خبرگزاری مهر - گروه استان ها: تعدد و تکثر قومی و فرهنگی مردم خوزستان موجب شده تا صنایع دستی در خوزستان از تنوع چشمگیری برخوردار شود. اگر چه صنایع دستی شهری امروزه رونق گذشته را ندارند ولی هنوز صنعتگرانی هستند که به کار تولید ابزار و لوازم دست ساز اشتغال دارند. اموری همچون بافت انواع پارچه، گلیم، قالی، تهیه گیوه، خراطی، میناکاری و ساخت وسایل فلزی و قلمزنی از جمله این صنایع است.
مجموعه صنایع دستی عشایری، روستایی و شهری استان خوزستان بر حسب نوع مواد اولیه که در تولید به کار میرود به چند گروه تقسیم میشود. دسته اول بافتههایی که برای تولید آنها از دار استفاده میشود. این بافتهها که به «بافتههای داری» موسوم هستند و در شهرهای مسجد سلیمان، هفتگل، دزفول و مناطق روستایی و عشایری تولید میشوند.
دسته دوم بافندگی است که شامل احرامی، عبا، سیاه چادر، چوقا، پشتی، خورجین (هورژین) بوده که در مناطق عشایری، روستایی و شهری مانند شوشتر، دزفول، بهبهان، سوسنگرد و... انجام میگیرد و دسته بعد محصولات پوستی مانند مانند مشک و همیان است که عشایر و روستائیان مناطق مختلف استان خوزستان تولید کننده آن هستند.
از دیگر محصولات میتوان به نمد مالی اشاره کرد که در میان روستائیان و به مقداری اندک در میان عشایر و همچنین در شهرهای بهبهان و دزفول نیز تولید میشود. صنایع دستی حصیری و چوبی شامل حصیر بافی، سبد بافی و همچنین خراطی در دزفول، آبادان و... و فلزکاری و میناسازی شامل قلمزنی فلزات، قفل سازی و زیور آلات در شهرهای اهواز، سوسنگرد و هویزه از دیگر انواع صنایع دستی در خوزستان است.
کپوبافی: یکی از صنایع دستی بومی و خاص استان محصولاتی به نام کپو است که با پیچش ساقه های مرکزی و جوان نخل به دور ساقه های کرتک شکل می گیرد و با نقش اندازی کامواهای الوان، زیبایی آن چند برابر می شود. در اغلب شهرهای خوزستان به خصوص در جنوب استان و مناطق عرب نشین به خوبی می توان محصولات گپوبافی را مشاهده کرد.
حصیر: حصیربافی از قدیمی ترین صنایع دستی و شاید کهن ترین آنها در استان است. این هنر ـ صنعت در خوزستان بسیار پررونق بوده به طوری که فرآورده های آن در همه نقاط ایران عرضه می شود. امروز در نقاط مختلف خوزستان هر جا که دسترسی به برگ نخل و نی و ترکه امکان پذیر باشد می توان حصیربافی را دید. شهرهای آبادان خرمشهر، شادگان و دشت آزادگان از مراکز عمده تولید این محصول است.
سبد بافی: استان خوزستان که از مراکز مهم پرورش نخل در ایران است صنعتگران از برگ درختان خرما سبدهایی درست میکنند که مصارف مختلف دارد و به آن زنبیل میگویند. همچنین عشایر بختیاری خوزستان و عدهای از روستاییان اطراف دزفول از شاخههای نازک و ترکههای درختان مختلف سبدهایی میبافند که معروفترین آنها سبدی است که «سله» نامیده میشود و برای آبکش کردن برنج از آن استفاده میشود.
در اندیمشک نیز عدهای از هموطنان با استفاده از ترکههای درخت بید سبدهایی با اندازه و شکلهای متفاوت تولید میکنندکه مصارف گوناگون دارد. عشایر و روستاییان استان خوزستان نوعی سبد که «کوروک» نامیده میشود برای جابجایی ماکیان تولید میکنند.
قالی محلی: نوعی قالی با کیفیت بالا و نقوش بسیار متنوع در شمال استان توسط زنان و دختران بختیاری بدون به کارگیری نقشه از پیش طراحی شده و فقط با تکیه بر ذهن خلاق آنان تولید می شود. نقوش این قالی ها بسیار متنوع و چشم نواز است و اکثر نقوش از طبیعت و محیط اطراف زندگی آنان مانند گل، کاسه، ماهی، پروانه، شانه و... تشکیل می شود. شهرهای مسجد سلیمان، اندیمشک و ایذه از مراکز تولید این محصول هستند.
گلیم: هفتگل یکی از بخشهای شهرستان رامهرمز از مناطق عمده تولید گلیم در استان است که اکثر بافندگان آن ترک زبان و از عشایر قشقایی هستند.
احرامی: احرامی (سجاده) نوعی زیرانداز محسوب می شود که در قدیم به عنوان سجاده نماز و در ابعاد محدود ۹۰ در۷۰ سانتی متر تولید می شده اما اکنون در ابعاد مختلف بافته می شود و گاه بافت آن تا طول سه متر به عنوان کناره یا روژله ای هم سفارش داده می شود. به طور کلی بافت احرامی در خوزستان از سابقه دیرینه ای برخوردار بوده و بر روی دارهای سنتی دووردی تولید می شود. مواد اولیه آن را نخ پنبه و پشم تشکیل می دهد و مراکز بافت احرامی در شهرستانهای شوشتر دزفول و بهبهان است.
گیوه: گیوه، پاپوشی است بسیار سبک و راحت که تولید آن در شهرستانهای دزفول، بهبهان و شوشتر رواج داشته و مواد اولیه آن چرم، پنبه و نخ تابیده و پارچه نازک نخی، کتیرا، پوست دباغی شده، موی بز و چسب است که با ابزار سندان چوبی، مشته، درفش، چسنی، دواگیر، چاقو، پراز و... تولید می شود.
نساجی سنتی: نساجی سنتی در استان خوزستان بویژه در شهرهای شوشتر و دزفول از قدمت بسیار بالایی برخوردار بوده تا بدانجا که قزبافی (ابریشم بافی) در شهرستان شوشتر به گذشته های بسیار دور باز می گردد. به طوری که پارچه پوشش خانه کعبه از دیبای شوشتر تهیه می شده که به صورت دووردی و چهاروردی بافته می شود. از عمده محصولات این رشته جاجیم، زیلو، موج، ملحفه و انواع منسوجات است.
نمد مالی: نمد مالی از جمله صنایعی است که در استان خوزستان به دلیل حضور عشایر که مصرف کنندگان اصلی تولیدات نمدی هستند رواج دارد. دو شهر دزفول و بهبهان از مراکز مهم تولید نمد در این منطقه محسوب میشوند. تولیدات نمدی این شهر: زیر انداز، کپنک، و کلاه نمدی است. برای تهیه کلاه نمدی به جای پشم از کرک به عنوان ماده اولیه استفاده میشود.
پشتی: از دیگر صنایع دستی استان خوزستان میتوان از پشتیهایی نام برد که در بهبهان تولید میشوند و معمولا دارای تار پنبهای و پود پشمی رنگین و به ابعاد ۷۰ در ۱۱۰ سانتی متر است. نقش این پشتیها مرکب از راههای پهن و باریک افقی به رنگهای: سبز، زرد، قرمز، قهوهای، سرمهای، سفید، نارنجی و آبی نفتی است. قسمت ابتدا و انتهای هر پشتی معمولا سرمهای رنگ است.
موج: بافت موج در استان خوزستان و خصوصاً در شهر بهبهان رایج است و برای بافت آن از دستگاههای نساجی سنتی استفاده میکنند. نوعی پارچه دستباف است که اندازههای متفاوت دارد. در واقع موج همان دستبافی است که در سایر نقاط ایران به رختخواب پیچ یا چادر شب نیز معروف است. کردها نیز به آن موج میگویند و لرها آن را ماشته مینامند.
مقنعه: پارچهای است ساده بافت و بدون نقش و یک رنگ که مردان بعضی مناطق برای عمامه و شال کمر از آن استفاده میکنند. زنان دو یا سه قطعه آن را به هم دوخته و پارچه عریضی بدست میآورند که برای روسری و مقنعه مورد استفاده قرار میگیرد.
ابریشم بافی: بافت این نوع پارچه در دزفول رایج است. در تهیه این محصول از نخ ابریشم مصنوعی «ویسکوز» استفاده میشود. به دلیل ظرافت خاصی که دارد به مصرف شله «روسری عربی» میرسد، طول این پارچه ۲۰ متر و عرض آنها ۴۰ سانتیمتر است. پس از بافت آن را به قطعات چهار متری در آورده وبرای روسری مورد استفاده قرارداده عدهای نیز قطعه چهار متری را به دو قسمت تقسیم کرده و از وسط آنها را کنار یکدیگر قرار داده و به صورت تور دوزی بهم میدوزند. شلهای که از این طریق به دست میآید دو متر درازا و ۸۰ سانتی متر پهنا دارد.
تولیدات عشایری: وریس بافی (کارتی)، خورجین، چوقا، حور، توبره، جل مهده و... از انواع بافته های عشایر است. این بافته ها که بیش از ۱۰ نوع محصول را شامل می شود عمدتا توسط عشایر بختیاری در شمال خوزستان در دامنه های جبال زاگرس تولید می شود و تمامی مراحل پشم چینی، پشم ریسی، رنگرزی تا مرحله بافت آنها توسط خود عشایر صورت می گیرد.
خراطی: مرکز هنر- صنعت خراطی خوزستان، شهرستان دزفول است که از قدمت زیادی برخوردار است و تولیدات آن در بازار قدیم دزفول کاملا رایج است. محصولات زیبایی از قبیل مبلمان، جالباسی، قلیان، گهواره، سبدهای نگهداری مجلات و روزنامه، میل زورخانه، جاکفشی، ظروف مختلف و قطعات ظریف هنری از عمده تولیدات این هنر- صنعت محسوب می شود.
محرق: قدمت محرقکاری دراستان خوزستان زیاد نیست و رشته ای جوان محسوب می شود اما به دلیل فراوانی مواد اولیه آن در استان، گسترش وسیعی پیدا کرده و هم اکنون در اکثر شهرستانها و درمراکز آموزش صنایع دستی استان به علاقه مندان آموزش داده می شود. محرق کاری شباهت زیادی به معرق چوب دارد با این تفاوت که تابلوهای محرق، ساده تر و سریع تر از تابلوهای معرق ساخته می شود. مواد اولیه این هنر، ساقه جو و گندم است که با تکنیکی بسیار ساده بر روی زمینه پارچه ای یا سطوح صاف چسبانده می شود.
ورشو: ورشوسازی دزفول که از نظر اهمیت، دومین رتبه کشور را داراست با ظروف بسیار متنوع و کاربردی ازاهمیت ویژه ای برخوردار است. سماور، قلیان، پارچ و لیوان، گلاب پاش، تنگ و قدح، آفتابه و لگن از متداول ترین تولیدات این رشته به شمار می آید.
فلزکاری: ساخت وسایل فلزی در شهرهای دزفول، اهواز، مسجد سلیمان، بهبهان، رواج دارد که تولیدات مختلفی از قبیل داس، تیشه، قیچی، قند شکن و... از محصولات آنان است. آهنگران خوزستان ابتدا فلز را به اندازه و شکل دلخواه بریده و در کوره قرار میدهند پس از گداخته شدن و انعطاف پذیری با چکش زدن به شکل مورد نظر در میآورند. در آخر با استفاده از سوهان آن را صیقل میدهند.
میناکاری: میناکاری روی طلا از هنرهای خاص استان است که توسط صابئین مندایی - پیروان حضرت یحیی (ع) - دراستان انجام می شود. تعدادی از هنرمندان این رشته در استان آوازه جهانی دارند و آثارشان منحصربه فرد است. آنان با ظرافت خاصی نقشهای نخل و قایق روان بر روی کارون و کاروانهای شتر را بر روی مینای ریخته شده بر قطعات طلا درآورده و دستبند، حمایل، گردن بند و سینه ریز، گوشواره و انگشتر به یادگار می نگارند. این آثار علاوه بر جنبه اقتصادی، دارای ارزش هنری بسیار بالایی هستند.
نظر شما