خبرگزاری مهر - گروه استانها: خورشید هنوز کاملاً از پشت کوهها بالا نیامده که رفتوآمد در باغهای انجیر آغاز میشود. باغداران با سبدهایی در دست، میان درختانی قدم میزنند که ثمره یک سال مراقبت را بر شاخههای خود نگه داشتهاند.
در پلدختر، برداشت انجیر فقط یک فعالیت کشاورزی نیست؛ بخشی از زندگی مردم است. محصولی که نسل به نسل میان خانوادههای باغدار دستبهدست شده و امروز نیز یکی از مهمترین منابع درآمد بسیاری از روستاهای این شهرستان به شمار میرود.
مرداد برای باغداران، فصل حساب و کتاب یک سال زحمت است؛ روزهایی که کیفیت محصول، وضعیت بازار و قیمت فروش، تعیین میکند حاصل ماهها تلاش تا چه اندازه به سود تبدیل خواهد شد.
پلدختر؛ قلب تپنده انجیر سیاه ایران
لرستان سالهاست جایگاه نخست تولید انجیر سیاه کشور را در اختیار دارد؛ جایگاهی که بخش عمده آن مرهون باغهای گسترده شهرستانهای پلدختر و معمولان است.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی لرستان در گفتوگو با مهر با اشاره به ظرفیت کمنظیر این منطقه، میگوید سالانه حدود ۴۵ هزار تن انجیر سیاه از باغهای استان برداشت میشود؛ رقمی که لرستان را به تولیدکننده بیرقیب این محصول در ایران تبدیل کرده است.
به گفته نامدار صیادی، وجود حدود ۲ هزار و ۴۰۰ هکتار باغ متمرکز انجیر سیاه در پلدختر و معمولان، مزیتی استراتژیک برای تولید، مدیریت بازار و توسعه تجارت این محصول محسوب میشود.
صیادی معتقد است تمرکز سطح زیر کشت، امکان برنامهریزی دقیقتر برای بازاررسانی و توسعه صنایع وابسته را فراهم کرده و همین ویژگی، لرستان را از بسیاری از مناطق تولیدکننده کشور متمایز کرده است.
مزیتی که حتی ترکیه هم ندارد
هرچند ترکیه یکی از قدرتهای اصلی تولید انجیر در جهان به شمار میرود، اما به گفته رئیس سازمان جهاد کشاورزی لرستان، انجیر سیاه این استان یک امتیاز مهم دارد؛ محصول باغهای پلدختر زودتر از بسیاری از رقبای خارجی وارد بازار میشود.
او توضیح میدهد عرضه زودهنگام، فرصت مناسبی برای حضور در بازار و کسب قیمتهای بهتر ایجاد میکند؛ مزیتی که اگر با توسعه صادرات و صنایع فرآوری همراه شود، میتواند درآمد باغداران را به شکل محسوسی افزایش دهد.
این ویژگی، انجیر سیاه لرستان را به محصولی تبدیل کرده که علاوه بر کیفیت، از نظر زمان عرضه نیز ظرفیت رقابت در بازارهای داخلی و حتی خارجی را دارد.
میوهای که فرصت زیادی برای ماندن ندارد
اما در کنار همه این ظرفیتها، انجیر یک ویژگی مهم دارد؛ ماندگاری بسیار کوتاه.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی لرستان با اشاره به فسادپذیری بالای این محصول میگوید عمر نگهداری انجیر تازه تنها حدود ۷۲ ساعت تا چند روز است و همین موضوع باعث میشود سرعت در برداشت، حملونقل و عرضه محصول اهمیت ویژهای پیدا کند.
به اعتقاد او، همین ویژگی سبب شده توسعه صنایع تبدیلی و فرآوری، به یکی از اولویتهای اصلی بخش کشاورزی استان تبدیل شود؛ زیرا بدون ایجاد امکان نگهداری و فرآوری، بخش قابل توجهی از ارزش اقتصادی محصول از بین خواهد رفت.
برداشتی که تنها آغاز یک مسیر است
در نگاه نخست، برداشت انجیر پایان یک فصل کاری به نظر میرسد، اما برای باغداران پلدختر، این تازه آغاز مرحلهای دشوارتر است؛ مرحله فروش محصول.
بازاری که باید در کوتاهترین زمان ممکن، هزاران تن انجیر تازه را جذب کند، در غیر این صورت فسادپذیری محصول میتواند بخشی از درآمد تولیدکنندگان را از بین ببرد.
همین واقعیت، سالهاست توسعه صنایع تبدیلی را از یک انتخاب به ضرورتی اجتنابناپذیر تبدیل کرده است؛ ضرورتی که اگر به نتیجه برسد، انجیر سیاه پلدختر دیگر تنها یک محصول باغی نخواهد بود، بلکه به محور شکلگیری یک زنجیره کامل اقتصادی تبدیل میشود.
از باغ تا کارخانه؛ آیا زنجیره ارزش انجیر سیاه در پلدختر کامل میشود؟
اگر برداشت انجیر را نقطه آغاز یک چرخه اقتصادی بدانیم، آنچه پس از خروج محصول از باغ رخ میدهد، اهمیت کمتری از تولید ندارد. محصولی که تنها چند روز قابلیت نگهداری دارد، ناگزیر باید یا خیلی سریع به بازار برسد یا وارد چرخه فرآوری شود. به همین دلیل، توسعه صنایع تبدیلی سالهاست به یکی از مهمترین مطالبات فعالان بخش کشاورزی و برنامههای جهاد کشاورزی لرستان تبدیل شده است.
اکنون مسئولان معتقدند پلدختر در آستانه ورود به مرحلهای تازه قرار گرفته؛ مرحلهای که در آن انجیر سیاه تنها بهصورت تازهخوری عرضه نخواهد شد و بخش بیشتری از آن به محصولات فرآوریشده تبدیل میشود.
نگاه از تولید به ارزش افزوده
مدیر صنایع تبدیلی و غذایی سازمان جهاد کشاورزی لرستان، معتقد است آینده انجیر سیاه پلدختر بیش از آنکه به افزایش سطح زیرکشت وابسته باشد، به توسعه صنایع فرآوری گره خورده است.
نوشین زمانیگنجی در گفتوگو با مهر با اشاره به جایگاه ویژه پلدختر و معمولان در تولید انجیر سیاه، توضیح میدهد که بخش عمده تولید سالانه حدود ۴۵ هزار تن انجیر استان در این دو شهرستان انجام میشود و به همین دلیل تکمیل زنجیره ارزش این محصول به یکی از اولویتهای اصلی جهاد کشاورزی تبدیل شده است.
به گفته او، هدف تنها افزایش تولید نیست؛ بلکه باید شرایطی فراهم شود که سهم بیشتری از محصول به جای عرضه خام، به فرآوردههایی با ارزش افزوده بالاتر تبدیل شود؛ اقدامی که هم درآمد باغداران را افزایش میدهد و هم ظرفیت اشتغال منطقه را توسعه خواهد داد.
۶ مجوز برای ساخت زنجیره فرآوری
به گفته مدیر صنایع تبدیلی جهاد کشاورزی، تاکنون شش مجوز برای ایجاد واحدهای صنایع تبدیلی مرتبط با انجیر، میوه و سبزیجات در شهرستان پلدختر صادر شده است.
مجموع ظرفیت این واحدها حدود ۶ هزار تن در سال برآورد میشود؛ ظرفیتی که در صورت تکمیل، بخش مهمی از محصولات باغی منطقه را پوشش خواهد داد.
زمانیگنجی میگوید از میان این طرحها، دو واحد تاکنون وارد مدار تولید شدهاند و سالانه حدود دو هزار تن ظرفیت فرآوری دارند. این واحدها در زمینه تولید انجیر خشک، انواع میوه خشک و سبزیجات خشک فعالیت میکنند و بخشی از نیاز بازار را تأمین میکنند.
او تأکید میکند هرچه سهم فرآوری در تولید انجیر افزایش یابد، وابستگی باغداران به فروش فوری محصول نیز کاهش خواهد یافت.
واحدهای جدید؛ امیدی برای عبور از خامفروشی
یکی از پروژههایی که به گفته مسئولان به مراحل پایانی رسیده، واحد تولید سرکه در پلدختر است.
مدیر صنایع تبدیلی جهاد کشاورزی توضیح میدهد این واحد با ظرفیت چهار هزار تن در سال قابلیت تولید انواع سرکه، از جمله سرکه انجیر را خواهد داشت و تاکنون حدود ۹۰ درصد پیشرفت فیزیکی داشته است.
به گفته او، برای اجرای این پروژه نیز تسهیلات بانکی اختصاص یافته و در صورت بهرهبرداری، یکی دیگر از حلقههای زنجیره فرآوری انجیر در شهرستان تکمیل خواهد شد.
زمانیگنجی معتقد است ورود چنین واحدهایی به مدار تولید، امکان استفاده از محصولاتی را که قابلیت عرضه تازه ندارند نیز فراهم میکند و از هدررفت بخش قابل توجهی از تولید جلوگیری خواهد کرد.
کارخانههایی که دوباره باید جان بگیرند
در کنار پروژههای در حال اجرا، برخی ظرفیتهای موجود هنوز بلااستفاده ماندهاند.
مدیر صنایع تبدیلی جهاد کشاورزی از وجود کارخانه فرآوری انجیر و همچنین یک واحد فرآوری سبزیجات با ظرفیت سالانه هزار تن خبر میدهد که در حال حاضر غیرفعال هستند.
او معتقد است احیای این واحدها، سریعترین و کمهزینهترین راه برای افزایش ظرفیت فرآوری محصولات باغی منطقه است؛ زیرا بخش مهمی از زیرساختها پیش از این ایجاد شده و تنها با تأمین سرمایه و رفع مشکلات موجود، امکان بازگشت آنها به چرخه تولید وجود دارد.
به گفته زمانیگنجی، فعال شدن این واحدها میتواند علاوه بر افزایش ظرفیت فرآوری، فرصتهای شغلی جدیدی نیز در شهرستان ایجاد کند.
چهار طرح دیگر در راه است
برنامه توسعه صنایع تبدیلی به پروژههای فعلی محدود نمیشود. مدیر صنایع تبدیلی جهاد کشاورزی میگوید هماکنون چهار طرح جدید با مجموع ظرفیت سالانه چهار هزار تن در شهرستان پلدختر در دست اجرا قرار دارد.
به گفته او، برای تکمیل این پروژهها بیش از ۱۰۰ میلیارد تومان سرمایهگذاری نیاز است و در صورت تأمین منابع مالی، ظرفیت فرآوری محصولات باغی منطقه به شکل قابل توجهی افزایش خواهد یافت.
او تأکید میکند این سرمایهگذاریها تنها به افزایش تولید محدود نمیشود، بلکه زمینه ایجاد اشتغال پایدار، رونق اقتصادی و توسعه فعالیتهای وابسته به بخش کشاورزی را نیز فراهم خواهد کرد.
حمایت از سرمایهگذاران؛ شرط توسعه صنایع تبدیلی
زمانیگنجی با اشاره به سیاستهای حمایتی سازمان جهاد کشاورزی میگوید برای جذب سرمایهگذاران، مجموعهای از مشوقها پیشبینی شده است.
به گفته او، واگذاری زمین، تأمین زیرساختهای مورد نیاز، ارائه مشاورههای تخصصی، حمایت در حوزه بازاریابی، معرفی محصولات در نمایشگاههای داخلی و بینالمللی و همراهی در توسعه صادرات، بخشی از اقداماتی است که برای فعالان این حوزه در نظر گرفته شده است.
او معتقد است اگر این حمایتها با مشارکت بخش خصوصی همراه شود، پلدختر میتواند در آینده نهتنها قطب تولید، بلکه به یکی از مراکز اصلی فرآوری انجیر کشور نیز تبدیل شود.
فراتر از یک محصول باغی
در نگاه مسئولان بخش کشاورزی، توسعه صنایع تبدیلی صرفاً به معنای راهاندازی چند کارخانه نیست؛ بلکه مسیری برای کاهش ضایعات، افزایش ارزش افزوده و تثبیت درآمد تولیدکنندگان است.
زمانیگنجی تأکید میکند هرچه سهم فرآوری افزایش پیدا کند، خامفروشی کاهش مییابد، فرصتهای شغلی بیشتری ایجاد میشود و امکان حضور پررنگتر انجیر لرستان در بازارهای صادراتی نیز فراهم خواهد شد.
به همین دلیل، آینده انجیر سیاه پلدختر را باید نه فقط در باغها، بلکه در کارخانههایی جستوجو کرد که قرار است این محصول را به فرآوردههایی ماندگارتر، سودآورتر و رقابتپذیرتر تبدیل کنند.
انجیر سیاه؛ وقتی مزیت تولید، بدون بازار و فرآوری کافی کامل نمیشود
در سالهای اخیر، نام پلدختر بیش از هر زمان دیگری با انجیر سیاه گره خورده است. این شهرستان به همراه معمولان، سهم عمدهای از تولید این محصول در لرستان را بر عهده دارد و همین تمرکز، ظرفیت کمنظیری برای شکلگیری یک زنجیره اقتصادی کامل ایجاد کرده است. با این حال، کارشناسان معتقدند تولید بالا بهتنهایی تضمینکننده درآمد پایدار نیست؛ آنچه یک محصول کشاورزی را به یک مزیت اقتصادی تبدیل میکند، نحوه مدیریت بازار، فرآوری و صادرات آن است.
انجیر سیاه پلدختر امروز در نقطهای ایستاده که میتواند از یک محصول باغی صرف، به یک برند اقتصادی ملی تبدیل شود؛ مشروط بر اینکه حلقههای مفقوده زنجیره ارزش، یکی پس از دیگری تکمیل شوند.
همین مسئله باعث شده است که توسعه صنایع تبدیلی دیگر یک انتخاب نباشد، بلکه ضرورتی برای حفظ ارزش اقتصادی انجیر محسوب شود.
هر کیلوگرم انجیری که به محصولاتی مانند انجیر خشک، سرکه، شیره، فرآوردههای غذایی یا محصولات بستهبندیشده تبدیل شود، ارزش اقتصادی بیشتری نسبت به فروش خام خواهد داشت و وابستگی تولیدکنندگان به نوسانات بازار روز را کاهش میدهد.
ظرفیت صادرات؛ فرصتی که باید تقویت شود
یکی از مهمترین مزیتهای انجیر سیاه لرستان، زمان برداشت آن است.
به گفته رئیس سازمان جهاد کشاورزی لرستان، محصول این استان زودتر از بسیاری از رقبای خارجی وارد بازار میشود و همین موضوع میتواند فرصت مناسبی برای حضور در بازارهای هدف ایجاد کند.
این مزیت زمانی اثرگذارتر خواهد بود که محصول علاوه بر کیفیت مطلوب، با بستهبندی استاندارد، فرآوری مناسب و برنامهریزی صادراتی همراه شود.
کارشناسان بخش کشاورزی معتقدند بازارهای منطقهای و برخی کشورهای همسایه میتوانند مقصد مناسبی برای فرآوردههای انجیر لرستان باشند؛ اما تحقق این هدف نیازمند توسعه زیرساختهای نگهداری، بستهبندی و صنایع تبدیلی است.
سرنوشت انجیر سیاه، پس از خروج از باغ رقم میخورد
در روزهای گرم مرداد، وقتی باغداران پلدختر آخرین انجیرهای رسیده را از شاخهها میچینند، شاید تنها به پایان یک فصل برداشت فکر کنند؛ اما واقعیت این است که سرنوشت این میوه، پس از خروج از باغ رقم میخورد.
اگر انجیر سیاه همچنان تنها بهصورت تازه روانه بازار شود، بخشی از ظرفیت اقتصادی آن در همان چند روز نخست از دست خواهد رفت. اما اگر مسیر فرآوری، بستهبندی، برندسازی و صادرات با جدیت دنبال شود، همین میوه میتواند به محصولی تبدیل شود که نهفقط نام پلدختر، بلکه نام لرستان را در بازارهای داخلی و خارجی پررنگتر کند.
شاید راز آینده انجیر سیاه، نه فقط در بارور بودن شاخههای باغ، بلکه در تکمیل زنجیرهای باشد که ارزش واقعی این محصول را آشکار میکند؛ زنجیرهای که از دستهای باغداران آغاز میشود و میتواند تا بازارهای جهانی امتداد یابد.
نظر شما