهادی دولتی اعلام شد تا شواهد حکم به بایگانی شدن پرونده فیلم بدهد. اما تهیه‌کننده فیلم این اخبار را تکذیب و اعلام کرد همچنان مالک فیلم است و تلاش می‌کند با رفع مشکلات آن را اکران کند.

در همین ایام محمود اربابی مدیر کل ارزشیابی و نظارت معاونت امور سینمایی ارشاد با اشاره به اکران نشدن "به رنگ ارغوان" تصریح کرد: توافقی بین یک سازمان و نهاد با اداره کل ارزشیابی و نظارت انجام شده که مربوط به آن سازمان است. مشکل این فیلم یک مسئله قانونی است که از طریق نهادی دنبال شده و هر وقت از آن نهاد خارج شود ما می‌توانیم آن را پیگیری کنیم.

نهایتاً رویدادهای پیرامون "به رنگ ارغوان" به سال 87 رسید و اردیبهشت‌ماه ابراهیم حاتمی‌کیا در برنامه "45 دقیقه" شبکه خبر درباره سرنوشت این فیلم گفت: این فیلم مثل کودکی می‌ماند که حالا نیازمند آغوش پرستار است. من خودم سه چهار سال پیش جلو نمایش آن را با توجه به شرایط آن مقطع گرفتم و در واقع توقیف این فیلم خودخواسته بود.

وی ادامه داد: به نظرم "به رنگ ارغوان" نباید دیگر مشکلی برای به نمایش درآمدن داشته باشد و سعه صدر مسئولان می‌تواند این فیلم را از محاق درآورد تا دیگر در کارنامه من هیچ فیلم توقیفی یا به نمایش درنیامده وجود نداشته باشد.

اما به نظر می‌آید این فیلم برای به نمایش درآمدن به چیزی فراتر از سعه صدر مسئولان نیاز داشت. پاییز 87 در چهارمین سال توقیف فیلم "به رنگ ارغوان" انتظارها برای فراهم شدن شرایط نمایش این فیلم به مناسبت سی‌امین سالگرد پیروزی انقلاب در بیست و هفتمین جشنواره فجر بالا رفت.

بخصوص که حاتمی‌کیا در نشستی در دانشگاه صنعتی شریف با موضوع 30 سال سینمای ایران پس از انقلاب، اظهار داشت پس از گذشت چهار سال از تولید و توقیف فیلم دیگر زهر آن گرفته شده و شرایط اکران عمومی فیلم می‌تواند فراهم شود.

سیدجمال ساداتیان نیز با اشاره به اینکه این فیلم تمام مراحل قانونی را برای تولید و اکران طی کرده، خواستار تعیین تکلیف و روشن شدن وضعیت "به رنگ ارغوان" پس از چهار سال شد. وی گفت: این فیلم تمام شرایط قانونی را طی کرده و حالا این وزارت ارشاد است که باید برای اکران آن رایزنی کند.

اما سرنوشت "به رنگ ارغوان" در بهمن 87 وارد سطحی جدید در ارتباط با مالکیت فیلم شد. علی یونسی وزیر اطلاعات دولت هشتم در گفتگو با یک روزنامه صبح درباره "به رنگ ارغوان" گفت: این فیلم توقیف نشده، بلکه وزارت اطلاعات با همکاری تهیه‌کننده فیلم (سیدجمال ساداتیان) آن را خرید‌. آنچه در فیلم به نمایش گذاشته شده بود با واقعیت‌های آن زمان وزارت اطلاعات تفاوت داشت.

وی در پاسخ به اینکه اگر امروز وزیر اطلاعات بودید اجازه اکران فیلم را می‌دادید گفت: باز هم نه. آقای حاتمی‌کیا فیلمسازی بسیار قابل احترام است و این چیزی از ارزش‌های ایشان کم نمی‌کند. آن زمان من از آقای حاتمی‌کیا خواستم تغییراتی در فیلم بدهد، ولی ایشان نپذیرفت و گفت من فیلم فرمایشی نمی‌سازم.

این اظهار نظر در حالی از سوی یونسی اعلام شد که سیدجمال ساداتیان با ارائه پروانه مالکیت "به رنگ ارغوان" به خبرنگار مهر گفت: آن زمان که مسئله به نمایش درنیامدن فیلم مطرح شد، آقای یونسی تاکید داشت تهیه‌کننده متضرر نشود و به همین دلیل مذاکره‌هایی انجام شد تا وزارت اطلاعات حقوق فیلم را بخرد، اما این مذاکره‌ها بی‌نتیجه ماند و پرونده ماجرا بسته شد

تهیه‌کننده فیلم افزود: یکی از دوستان در 25 درصد از سهام "به رنگ ارغوان" با من شریک بود و به دلیل مشکلاتی که برای فیلم به وجود آمد، دلگیر شد. من سهم ایشان را هم پرداختم و پروانه مالکیت جدید به نام من صادر شده است. من خود را در مورد عوارض و عواقبی که برای فیلم به وجود می‌آید مسئول می‌دانم.



پروانه مالکیت "به رنگ ارغوان"

پس از این مناقشات که حاصلی در بر نداشت، حاتمی‌کیا در افتتاحیه بیست و هفتمین جشنواره فجر بخش اعظم حرف‌هایش را به مشکل اکران "به رنگ ارغوان اختصاص داد و درباره این فیلم گفت: دلم تنگه واسه یکی از فیلم‌هام که با تمام دلم ساختمش.

این گلایه با پاسخ وزیر ارشاد روبرو شد که در حاشیه این مراسم ابراز امیدواری کرد مشکل فیلم حل شود. محمدحسین صفار هرندی گفت: آنچه درباره این فیلم اتفاق افتاده بیشتر حاصل برداشت‌هایی است که وقتی از منظر یک نگاه و اطلاعات محدود به صحنه می‌آید، خودش را نشان می‌دهد و همه آنچه واقعیت دارد بیان نمی‌شود.

وی در ادامه افزود: درباره فیلم با آقای حاتمی‌کیا نکاتی را مرور کرده‌ایم. من ایشان را یکی از چهره‌های سرفراز سینمای کشور در قبل و بعد از انقلاب و از ذخایر سینمای ایران می‌دانم و امیدوارم این دلگیری هر چه زودتر برطرف شود. تشکیلاتی که موضوع فیلم به آن مربوط می‌شده با نمایش آن مشکل دارد و نگاه آنها به فیلم متفاوت است. این نگاه از دولت قبل امتداد پیدا کرده و تا امروز ادامه داشته است.

وی در انتها ابراز امیدواری کرد روزی شرایطی فراهم شود که شاهد همراهی این دو نظر کنار هم بوده و هر دو طرف از این ماجرا راضی باشند، اما این اظهار نظر تلویحی که همچنان موضع ارشاد را روشن و مشخص بیان نمی کرد، پرونده ماجراهای "به رنگ ارغوان" را در سال 87 بست تا با ورود به سال جدید امیدی به تغییر در این روند فرسایشی ایجاد شود.

اما در همین ایام تهیه‌کننده فیلم با ارسال نامه‌ای به رئیس جمهوری خواستار تسریع در روند تصمیم گیری برای تعیین سرنوشت "به رنگ ارغوان" شد که از سوی مشاور هنری رئیس جمهوری با واکنشی دلگیرانه مواجه شد. در واقع شمقدری با نادرست دانستن این نامه که به فضای سیاسی ایجاد شده اطراف فیلم دامن می زند، از رئیس جمهوری سلب مسئولیت کرده و سرنوشت این فیلم را به تعامل تهیه‌کننده و ارشاد واگذار کرده است.

روندی که به نظر نمی‌آید سرنوشتی روشن پیش روی سیزدهمین فیلم ابراهیم حاتمی‌کیا قرار بدهد، فیلمی که سرنوشتش پس از گذشت پنج سال از ساخت همچنان در هاله‌ای از ابهام است.

کد خبر 873522

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
  • نظرات حاوی توهین و هرگونه نسبت ناروا به اشخاص حقیقی و حقوقی منتشر نمی‌شود.
  • نظراتی که غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نمی‌شود.
  • 3 + 13 =